Điểm khác biệt lớn nhất của HTX kiểu mới không nằm ở việc tập hợp nông dân mà ở khả năng tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị. Đây cũng là hướng đi đang được nhiều HTX tại Đồng Nai kiên trì theo đuổi.

HTX Thương mại - Dịch vụ nông nghiệp Phước Thiện (xã Hưng Phước) là minh chứng rõ nét. Với vùng liên kết hơn 1.000ha trồng mít, ổi và nhiều loại cây ăn trái khác cùng khoảng 20 thành viên tham gia, HTX không chỉ dừng lại ở việc cung cấp nông sản tươi mà còn chủ động đầu tư chế biến sâu.

Từ một loại trái cây vốn chỉ bán theo mùa, HTX đã phát triển tới 12 dòng sản phẩm khác nhau như mít chín, mít non, mít già phục vụ chế biến chả chay, snack, mít sấy... Mỗi sản phẩm mới đồng nghĩa với việc kéo dài vòng đời của nguyên liệu, nâng cao giá trị kinh tế và giảm đáng kể tình trạng phụ thuộc vào biến động giá nông sản.

Theo ông Nguyễn Viết Vị, Giám đốc HTX, các thành viên còn ưu tiên tiêu thụ chéo sản phẩm, sử dụng chung dịch vụ đầu vào để tiết giảm chi phí, đồng thời HTX đại diện ký kết với doanh nghiệp tiêu thụ.

Quan trọng hơn, HTX xây dựng cả một hệ sinh thái doanh nghiệp ngay trong nội bộ để trở thành "bệ đỡ" cho sản phẩm của thành viên, nông dân liên kết.

Không chỉ riêng Phước Thiện, HTX Nông nghiệp Thương mại - Dịch vụ Nha Bích (xã Nha Bích) cũng đang xây dựng thành công mô hình sản xuất nông nghiệp sạch với hệ thống 5 nhà màng hiện đại, quy trình VietGAP và sử dụng chế phẩm sinh học trong phòng trừ sâu bệnh.

Sản phẩm dưa lưới của HTX dù giá bán từng thời điểm có biến động vẫn duy trì được đầu ra ổn định nhờ chất lượng đồng đều và quá trình liên kết tiêu thụ. Quan trọng hơn, HTX thường xuyên được hỗ trợ tập huấn kỹ thuật, xúc tiến thương mại, kết nối thị trường và trao đổi kinh nghiệm với nhiều HTX khác.

Có thể thấy, nếu trước đây người ta thường nhắc tới nông dân với hình ảnh "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời" thì ngày nay, trên nhiều cánh đồng của Đồng Nai, hình ảnh ấy đã thay đổi rõ rệt.

Như tại HTX Thanh Bình (xã Bàu Hàm), cây chuối không chỉ là nông sản xuất khẩu mà còn trở thành nguồn nguyên liệu cho hàng loạt sản phẩm mới.

Sau khi tuyển chọn chuối đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, phần quả loại được tận dụng chế biến thành bột chuối và nhiều sản phẩm khác. Đặc biệt, thân cây chuối - thứ từng bị xem là phế phẩm - nay được xử lý thành bẹ chuối khô xuất khẩu sang châu Âu, Bắc Mỹ và Hàn Quốc.

Thành công của HTX Thanh Bình là ví dụ điển hình của đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp. Không còn khái niệm "rác thải nông nghiệp", mọi bộ phận của cây trồng đều có thể trở thành nguyên liệu tạo ra sản phẩm mới nếu được nghiên cứu, ứng dụng công nghệ phù hợp.

Quan trọng hơn, mỗi sản phẩm chế biến đều mở ra cơ hội hình thành tài sản trí tuệ mới thông qua nhãn hiệu, kiểu dáng bao bì, quy trình chế biến, bí quyết kỹ thuật hay thương hiệu sản phẩm.

Theo ông Lý Minh Hùng, Giám đốc HTX Thanh Bình, thành công của dự án cánh đồng lớn trồng chuối xuất khẩu đến từ việc mạnh dạn đầu tư công nghệ cao cùng với sự đồng hành của chính quyền địa phương trong các chính sách hỗ trợ.

Đây cũng là minh chứng rằng đầu tư công nghệ không còn là "cuộc chơi" của doanh nghiệp lớn mà HTX hoàn toàn có thể làm được nếu có cơ chế phù hợp.

Có thể nói chuyển đổi số đang tạo ra bước tiến mới về năng suất và độ chính xác. Tại xã Thanh Sơn, hình ảnh máy bay không người lái (UAV) bay trên cánh đồng lúa đã trở nên quen thuộc.

Theo ông Nguyễn Thanh Hùng, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Bầu Kiên, sau khi đầu tư UAV, việc phun thuốc và bón phân được thực hiện nhanh hơn, đồng đều hơn, tiết kiệm nhân công và đặc biệt giảm nguy cơ người lao động tiếp xúc với hóa chất.

Không chỉ là thiết bị hiện đại, UAV còn mở ra khả năng số hóa dữ liệu đồng ruộng, quản lý quy trình sản xuất chính xác, hướng tới nông nghiệp thông minh.

Trong tương lai, khi kết hợp với hệ thống cảm biến, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và phần mềm quản lý vùng trồng, HTX sẽ có điều kiện kiểm soát chất lượng từ đồng ruộng đến bàn ăn, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường xuất khẩu.

Cũng cần phải nói thêm, đối với HTX, tài sản trí tuệ không chỉ là nhãn hiệu hay logo mà còn bao gồm quy trình sản xuất, công nghệ chế biến, giống cây trồng, kiểu dáng bao bì, phần mềm quản lý, dữ liệu truy xuất nguồn gốc, chỉ dẫn địa lý và nhiều kết quả sáng tạo khác.

Khi một sản phẩm được đầu tư nghiên cứu bài bản, xây dựng thương hiệu rõ ràng và đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, giá trị của nó sẽ không còn chỉ nằm ở nguyên liệu mà còn nằm ở tri thức. Đó cũng là lý do việc truyền thông, nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ trong khu vực kinh tế tập thể cần được đẩy mạnh.

Các HTX cần chủ động đăng ký nhãn hiệu, bảo hộ thương hiệu, ứng dụng truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, xây dựng cơ sở dữ liệu số về vùng nguyên liệu, đồng thời chuẩn hóa quy trình sản xuất để tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

Văn hóa đổi mới sáng tạo cũng cần được hình thành từ chính mỗi thành viên HTX, nơi mọi sáng kiến cải tiến kỹ thuật đều được ghi nhận, khuyến khích và bảo vệ.

Thực tế cho thấy, quá trình chuyển đổi của các HTX tại Đồng Nai luôn có sự đồng hành tích cực của các cơ quan quản lý.

Thông qua các chương trình chuyển giao khoa học - kỹ thuật, hỗ trợ đổi mới công nghệ, tập huấn sản xuất, xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, nhiều HTX đã có điều kiện mạnh dạn đầu tư máy móc hiện đại, mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo định hướng của Liên minh HTX thành phố Đồng Nai, thời gian tới trọng tâm vẫn là thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong toàn bộ khu vực kinh tế tập thể. Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững trong giai đoạn mới.