Trên hành trình đó, các HTX ở Mộc Châu không chỉ thay đổi cách sản xuất, tiêu thụ nông sản mà còn từng bước hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo, chú trọng xây dựng thương hiệu, bảo hộ sở hữu trí tuệ và tiếp cận các chính sách tín dụng xanh.

Đến thăm HTX Nông nghiệp Dũng Tiến ở phường Vân Sơn, điều dễ nhận thấy nhất không phải là tiếng người tất bật ngoài đồng mà là sự vận hành nhịp nhàng của các thiết bị tưới tự động trong khu sản xuất.

Những luống rau xanh được chăm sóc bằng hệ thống phun sương và tưới nhỏ giọt hiện đại. Theo tính toán của HTX, công nghệ này giúp tiết kiệm tới 70% lượng nước tưới và giảm khoảng 50% chi phí nhân công so với phương thức canh tác truyền thống.

Ông Kim Văn Dũng, Giám đốc HTX, nhớ lại thời điểm mới thành lập năm 2016, HTX chỉ có 8 thành viên với quy mô khoảng 2ha. Khi ấy, sản xuất chủ yếu theo mùa vụ, phụ thuộc thời tiết, giá trị canh tác chỉ đạt khoảng 160 triệu đồng/ha/năm.

“Muốn tồn tại thì phải thay đổi”, vị thuyền trưởng của HTX Dũng Tiến nói khi dẫn khách tham quan khu nhà lưới rộng hàng nghìn m2.

Từ các dự án hỗ trợ phát triển rau an toàn theo hướng hữu cơ, HTX Dũng Tiến mạnh dạn liên kết với nông dân địa phương, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất.

Đến nay, HTX đã có 18 thành viên, mở rộng diện tích lên hơn 20ha rau, củ, quả, trong đó 10ha đạt chuẩn VietGAP, 5ha sản xuất trong nhà lưới theo hướng hữu cơ.

Giá trị canh tác của HTX Dũng Tiến tăng từ 160 triệu đồng lên hơn 500 triệu đồng/ha/năm, con số cho thấy hiệu quả rõ rệt của quá trình chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp công nghệ cao.

Không chỉ thay đổi kỹ thuật canh tác, nhiều HTX ở Mộc Châu còn thay đổi tư duy sản xuất. Thay vì chỉ bán nguyên liệu thô, các HTX tập trung chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm OCOP nhằm nâng cao giá trị gia tăng.

Tại phường Thảo Nguyên, HTX Nông nghiệp Quyết Thanh đang trở thành mô hình tiêu biểu cho hướng đi chế biến sâu gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm.

Trong khu xưởng chế biến, những mẻ mận, chuối, xoài, hồng được đưa vào hệ thống sấy lạnh hiện đại. Không còn cảnh phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái hay áp lực “giải cứu” nông sản vào mùa thu hoạch rộ, các loại trái cây đặc sản của Mộc Châu giờ đây được kéo dài thời gian bảo quản, nâng giá trị kinh tế thông qua chế biến.

Bà Lương Thị Thanh, Phó Giám đốc HTX, cho biết từ năm 2020, HTX đã đầu tư 6 máy sấy lạnh với công suất chế biến khoảng 5 tấn quả tươi/ngày. Quy trình sản xuất ứng dụng công nghệ ozone kết hợp sấy lạnh giúp sản phẩm giữ được màu sắc, hương vị và hàm lượng dinh dưỡng tự nhiên.

Đến nay, HTX đã xây dựng được 5 sản phẩm OCOP, gồm 4 sản phẩm đạt 4 sao và một sản phẩm đạt 3 sao.

Ngoài tiêu thụ qua hệ thống đại lý và cửa hàng OCOP, HTX tăng cường livestream quảng bá trên các nền tảng TikTok, Shopee, Zalo, Facebook... giúp sản phẩm được biết đến rộng rãi hơn

Điều đáng chú ý là cùng với xây dựng sản phẩm, các HTX ngày càng quan tâm đến vấn đề sở hữu trí tuệ, truy xuất nguồn gốc và bảo hộ thương hiệu. Đây được xem là “lá chắn” để nông sản Mộc Châu khẳng định vị thế trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Nhiều địa phương trên cao nguyên đang đẩy mạnh tuyên truyền về Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025, giúp HTX và người dân nâng cao nhận thức trong đăng ký nhãn hiệu, bảo hộ thương hiệu, kiểu dáng bao bì, chỉ dẫn địa lý và chống hàng giả.

Theo các cán bộ quản lý địa phương, việc xây dựng văn hóa sở hữu trí tuệ trong khu vực kinh tế tập thể không chỉ giúp bảo vệ thành quả sáng tạo mà còn khuyến khích HTX đầu tư đổi mới công nghệ, nâng chất lượng sản phẩm.

Từ những quả mận hậu, dâu tây hay chè Mộc Châu, câu chuyện hiện nay không còn đơn thuần là sản xuất được bao nhiêu tấn nông sản, mà là tạo ra bao nhiêu giá trị thương hiệu.

