Từ lâu, đặc sản quả vải Hải Phòng (Hải Dương cũ) đã có mặt tại nhiều tỉnh thành khắp trong nước và nhiều thị trường quốc tế. Hải Phòng hiện có khoảng 9.350 ha vải, tập trung chủ yếu tại các xã, phường như Hà Đông, Thanh Hà, Hà Bắc, Hà Tây, Lạc Phượng, Tứ Kỳ, Ninh Giang, Nam Thanh Miện, Trần Hưng Đạo, Trần Nhân Tông, Nguyễn Trãi, An Trường… Đây là những vùng trồng vải lâu năm, nông dân có kinh nghiệm sản xuất tiên tiến. 

Lấy chất lượng  bù sản lượng

Năm nay, thời tiết có nhiều bất thường đã ảnh hưởng rõ rệt đến quá trình sinh trưởng của cây vải và trái vải. Nhiệt độ trung bình trong các tháng 1–2/2026 cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 đến 1°C, khiến mùa đông không xuất hiện các đợt rét sâu kéo dài – điều kiện quan trọng để cây phân hóa mầm hoa.

Hệ quả là phần lớn diện tích vải phát triển mạnh về lộc lá thay vì ra hoa, dẫn đến hiện tượng ra hoa không đồng đều, thậm chí ra hoa xen lộc. Tại vùng trồng vải trọng điểm xã Hà Đông, tỷ lệ đậu quả hiện chỉ đạt khoảng 55–60%.

Trước thực tế này, các HTX và nông dân không chỉ đối mặt với nguy cơ giảm sản lượng mà còn phải tìm cách đảm bảo chất lượng quả vải Hải Phòng để giữ vững thị trường tiêu thụ.

HTX Dịch vụ nông nghiệp Hợp Đức (xã Hà Đông) là một trong những đơn vị đi đầu trong chuyển hướng sản xuất. HTX hiện quản lý khoảng 1.500 ha vải, trong đó có 30 vùng trồng với khoảng 570 ha đạt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP.

 Đặc biệt, trà vải U hồng – vốn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu – ghi nhận sản lượng giảm tới 70%. Các giống vải Tàu lai và vải Trứng dây có khả năng chống chịu tốt hơn nhưng cũng chỉ đạt khoảng 40–50% so với năm 2025.

Theo ông Nguyễn Văn Hiển,  Giám đốc HTX Hợp Đức, dù cây vải phát triển tốt về bộ lá, nhưng độ ẩm cao trong thời kỳ ra hoa đã làm loãng hạt phấn, cản trở quá trình thụ phấn tự nhiên. Những vườn không được cắt tỉa hợp lý càng bị ảnh hưởng nặng. 

Trong điều kiện sản lượng giảm, HTX xác định nâng cao chất lượng "quả vải Hải Phòng" là nhiệm vụ trọng tâm để giữ giá trị sản phẩm và uy tín trên thị trường,

Ông Nguyễn Văn Hiển Giám đốc HTX DVNN Hợp Đức

Thu hút nông hộ vào HTX: Lời giải cho bài toán nâng tầm chuỗi cung ứng nông sản

Việc thu hút nông hộ tham gia HTX không chỉ mở rộng quy mô sản xuất, mà còn là nền tảng để định hình lại chuỗi giá trị nông sản hàng hóa theo hướng bền vững, đáp ứng các rào cản kỹ thuật về cả chất và lượng của thị trường quốc tế.

Khi nông sản có 'tên tuổi', HTX bước vào sân chơi giá trị cao

Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng xanh, bền vững và dựa trên tri thức, các HTX đang nổi lên như một động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo ở khu vực nông nghiệp, nông thôn.

