Tại lễ công bố Báo cáo cập nhật tình hình kinh tế Việt Nam tháng 5/2026 với chủ đề “Kiên định cải cách, ứng phó với biến động”, được tổ chức ngày 15/5, WB cho biết tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2025 đạt 8%, cao nhất khu vực ASEAN và tiếp tục duy trì đà tích cực trong quý I/2026 với mức tăng 7,8% - cao nhất trong 9 năm qua, nhờ xuất khẩu, đầu tư công, dòng vốn FDI và khu vực dịch vụ tăng trưởng vững vàng. 

Báo cáo dự báo tăng trưởng năm 2026 có thể chậm lại còn khoảng 6,8% do tác động từ cú sốc dầu mỏ Trung Đông và bất định thương mại toàn cầu, song triển vọng trung hạn vẫn tích cực nếu cải cách được triển khai hiệu quả.

Phát biểu tại họp báo công bố báo cáo, bà Mariam J. Sherman, Giám đốc WB tại Việt Nam, Campuchia và Lào, cho rằng Việt Nam tiếp tục nổi bật là một trong những nền kinh tế năng động nhất khu vực khi xuất khẩu và đầu tư vẫn cho thấy khả năng chống chịu tốt.

Tuy nhiên, theo bà Sherman, bối cảnh bên ngoài đã thay đổi đáng kể khi bất định toàn cầu gia tăng, căng thẳng thương mại và xung đột tại Trung Đông tạo thêm áp lực cho các nền kinh tế mở như Việt Nam.

“Thách thức hiện nay không chỉ là làm cho tăng trưởng trở nên năng suất hơn, có khả năng chống chịu tốt hơn và bao trùm hơn, mà còn phải quản lý các rủi ro bên ngoài cũng như những điểm yếu trong nước”, bà Sherman nói.

Đại diện WB cho biết Việt Nam đang triển khai một chương trình cải cách quy mô lớn, gồm tinh gọn bộ máy, cải thiện môi trường kinh doanh, mở cửa thị trường vốn và thúc đẩy đầu tư công. Theo bà, cơ hội quan trọng nhất hiện nay là chuyển động lực cải cách thành kết quả thực chất như doanh nghiệp mạnh hơn, hạ tầng tốt hơn, thị trường tài chính sâu rộng hơn và việc làm chất lượng cao hơn.

Trong khi đó, bà Tehmina S. Khan, Chuyên gia kinh tế trưởng WB, nhận định Việt Nam đang ở “một bước ngoặt quan trọng”, có thể xem là thời điểm “Đổi mới 2.0” với bộ máy nhà nước đang được tinh gọn.

Theo bà Tehmina S. Khan, kể từ năm 2025 đến nay, Việt Nam đã ban hành hoặc sửa đổi hơn 86 luật và 300 nghị định, đồng thời triển khai chương trình đầu tư hạ tầng khoảng 320 tỷ USD trong 5 năm tới.

WB đánh giá Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư nước ngoài khi giải ngân FDI năm 2025 đạt gần 30 tỷ USD, mức cao nhất trong 5 năm. Cùng với đó, Việt Nam đang hưởng lợi đáng kể từ làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo toàn cầu khi xuất khẩu liên quan AI hiện tương đương gần 30% GDP.

Dù vậy, Chuyên gia kinh tế trưởng WB cảnh báo môi trường bên ngoài đang trở nên khó khăn hơn. Thuế quan của Mỹ vẫn ở mức cao hơn trước năm 2025, trong khi xung đột Trung Đông gây ra cú sốc nguồn cung dầu thô toàn cầu, khiến giá dầu tăng mạnh và tạo áp lực lên lạm phát cũng như tỷ giá. “Triển vọng trung hạn vẫn vững chắc nhưng rủi ro ngắn hạn đã gia tăng”, bà Khan nhấn mạnh.

Các tổ chức quốc tế dự báo thận trọng về tăng trưởng kinh tế Việt Nam năm 2026

Báo cáo của WB cũng chỉ ra hàng loạt điểm nghẽn nội tại cần được xử lý nếu Việt Nam muốn duy trì tăng trưởng dài hạn. Khoảng cách giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước ngày càng lớn; tỷ lệ đòn bẩy doanh nghiệp ở mức cao; tín dụng ngân hàng tiếp tục tập trung vào bất động sản; trong khi bộ đệm vốn của hệ thống ngân hàng còn mỏng hơn nhiều quốc gia ASEAN khác.

Theo bà Sherman, một trong những vấn đề đáng chú ý hiện nay là sự phân hóa giữa khu vực doanh nghiệp FDI và khu vực doanh nghiệp trong nước, vốn chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa. “Trọng tâm hiện nay phải là triển khai và thúc đẩy các cải cách”, bà nói.

Tại họp báo, ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên Chính sách công Đại học Fulbright Việt Nam, cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở khâu triển khai, đặc biệt là thiết kế chính sách và lựa chọn dự án đầu tư công.

Theo ông Thành, dù Việt Nam đã xây dựng danh mục đầu tư trung hạn khoảng 320 tỷ USD nhưng mới chỉ xác định rõ khoảng 12%, chủ yếu cho năm nay. Ông cảnh báo nguy cơ các địa phương chạy đua vận động dự án mà thiếu phân tích chi phí - lợi ích chuyên môn. “Chúng ta không cần quá nhiều sân bay hay cảng biển ở mọi tỉnh”, ông nói.

Chuyên gia này cũng cho rằng Việt Nam cần hài hòa giữa cách tiếp cận từ trên xuống với yêu cầu quyết liệt, nhanh chóng và cách tiếp cận từ dưới lên nhằm trao quyền, khuyến khích đổi mới sáng tạo mà không tạo ra tâm lý sợ sai, sợ bị kỷ luật.

Ở góc độ khu vực tư nhân, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho biết khu vực này hiện đóng góp hơn 50% GDP và tạo ra khoảng 80% việc làm.

Theo bà Lan, việc Chính phủ mời các tập đoàn lớn tham gia các dự án hạ tầng quy mô lớn là tín hiệu tích cực, song điều đáng quan tâm là 98% doanh nghiệp còn lại, chủ yếu là doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ, vẫn đang gặp khó khăn trong tiếp cận vốn và đất đai.

Bà cũng bày tỏ băn khoăn về hiệu quả và mức độ cần thiết của một số đại dự án hạ tầng trong bối cảnh chi phí logistics hiện vẫn chiếm khoảng 20% giá thành sản phẩm.

Theo các chuyên gia WB, kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quốc gia đều phải xây dựng cơ chế quản trị phù hợp, bảo đảm lựa chọn đúng các dự án có khả năng huy động vốn, xác định mức độ chấp nhận rủi ro và vai trò của vốn công trong việc dẫn dắt đầu tư tư nhân.

Thanh Hoa