Trong thượng tuần tháng 8/2025, UBND xã Trà Tập đã phối hợp với doanh nghiệp trao tặng hạt giống sâm Ngọc Linh cho các hộ dân trên địa bàn xã. Theo đó, 3.000 hạt sâm Ngọc Linh giống đã được trao tặng 15 hộ dân, đồng bào dân tộc thiểu số có hoàn cảnh khó khăn.

Trao “cần câu” cho dân nghèo

Chương trình tặng hạt sâm giống nằm trong gói hỗ trợ sinh kế do phía doanh nghiệp triển khai tại xã Trà Tập mới (được thành lập từ việc sáp nhập hai xã cũ là Trà Tập và Trà Cang thuộc huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam trước đây), với tổng mức 20 triệu đồng/tháng trong 6 tháng của năm 2025.

Có thể nói việc trao tặng sâm giống như vậy chính là trao “cần câu”, rất đáng khích lệ nhằm vận động và hỗ trợ hộ nghèo, hộ khó khăn trồng và mở rộng diện tích trồng sâm Ngọc Linh ở địa phương khi đây là một trong những giải pháp giảm nghèo hiệu quả.

Thực tế cho thấy thời gian qua, như ở địa bàn xã Trà Tập (cũ) từ chỗ là một xã vùng cao khó khăn nhưng hiện nay đã có nhiều ngôi nhà mới khang trang, nhiều gia đình có con em vào đại học, những gia đình có đời sống khấm khá nhờ vào “cần câu” là trồng sâm Ngọc Linh.

Ở địa bàn này có hơn 400 hộ trồng sâm Ngọc Linh trên diện tích khoảng 2ha tại Răng Chuỗi (thôn 1, xã Trà Tập). Những hộ trồng sâm từ năm 2016 đến nay đã cho thu hoạch, bán ra thị trường thường xuyên. Đời sống của người dân trồng sâm Ngọc Linh trên địa bàn cũng ngày càng ổn định, có tiền sửa sang nhà cửa, mua vật tư sản xuất, nâng cao mức sống…

Điển hình như hộ gia đình chị Vũ Thị Hồng Viên ở thôn 2 (xã Trà Tập) là một trong những hộ trồng sâm Ngọc Linh đầu tiên ở vùng Răng Chuỗi và hiện có nguồn thu nhập thường xuyên từ sâm. Từ năm 2016, phát hiện vùng núi cao Trà Tập thiên thời địa lợi thích hợp cho cây sâm Ngọc Linh sinh trưởng, vợ chồng chị Viên cùng một số người dân bắt đầu trồng thử nghiệm.

Chị Viên cho biết: “Lúc đầu nghe nói chỗ thôn 1 trồng được sâm Ngọc Linh, vợ chồng tôi hồ hởi đi bộ hơn nửa ngày mới tới. Rồi chúng tôi học hỏi cách trồng sâm bên Trà Linh, làm đất, lựa đá ra, lấy phân mùn bỏ vào... Bây giờ khi cần tiền đều có lá, củ hoặc hạt để bán. Vợ chồng tôi cũng vừa gieo hạt trồng lại, có hơn 1.000 cây sâm từ 2 - 3 tuổi. Người dân ở xã này ai cũng học hỏi trồng theo”.

Chọn sâm Ngọc Linh làm sinh kế dài lâu

Hoặc như hộ gia đình chị Nguyễn Thị Vút ở thôn 1 (xã Trà Tập) với kinh nghiệm trồng sâm tại xã Trà Linh những năm 2014, 2015, năm 2016 chị mang giống sâm Ngọc Linh từ xã lân cận về đất Trà Tập trồng. 

Chị Vút nói rằng ban đầu cũng sợ đất đai, khí hậu không đảm bảo chuẩn điều kiện trồng sâm. Nhưng đến giờ có bán lai rai thì yên tâm rồi. Không có sâm Ngọc Linh thì chả biết làm sao nuôi nổi 2 đứa con ăn học dưới thành phố.

Theo chị Vút, trước đây gia đình thuộc diện hộ nghèo, cũng chăn nuôi, trồng trọt nhưng không đủ trang trải cuộc sống. Từ ngày trồng tốt, bán được sâm Ngọc Linh, vợ chồng chị mới đảm bảo chi hơn 10 triệu đồng/tháng cho 2 con học đại học dưới xuôi và gia đình 3 người sống trên núi ổn định.

Thời gian qua xã Trà Tập đã xác định sâm Ngọc Linh là cây dược liệu mũi nhọn hàng đầu phát triển kinh tế và cải thiện sinh kế lâu dài cho bà con địa phương. Đến nay, toàn xã có tổng diện tích 577 ha trồng sâm Ngọc Linh. Mỗi năm người dân trồng mới 65.000 - 85.000 cây sâm giống. 

Thời gian tới, chính quyền địa phương tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân trồng, nhân rộng mô hình sâm Ngọc Linh đi đôi với bảo vệ rừng, cũng như kết hợp với phát triển du lịch sinh thái nhằm nâng cao đời sống cho người dân.

