VN-Index liên tục duy trì xu hướng đi lên, nhưng không ít nhà đầu tư vẫn than phiền rằng tài khoản gần như "đứng yên", thậm chí thua lỗ. Nguyên nhân không nằm ở chất lượng doanh nghiệp, mà ở sự phân hóa mạnh của dòng tiền.

Dòng tiền luôn đi trước báo cáo tài chính

Điều đó cho thấy một thực tế quan trọng: kết quả kinh doanh tạo nên giá trị của doanh nghiệp, nhưng dòng tiền mới quyết định khi nào giá trị ấy được thị trường ghi nhận.

Nhìn lại giai đoạn 2020-2021, khi nền kinh tế vẫn chịu ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19, lợi nhuận của không ít doanh nghiệp chưa phục hồi rõ nét. Tuy nhiên thị trường lại mở ra một trong những chu kỳ tăng mạnh nhất lịch sử. Mặt bằng lãi suất xuống thấp, dòng tiền nhàn rỗi đổ vào chứng khoán cùng sự gia nhập của hàng triệu nhà đầu tư mới đã tạo nên sức cầu khổng lồ, đẩy mặt bằng định giá của nhiều nhóm cổ phiếu lên cao trước khi kết quả kinh doanh bứt phá.

Hay như năm 2023, nhóm bất động sản vẫn đối mặt với hàng loạt khó khăn về thanh khoản, pháp lý và dòng tiền. Nhiều doanh nghiệp ghi nhận doanh thu và lợi nhuận suy giảm mạnh. Tuy nhiên, ngay khi lãi suất bắt đầu hạ nhiệt, hàng loạt chính sách tháo gỡ pháp lý được ban hành và kỳ vọng thị trường địa ốc phục hồi xuất hiện, dòng tiền đã quay trở lại nhóm cổ phiếu này. Giá nhiều mã tăng mạnh trong khi kết quả kinh doanh chỉ thực sự cải thiện ở các quý sau.

Một câu chuyện tương tự cũng diễn ra với nhóm chứng khoán. Khi thanh khoản thị trường bắt đầu cải thiện, dòng tiền nhanh chóng tìm đến các công ty chứng khoán, dù lợi nhuận thời điểm đó chưa có nhiều đột biến. Nhà đầu tư không mua những con số hiện tại mà mua kỳ vọng về sự phục hồi của hoạt động môi giới, cho vay ký quỹ và tự doanh trong tương lai.

Chiều ngược lại, thị trường cũng không thiếu những ví dụ cho thấy kết quả kinh doanh tích cực chưa chắc đồng nghĩa với mức tăng giá tương ứng.

Có những doanh nghiệp nhiều năm liên tiếp duy trì lợi nhuận hàng chục nghìn tỷ đồng, chia cổ tức đều đặn, nhưng cổ phiếu vẫn đi ngang hoặc giảm giá vì tốc độ tăng trưởng không còn đủ hấp dẫn, trong khi dòng tiền lại ưu tiên những ngành nghề đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới. Khi kỳ vọng dịch chuyển, dòng tiền cũng dịch chuyển.

Nói cách khác, lợi nhuận là nền tảng của doanh nghiệp, còn dòng tiền là chất xúc tác biến nền tảng ấy thành diễn biến của giá cổ phiếu.

Thị trường chứng khoán Việt Nam “quy hoạch lại”

VN-Index vận động theo hướng chọn lọc hơn

Bối cảnh thị trường hiện tại là minh chứng rõ nhất cho vai trò của dòng tiền. Thực tế, VN-Index đang duy trì vùng điểm số cao, nhưng diễn biến bên trong lại cho thấy sự phân hóa rất mạnh.

Đà tăng của chỉ số chủ yếu đến từ một số cổ phiếu vốn hóa lớn, trong khi nhiều nhóm ngành khác vẫn giao dịch khá trầm lắng. Không ít cổ phiếu có nền tảng cơ bản tốt, định giá hấp dẫn và được dự báo sẽ ghi nhận kết quả kinh doanh quý II khả quan vẫn chưa thu hút được lực cầu đủ mạnh.

Hiện tượng "xanh vỏ, đỏ lòng" xuất hiện thường xuyên hơn. Chỉ số tăng nhưng số lượng cổ phiếu giảm giá hoặc đi ngang vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể. Điều này khiến nhiều nhà đầu tư có cảm giác thị trường đang tích cực nhưng tài khoản cá nhân lại không phản ánh điều đó.

Sự phân hóa này cho thấy dòng tiền đang vận động theo hướng chọn lọc hơn rất nhiều so với các chu kỳ trước.