Sự thay đổi ở Mộc Châu không dừng lại trong các khu nhà lưới hay nhà máy chế biến. Tại HTX Du lịch Nông nghiệp Bon Bon (phường Mộc Châu), mô hình kết hợp nông nghiệp với du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế tập thể.

Trên diện tích hơn 4ha, Bon Bon Farm trồng nhiều loại cây đặc sản như phúc bồn tử, sung Mỹ, dâu tây, nho mẫu đơn, cà chua cherry hay chanh leo Colombia. Những luống cây được quy hoạch bài bản tạo thành không gian trải nghiệm hấp dẫn du khách.

Anh Lại Tuấn Việt, quản lý Bon Bon Farm, cho biết mô hình hướng tới việc kết hợp hài hòa giữa sản xuất nông nghiệp và dịch vụ du lịch. Du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp trải nghiệm quy trình trồng, chăm sóc, thu hái và thưởng thức nông sản ngay tại vườn.

Từ sản xuất đơn thuần, các HTX đang chuyển sang bán trải nghiệm, bán câu chuyện văn hóa bản địa và hình ảnh cao nguyên Mộc Châu.

Hiện khu vực cao nguyên Mộc Châu có khoảng 140 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp và du lịch với hơn 1.200 thành viên, tạo việc làm thường xuyên cho trên 1.500 lao động.

Sự phát triển của các HTX đang góp phần hình thành hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp hiện đại, nơi công nghệ số, du lịch trải nghiệm và thương mại điện tử cùng song hành.

Nếu như trước đây nông sản Mộc Châu chủ yếu tiêu thụ qua thương lái hoặc chợ đầu mối thì nay điện thoại thông minh đã trở thành “công cụ sản xuất” mới của nhiều nông dân, HTX.

Trên các nền tảng TikTok, Facebook, Shopee hay Zalo, hình ảnh những phiên livestream bán nông sản vùng cao xuất hiện ngày càng nhiều.

Tại HTX Đặc sản Tây Bắc, hoạt động bán hàng trực tuyến được triển khai song song với hệ thống phân phối truyền thống. Các sản phẩm như thịt trâu sấy, lạp sườn, chè, hoa quả sấy hay miến được xây dựng câu chuyện riêng về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và nét văn hóa địa phương.

Anh Ngô Thành Đạo, Phó Giám đốc HTX, cho rằng mỗi sản phẩm nông nghiệp đều là “sứ giả” mang theo câu chuyện của vùng đất và con người Mộc Châu. Thông qua nền tảng số, người tiêu dùng có thể dễ dàng tiếp cận thông tin về nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.

Không chỉ HTX, nhiều hộ dân cũng trở thành những người bán hàng chuyên nghiệp trên môi trường số. Anh Lương Văn Tuấn ở phường Thảo Nguyên là ví dụ điển hình.

Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, anh xây dựng các kênh livestream quảng bá nông sản địa phương, thu hút hàng triệu lượt xem trên TikTok và Facebook.

Anh Tuấn cho biết từ năm 2025 đến nay đã hỗ trợ tiêu thụ khoảng 250 tấn nông sản cho người dân Mộc Châu, doanh thu đạt hơn 20 tỷ đồng.

Sự phát triển của thương mại điện tử đang rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Khách hàng ở Hà Nội có thể đặt mua đặc sản Mộc Châu chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại, trong khi HTX chủ động tiếp cận thị trường rộng lớn mà không còn phụ thuộc hoàn toàn vào khâu trung gian.

Mộc Châu hiện có sản lượng nông sản hơn 130.000 tấn mỗi năm với nhiều sản phẩm nổi tiếng như dâu tây, mận hậu, chè, chanh leo, hồng, cà chua và rau an toàn.

Tuy nhiên, trong nhiều năm, bài toán lớn nhất vẫn là “được mùa mất giá” do phần lớn nông sản chỉ bán tươi, bán thô.

Để thay đổi thực trạng này, các xã, phường trên địa bàn đã phối hợp với các sở, ngành tổ chức nhiều lớp tập huấn về thương mại điện tử, chuyển đổi số, kỹ năng bán hàng online cho HTX, doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

Cùng với đó là việc đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, hỗ trợ đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, hướng dẫn xây dựng thương hiệu số và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Theo các HTX, chuyển đổi số không chỉ là đưa hàng lên mạng bán mà còn là thay đổi toàn diện tư duy quản trị, từ sản xuất, marketing, chăm sóc khách hàng đến xây dựng dữ liệu vùng trồng.

Đặc biệt, cùng với việc tuyên truyền Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025, các địa phương đang đẩy mạnh phổ biến các chính sách hỗ trợ tín dụng xanh, ưu đãi dành cho kinh tế tập thể nhằm khuyến khích HTX đầu tư công nghệ sạch, sản xuất hữu cơ và chế biến thân thiện môi trường.

Đây được xem là “đòn bẩy kép” giúp HTX vừa đổi mới công nghệ, vừa phát triển bền vững trong bối cảnh thị trường ngày càng ưu tiên các sản phẩm xanh và minh bạch nguồn gốc.

....................................
Hưng Nguyên