Tại Huế, quá trình chuyển mình của các HTX những năm gần đây không chỉ thể hiện ở quy mô sản xuất, ứng dụng khoa học – công nghệ hay mở rộng thị trường, mà còn nổi bật ở tư duy xây dựng và khai thác tài sản trí tuệ, xem đây là nền tảng để nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm địa phương.

Sản xuất thông minh hơn

Thực tiễn tại HTX Nông nghiệp Dịch vụ Hương Long Saemaul, phường Kim Long cho thấy một hướng đi mới của kinh tế hợp tác ở Huế. Thành lập năm 2024, HTX không chỉ đầu tư vùng sản xuất rau sạch theo tiêu chuẩn VietGAP mà còn chú trọng xây dựng thương hiệu, kiểm soát quy trình, từng bước đưa nông sản tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại và thương mại điện tử.

Những sản phẩm chủ lực của HTX như rau sạch, dầu đậu phụng nguyên chất, các loại hạt nông sản địa phương, gà thả vườn… được định vị rõ ràng về chất lượng, nguồn gốc và giá trị.

Huế hiện có 320 HTX đang hoạt động, trong đó nhiều HTX mới thành lập đã nhanh chóng bắt nhịp với kinh tế thị trường thông qua việc tham gia chuỗi giá trị, áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, chứng chỉ rừng FSC và chuyển đổi số.

Những sản phẩm đặc trưng như dầu tràm, trà rau má, hạt sen sấy khô, hoa lan rừng, bánh ép… ngày càng được thị trường ghi nhận không chỉ bởi chất lượng mà còn nhờ dấu ấn thương hiệu rõ nét.

Đặc biệt, việc thanh trà Huế được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý từ năm 2024 là minh chứng sinh động cho vai trò của sở hữu trí tuệ trong phát triển kinh tế tập thể. Chỉ dẫn địa lý không chỉ bảo vệ nguồn gốc sản phẩm mà còn tạo “hàng rào kỹ thuật” trước nguy cơ xâm phạm, làm giả, làm nhái, đồng thời nâng cao giá trị thương mại của loại quả đặc sản gắn với vùng đất cố đô.

Hiệu quả rõ rệt

Thực tế cho thấy, nhờ áp dụng VietGAP, dán tem truy xuất nguồn gốc và đưa sản phẩm vào chuỗi siêu thị, thanh trà Huế đã có bước tiến dài về giá bán và thị trường tiêu thụ. Thu nhập của người trồng tăng lên, niềm tin vào mô hình sản xuất sạch, bền vững được củng cố.

Đây chính là kết quả trực tiếp của việc kết hợp hiệu quả giữa tổ chức sản xuất theo mô hình HTX và khai thác tài sản trí tuệ. Theo thống kê của HTX Thủy Biều, vụ mùa năm 2025, các thành viên của HTX có 90ha thanh trà cho thu hoạch quả với năng suất 7-8 tấn quả/1ha.

“Bình quân, mỗi ha thanh trà cho sản lượng quả tăng từ 2 đến 3 tấn so với vụ mùa năm trước. Giá bán thanh trà cũng tăng hơn so với năm trước khoảng 4 đến 5 nghìn đồng/1kg. Vì thế các chủ vườn gắn bó với cây thanh trà lâu năm như chúng tôi rất vui và phấn khởi”, ông Tôn Thất Kim Sơn, chủ vườn thanh trà ở phường Thủy Xuân cho hay.

Dễ thấy, những năm qua, ngành khoa học và công nghệ cùng các sở, ngành, địa phương ở Huế đã triển khai đồng bộ nhiều nội dung nhằm hỗ trợ tạo lập, quản lý, bảo vệ và phát triển tài sản trí tuệ cho các sản phẩm chủ lực.

Kết quả, Huế hiện có 4 chỉ dẫn địa lý, 8 nhãn hiệu chứng nhận và 74 nhãn hiệu tập thể được bảo hộ, nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về số lượng nhãn hiệu cộng đồng.

Hệ thống bảo hộ sở hữu trí tuệ này đã góp phần kiểm soát chất lượng, giữ gìn danh tiếng sản phẩm, xúc tiến thương mại, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Quan trọng hơn, nó từng bước hình thành tư duy sản xuất hàng hóa gắn với thương hiệu, thay cho lối làm ăn nhỏ lẻ, manh mún trước đây.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy công tác sở hữu trí tuệ ở nhiều HTX vẫn chủ yếu dừng ở khâu xác lập quyền, trong khi khâu quản lý, khai thác và phát triển tài sản trí tuệ còn nhiều hạn chế. Một số nhãn hiệu đã được bảo hộ nhưng chưa được đầu tư bài bản về truyền thông, mở rộng thị trường; quy chế quản lý, sử dụng nhãn hiệu còn thiếu hoặc chưa được thực thi nghiêm túc. Điều này làm giảm hiệu quả của chính sách và chưa phát huy hết tiềm năng của tài sản trí tuệ.

Nâng cao hiệu lực quản lý

Để sở hữu trí tuệ thực sự trở thành động lực phát triển HTX, cần tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Trước hết, cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho cán bộ HTX, xã viên và người dân về vai trò, giá trị và trách nhiệm trong việc bảo vệ, khai thác tài sản trí tuệ.

Song song đó, Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ HTX không chỉ trong việc đăng ký bảo hộ mà còn trong quản lý, giám sát chất lượng sản phẩm mang nhãn hiệu cộng đồng; hỗ trợ đổi mới công nghệ, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn; kết nối tiêu thụ và xúc tiến thương mại gắn với thương hiệu đã được bảo hộ.

Công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ cũng cần được tăng cường, kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi xâm phạm, gian lận thương mại, làm giả, làm nhái sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận. Đây là yếu tố then chốt để bảo vệ uy tín sản phẩm Huế và quyền lợi chính đáng của HTX, người sản xuất.

Bên cạnh vai trò của Nhà nước, chính các HTX và chủ thể sử dụng nhãn hiệu phải chủ động, nâng cao ý thức trách nhiệm trong quản lý và phát triển tài sản trí tuệ. Việc duy trì vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất, đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học – công nghệ là điều kiện tiên quyết để giữ vững uy tín thương hiệu.

Quan trọng hơn, các HTX cần mạnh dạn đầu tư cho thương mại hóa sản phẩm, mở rộng thị trường thông qua hệ thống phân phối hiện đại, thương mại điện tử và liên kết doanh nghiệp. Chỉ khi tài sản trí tuệ được khai thác hiệu quả, gắn với lợi ích thiết thực của thành viên, thì sở hữu trí tuệ mới thực sự trở thành động lực phát triển.

Mục tiêu giai đoạn 2025 – 2027 của Liên minh HTX TP. Huế với việc thành lập thêm HTX mới, xây dựng mô hình kiểu mẫu gắn với OCOP và nông nghiệp hữu cơ đặt ra yêu cầu cao hơn về vai trò của sở hữu trí tuệ. Trong tiến trình đó, sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo vệ sản phẩm mà còn là “đòn bẩy” để nâng cao năng lực cạnh tranh, khẳng định vị thế của kinh tế tập thể Huế trong chuỗi giá trị quốc gia và khu vực.

Nam Phong