Thời gian qua, cổng thông tin của cơ quan thuế các địa phương liên tục công khai danh sách người nộp thuế bị tạm hoãn xuất cảnh. Tại Phú Thọ, Chi cục Thuế khu vực Phù Ninh - Lâm Thao vừa thông báo tạm hoãn xuất cảnh với người đại diện pháp luật của Công ty TNHH Vương Duy do doanh nghiệp còn nợ vẻn vẹn... 600 đồng tiền thuế. Tương tự, tại Quảng Ninh, Giám đốc Công ty TNHH xây dựng và thương mại Đông Á 75 cũng đối mặt với biện pháp này vì khoản nợ 82.800 đồng quá hạn.

Tại Cần Thơ, người đại diện Công ty TNHH thương mại dịch vụ Giàu Hưng Thịnh cũng bị nêu tên do nợ thuế 43.757 đồng quá hạn 90 ngày. Điểm chung của các trường hợp này là người nộp thuế đã không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh.

"Cuộc chiến" làm sạch mã số thuế

Theo số liệu thống kê, tổng số người nộp thuế ở trạng thái không hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng vẫn còn nợ thuế hiện lên tới khoảng 963.500 trường hợp. Danh sách này bao gồm 325.500 doanh nghiệp và 638.000 hộ kinh doanh.

Đây là một con số gây sốc nếu đặt cạnh thực tế cả nước hiện chỉ có khoảng 1,1 triệu doanh nghiệp đang thực sự hoạt động. Nói cách khác, số lượng doanh nghiệp "chết lâm sàng" hoặc bỏ trốn đang gần tương đương với số đơn vị đang vận hành.

Cục Thuế nhận định rằng việc tồn tại danh sách khổng lồ này làm gia tăng hồ sơ tồn đọng, gây lãng phí nguồn lực và tiềm ẩn rủi ro thất thu ngân sách. Đáng ngại hơn, một bộ phận đối tượng đã lợi dụng sự thông thoáng trong thủ tục thành lập doanh nghiệp để mua bán hóa đơn bất hợp pháp rồi "biến mất", gây nhiễu loạn môi trường đầu tư. 

Để giải quyết tình trạng nợ thuế tràn lan của nhóm không còn ở địa chỉ kinh doanh, Bộ Tài chính đang đề xuất chỉ áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh với trường hợp nợ từ 1 triệu đồng trở lên. Theo Cục Thuế, đây thực chất là một bước "nới lỏng" nhằm loại trừ các khoản nợ quá nhỏ phát sinh do sai sót kỹ thuật hoặc chậm cập nhật dữ liệu.

Tuy nhiên, con số 1 triệu đồng vẫn đang vấp phải nhiều ý kiến tranh luận. Ông Nguyễn Ngọc Tú, chuyên gia về thuế, cho rằng mức này vẫn quá thấp. Vị chuyên gia này đề xuất nên áp dụng thống nhất ngưỡng 50 triệu đồng với cá nhân và 500 triệu đồng với doanh nghiệp, hợp tác xã để đảm bảo tính đồng nhất. 

Cùng quan điểm, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa cho rằng cần cân nhắc nâng ngưỡng lên tối thiểu 5 triệu đồng hoặc chỉ áp dụng với những người cố tình trốn thuế. Theo ông, tạm hoãn xuất cảnh không chỉ là biện pháp thu nợ mà còn tác động mạnh đến quyền đi lại, học tập và chữa bệnh của công dân, vì vậy chính sách phải đảm bảo tính tương xứng với mức độ vi phạm.

Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là tình trạng dữ liệu cập nhật chậm giữa ngành thuế và cơ quan quản lý xuất nhập cảnh. Thực tế đã có những người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ nhưng khi ra đến sân bay vẫn phải xách vali về vì lệnh cấm chưa được gỡ trên hệ thống.

Đề xuất nợ thuế từ 1 triệu đồng bị tạm hoãn xuất cảnh: Siết kỷ cương hay gây khó cho người dân?

Ông Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín, kiến nghị cần có cơ chế giải quyết điện tử liên thông để khi người dân nộp tiền, hệ thống sẽ tự động gỡ lệnh trong vòng 12 giờ thay vì 24 giờ như dự thảo. Thậm chí, luật sư Trần Xoa còn đề xuất một giải pháp mang tính đột phá là cho phép người nộp thuế đóng tiền trực tiếp vào tài khoản tạm giữ của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh ngay tại sân bay để được giải quyết xuất cảnh tức thì, tránh thiệt hại về chi phí đi lại.

Bên cạnh đó, việc thông báo nợ cũng cần được hiện đại hóa. Chị Hoàng Hà, một chủ hộ kinh doanh tại Hà Nội, đề xuất cơ quan thuế nên gửi thông báo biến động nợ thuế qua ứng dụng VNeID hoặc eTax Mobile giống như cách các ngân hàng thông báo số dư. Điều này giúp người dân chủ động kiểm tra và hoàn thành nghĩa vụ trước khi có kế hoạch đi nước ngoài.

Làm sao để doanh nghiệp có thể "khai tử" một cách hợp pháp?

Một góc khuất khác dẫn đến tình trạng hàng trăm ngàn doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh nhưng vẫn treo nợ thuế chính là thủ tục giải thể quá gian nan. Luật sư Trần Xoa chỉ ra rằng nhiều đơn vị hoạt động không hiệu quả, muốn giải thể nhưng cơ quan thuế không đủ lực lượng để kiểm tra quyết toán ngay.

Có những doanh nghiệp gửi hồ sơ chờ đợi 5 đến 7 năm vẫn chưa được xác nhận không nợ thuế để hoàn tất thủ tục tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Trong thời gian chờ đợi dài đằng đẵng đó, họ buộc phải trả mặt bằng, dẫn đến việc bị xếp vào diện "không hoạt động tại địa chỉ đăng ký" và người đại diện pháp luật bị "khóa chân" bởi những khoản nợ phát sinh từ tiền chậm nộp.

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cho rằng việc bổ sung một ngưỡng nợ cụ thể là cần thiết để thực thi pháp luật thuận lợi hơn. Tuy nhiên, đi kèm với đó phải là sự cải thiện về năng lực kiểm tra của cơ quan thuế để doanh nghiệp có thể "khai tử" một cách hợp pháp thay vì phải bỏ trốn.

Có thể thấy, chiến dịch làm sạch dữ liệu thuế đang mở ra một giai đoạn quản lý minh bạch hơn nhưng cũng đầy thách thức. Chỉ riêng năm 2025, ngành thuế đã ban hành hơn 91.600 thông báo tạm hoãn xuất cảnh và thu hồi được hơn 6.001 tỷ đồng nợ thuế. Kết quả này cho thấy tính hiệu quả của biện pháp chế tài mạnh.

Tuy nhiên, để chính sách thực sự đi vào đời sống và nhận được sự đồng thuận, ngành thuế cần đẩy nhanh việc làm sạch cả dữ liệu nợ lẫn dữ liệu mã số thuế. Như các chuyên gia đã nhấn mạnh, chính sách thuế phải nghiêm để bảo vệ kỷ cương ngân sách nhưng cũng phải công bằng và hiện đại để không biến một món nợ vài trăm đồng, đôi khi do lỗi kỹ thuật, thành rào cản ngăn bước chân chính đáng của người dân và doanh nghiệp.

Cuộc đại thanh lọc triệu mã số thuế "ma" vì thế không chỉ là câu chuyện thu thuế, mà còn là cuộc cải cách về niềm tin và sự chuyên nghiệp trong quản trị quốc gia.

Thanh Hoa