Thay vì lan tỏa trên diện rộng, dòng vốn tập trung vào những cổ phiếu có khả năng dẫn dắt chỉ số, những doanh nghiệp có câu chuyện tăng trưởng riêng hoặc được kỳ vọng hưởng lợi từ các chính sách mới như đầu tư công, hạ tầng, nâng hạng thị trường hay sự phục hồi của tín dụng.

Trong khi đó, không ít doanh nghiệp chuẩn bị công bố kết quả kinh doanh khả quan vẫn đứng ngoài "tầm ngắm" của dòng tiền. Lý do rất đơn giản: lợi nhuận tốt là điều kiện cần, nhưng chưa phải điều kiện đủ để giá cổ phiếu tăng.

Thực tế này cũng lý giải vì sao nhiều nhà đầu tư mua cổ phiếu chỉ vì kỳ vọng báo cáo tài chính tích cực nhưng lại không đạt được mức sinh lời như mong muốn. Báo cáo tài chính có thể xác nhận chất lượng doanh nghiệp, song nếu dòng tiền chưa tham gia hoặc đã chuyển sang nhóm ngành khác, giá cổ phiếu khó có thể tạo ra xu hướng tăng bền vững.

Theo ông Bùi Văn Huy, Phó Giám đốc FIDT, trong giai đoạn hiện nay, bối cảnh chung vẫn là yếu tố quan trọng hơn bản thân mùa báo cáo tài chính. Kết quả kinh doanh luôn có vai trò nhất định đối với định giá và tâm lý nhà đầu tư, nhưng để trở thành động lực dẫn dắt thị trường trong cả nửa cuối năm thì cần nhiều hơn những con số lợi nhuận đơn lẻ.

"Điều thị trường cần lúc này không chỉ là doanh nghiệp báo lãi tốt, mà còn là một môi trường đủ thuận lợi để dòng tiền chấp nhận định giá lại mặt bằng cổ phiếu", chuyên gia FIDT nhấn mạnh.

Ông Huy cho rằng trong bối cảnh nền kinh tế còn khát vốn, chứng khoán không chỉ cạnh tranh với áp lực nội tại của doanh nghiệp mà còn phải cạnh tranh với các kênh đầu tư có mức sinh lời tương đối rõ ràng, đặc biệt là tài sản thu nhập cố định, trong đó có tiền gửi.

Khi nhà đầu tư vẫn có thể tìm được mức lãi suất hấp dẫn ở kênh ít biến động hơn, thì việc kéo dòng tiền mạnh trở lại thị trường cổ phiếu sẽ khó hơn nhiều. Chính vì vậy, theo chuyên gia FIDT, vấn đề cốt lõi của thị trường hiện nay không nằm hoàn toàn ở chất lượng kết quả kinh doanh, mà nằm ở sức mạnh của dòng tiền.

Tương tự, ông Nguyễn Tấn Phong, chuyên gia phân tích Chứng khoán Pinetree đánh giá thanh khoản thị trường vẫn thấp hơn bình quân 20 tuần cho thấy dòng tiền lớn chưa thực sự nhập cuộc. Lượng tiền hiện tại chủ yếu chỉ đủ sức nâng đỡ cục bộ tại một số nhóm cổ phiếu. Trong khi đó, khối ngoại chưa có tín hiệu ngừng bán ròng khi đồng USD vẫn mạnh, khiến việc giữ nhịp chỉ số tiếp tục phụ thuộc lớn vào một số cổ phiếu vốn hóa rất lớn.

Thị trường hiện vẫn chờ đợi những chất xúc tác mới như kết quả kinh doanh quý II hay kỳ vọng về câu chuyện nâng hạng vào cuối quý III. Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, VN-Index được đánh giá khó có đủ động lực để bứt phá khỏi vùng kháng cự tại đỉnh lịch sử 1.900-1.930 điểm.

“Rủi ro cần theo dõi là việc kéo các cổ phiếu trụ không đi kèm sự đồng thuận của thanh khoản”, chuyên gia Pinetree nhấn mạnh.

Trong giai đoạn thị trường bước vào mùa công bố kết quả kinh doanh, báo cáo tài chính vẫn là cơ sở để đánh giá chất lượng doanh nghiệp. Tuy nhiên, mức tăng của giá cổ phiếu sẽ phụ thuộc nhiều vào việc dòng tiền có sẵn sàng quay trở lại hay không. Khi thanh khoản chưa lan tỏa trên diện rộng, thị trường nhiều khả năng vẫn duy trì trạng thái phân hóa mạnh, trong đó những doanh nghiệp vừa có nền tảng cơ bản tốt, vừa thu hút được dòng tiền sẽ tiếp tục chiếm ưu thế.

Hải Giang