Như thời gian gần đây các tour du lịch khám phá vùng trồng sâm Ngọc Linh tại xã Trà Tập đã được mở ra. Khách du lịch có dịp tận hưởng thiên nhiên trong lành, len qua những vạt rừng già và nếp nhà của người Ca Dong, Xơ Đăng bản địa, tiếp cận giá trị đích thực của loài dược liệu quý hiếm và văn hóa truyền thống độc đáo.

Ông Phạm Thanh Tùng, chuyên gia thiết kế tour, cho rằng đây là một sản phẩm có chiều sâu và khả năng mở rộng nếu được đầu tư đúng hướng và có sự liên kết vùng.

Theo ông Tùng, việc tổ chức tour khám phá vùng trồng sâm Ngọc Linh tại xã Trà Tập không phải để làm du lịch ăn xổi, mà để quảng bá giá trị của cây sâm. Điều mà chính quyền cần làm lúc này không chỉ là hỗ trợ về hạ tầng, mà cần có chính sách ưu tiên để tour sâm trở thành sản phẩm chiến lược của vùng trung du và miền núi cao Đà Nẵng. Đó sẽ là bước khởi đầu để tạo ra động lực cho đầu tư cơ sở lưu trú, dịch vụ ăn uống, từ đó hoàn thiện chuỗi giá trị du lịch.

Vị chuyên gia này cũng cho rằng để sản phẩm du lịch vùng trồng sâm Ngọc Linh tại Trà Tập phát triển bền vững, cần sự vào cuộc đồng bộ của nhiều ngành. Đồng thời, phải quy hoạch lại vùng trồng, kiểm soát giống sâm, đảm bảo chất lượng dược liệu và xây dựng chương trình du lịch có chiều sâu văn hóa - sinh thái.

Về phía Liên minh HTX Việt Nam trong thời gian qua đã cùng với Liên minh HTX Tp. Đà Nẵng, cũng như Liên minh HTX tỉnh Quảng Nam trước đây đã có nhiều hoạt động hỗ trợ để phát triển chuỗi giá trị với cây sâm Ngọc Linh (trong đó có việc xây dựng các HTX vừa trồng sâm vừa kết hợp với du lịch). Nhất là tổ chức tuyên truyền, tư vấn thành lập HTX vùng sâm Ngọc Linh cho các trưởng nhóm trồng sâm.

Mở hướng du lịch nông - dược - sinh thái

Qua quá trình tuyên truyền thì các trưởng nhóm đều mong muốn tham gia HTX để có thêm cơ hội trong việc cải tiến chất lượng, đầu ra cho sản phẩm sâm Ngọc Linh và tận dụng vùng trồng để làm du lịch sinh thái. Nhất là khi việc thành lập HTX vùng sâm Ngọc Linh (như ở xã Trà Tập) sẽ giúp người dân địa phương có một tổ chức kinh tế đủ tư cách pháp nhân, tập hợp được những hộ, nhóm hộ sản xuất có sự thống nhất chung, giải quyết hài hòa các lợi ích.

Ngoài sức hút từ sâm Ngọc Linh, bàn thêm về phát triển du lịch ở xã Trà Tập sẽ thấy có nhiều tiềm năng. Địa phương này có điểm săn mây tuyệt đẹp Tắk Pổ; các ngôi làng Tak Pang, Tak Răng, Lâng Loan, tiếp đó là thác Khỉ, thác Lai Xát…và hệ sinh thái rừng nguyên sinh rất phù hợp cho các hoạt động trekking, nghiên cứu.

Nhưng điều quan trọng là Trà Tập phải có chiến lược, có chính sách, có nhà đầu tư và sự định hướng bài bản. Bởi đây còn là hành trình đánh thức tiềm năng, kết nối cộng đồng và lan tỏa giá trị bản địa, hướng tới một mô hình phát triển bền vững, phù hợp với điều kiện đặc thù của vùng núi cao nhưng giàu bản sắc như Trà Tập.

Lãnh đạo xã Trà Tập cũng xác định rất rõ du lịch nông - dược - sinh thái sẽ là hướng đi lâu dài. Trước mắt, địa phương sẽ tập trung làm tốt công tác quy hoạch, đặc biệt tại các điểm dân cư có tiềm năng du lịch để tạo cảnh quan sinh thái hài hòa. 

Đồng thời chính quyền xã Trà Tập sẽ làm việc với các hộ trồng sâm Ngọc Linh, phối hợp cùng các đơn vị liên quan để đảm bảo tính bền vững và an toàn cho du khách. Bên cạnh đó, xã sẽ vận động nguồn xã hội hóa, kết hợp nguồn vốn ngân sách và sự tự giác của người dân để phát triển các mô hình điểm về du lịch kết hợp với kinh tế vườn.

Về lâu dài, xã Trà Tập cũng mong muốn có thêm sự hỗ trợ trong việc nâng cấp hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực địa phương để chính người dân bản địa có thể làm du lịch, kể chuyện sâm Ngọc Linh, giữ gìn bản sắc. Song song với đó là kêu gọi HTX, doanh nghiệp, nhà đầu tư chiến lược để phát triển các dự án du lịch mang tính dài hơi.

                                                                                 Thanh Loan