Để đảm bảo chất lượng quả vải Hải Phòng, HTX tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn kỹ thuật của ngành nông nghiệp: Duy trì độ ẩm đất ổn định, tăng cường bón phân vi lượng Bo nhằm hạn chế rụng quả non, bổ sung Kali trong giai đoạn hình thành cùi để tăng độ ngọt. Đồng thời, HTX tuyệt đối không sử dụng các hoạt chất phân hủy chậm như Thiosultap-sodium hay Cypermethrin trong vòng 40 ngày trước thu hoạch. Đặc biệt, việc ghi chép nhật ký sản xuất được thực hiện đồng bộ tại tất cả các vùng trồng, đảm bảo yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Không chỉ riêng HTX Hợp Đức, nhiều HTX và tổ hợp tác (THT) trồng vải tại Hải Phòng cũng đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và tăng cường liên kết sản xuất.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc tận dụng công nghệ số trong quản lý và hướng dẫn sản xuất. Các HTX đã thành lập nhóm Zalo với hàng trăm thành viên để cập nhật liên tục tình hình sâu bệnh, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định. Nhờ đó, ngay cả nông dân ở những khu vực xa trung tâm cũng có thể tiếp cận thông tin kịp thời, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đưa  thương hiệu quả vải Hải Phòng vươn xa

Song song với nỗ lực của các HTX, chính quyền địa phương và ngành nông nghiệp Hải Phòng cũng đang tích cực xây dựng thương hiệu quả vải Hải Phòng bằng nhiều cách như hỗ trợ xây dựng vùng sản xuất đạt chuẩn, đồng hành cùng bà con trong việc phổ biến khoa học kỹ thuật, xúc tiến thương mại tìm đầu ra cho sản phẩm...

Theo UBND xã Thanh Hà, địa phương hiện có 18 tổ sản xuất vải xuất khẩu với tổng diện tích hơn 250 ha, quy mô mỗi tổ từ 10–15 ha, tập trung tại các thôn Hào Xá, Lại Xá, Thúy Lâm, Tráng Liệt…

Các tổ sản xuất đều áp dụng quy trình VietGAP, GlobalGAP, chú trọng từ khâu vệ sinh vườn, nguồn nước tưới đến phòng trừ sâu bệnh. Toàn bộ quy trình được ghi chép đầy đủ nhằm phục vụ truy xuất nguồn gốc.

Thanh Hà hiện có gần 940 ha vải, trong đó khoảng 500 ha là vải thiều đặc sản. Trong hơn 10 năm qua, sản phẩm vải thiều của địa phương đã xuất khẩu thành công sang nhiều thị trường lớn như Mỹ, Nhật Bản, Australia và các nước EU. Nhờ sản xuất theo quy trình an toàn, vải xuất khẩu thường được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao hơn 20–25% so với thị trường.

Hải Phòng đã xây dựng 7 cơ sở đóng gói vải xuất khẩu, được cấp 16 mã số, với công suất khoảng 650 tấn/ngày. Hệ thống này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm chất lượng sau thu hoạch, đáp ứng các yêu cầu kiểm dịch và an toàn thực phẩm của thị trường nhập khẩu.

Trước yêu cầu ngày càng khắt khe, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng đã chỉ đạo các địa phương tăng cường quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; đẩy mạnh tuyên truyền sản xuất an toàn; đồng thời nâng cao năng lực dự báo sâu bệnh để kịp thời hướng dẫn nông dân, HTX. 

Các đại lý kinh doanh vật tư nông nghiệp được yêu cầu cam kết không cung cấp các loại thuốc bảo vệ thực vật chứa hoạt chất bị cấm hoặc vượt ngưỡng tồn dư cho phép. Bên cạnh đó, các vùng trồng và cơ sở đóng gói phải thực hiện tự giám sát định kỳ, đảm bảo tuân thủ đầy đủ quy định của thị trường nhập khẩu.

Các doanh nghiệp thu mua, xuất khẩu vải cũng chủ động cập nhật tiêu chuẩn mới, phối hợp với HTX điều chỉnh quy trình sản xuất, đóng gói và bảo quản, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm.

Theo dự báo, sản lượng quả vải  của Hải Phòng năm nay ước đạt khoảng 47.000–50.000 tấn, trong đó vải sớm từ 29.000–30.000 tấn, vải chính vụ từ 18.000–20.000 tấn, thấp hơn so với năm trước.

Dù sản lượng giảm, nhưng với sự chủ động của các HTX, THT cùng sự đồng hành của ngành nông nghiệp và chính quyền địa phương, chất lượng quả vải được kỳ vọng sẽ tiếp tục được nâng cao, đáp ứng tốt yêu cầu của các thị trường xuất khẩu.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và tiêu chuẩn ngày càng khắt khe, việc chuyển từ “tăng sản lượng” sang “nâng cao chất lượng” không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là hướng đi bền vững, giúp quả vải Hải Phòng khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.

Thanh Vân