Làm nông thời công nghệ: HTX là điểm tựa cùng nông dân làm giàu

Ở Tây Ninh, những chuyển biến mạnh mẽ trong ứng dụng công nghệ cao đã góp phần hình thành một nền nông nghiệp hiện đại hơn, đồng thời khẳng định HTX chính là "hạt nhân" thúc đẩy chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp.

Trên các cánh đồng lúa ở Tây Ninh thời gian qua, hình ảnh người nông dân gieo sạ, bón phân hay phun thuốc thủ công dần được thay thế bằng hệ thống máy móc hiện đại và thiết bị bay không người lái (drone).

Từ khâu làm đất, gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch đều được cơ giới hóa. Drone không chỉ giúp tiết kiệm nhân công mà còn giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với hóa chất, giảm phát thải và bảo vệ môi trường.

Đối với cây ăn quả, rau màu, các hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới tự động, điều khiển thông minh được ứng dụng rộng rãi, giúp tiết kiệm nước, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Trong chăn nuôi, nhiều trang trại đầu tư chuồng trại khép kín, hệ thống điều khiển nhiệt độ, cho ăn tự động, giám sát vật nuôi bằng công nghệ số, góp phần kiểm soát dịch bệnh và nâng cao năng suất.

Hiện nay, Tây Ninh có khoảng 348.000ha lúa ứng dụng công nghệ cao; hơn 33.000ha cây ăn quả; 55.000ha khoai mì; hơn 7.400ha mía cùng khoảng 19.000ha rau màu. Nhiều cây trồng chủ lực đạt tỷ lệ ứng dụng công nghệ cao trên 60%, riêng khoai mì và mía vượt 90%.

Những con số đó phản ánh không chỉ sự đầu tư về máy móc mà còn là sự thay đổi về tư duy. Người nông dân không còn sản xuất theo kinh nghiệm đơn thuần mà bắt đầu tiếp cận quy trình chuẩn, sản xuất theo đơn đặt hàng, gắn với nhu cầu thị trường và chuỗi liên kết.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được tổ chức trên quy mô đủ lớn, có sự thống nhất về quy trình và tiêu chuẩn. Đây chính là khoảng trống mà HTX đang từng bước lấp đầy.

Trong nền nông nghiệp hiện đại, từng hộ nông dân riêng lẻ rất khó đáp ứng đồng thời các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, sản lượng ổn định, truy xuất nguồn gốc và khả năng kết nối doanh nghiệp.

Chỉ khi liên kết trong HTX, các hộ sản xuất mới có điều kiện tiếp cận khoa học kỹ thuật, vốn, vật tư đầu vào, chuyển giao công nghệ và thị trường tiêu thụ.

HTX Nông nghiệp Mỹ Thạnh là minh chứng rõ nét cho mô hình này. Ngay từ khi thành lập năm 2018, HTX đã lựa chọn hướng đi khác biệt là sản xuất rau, củ, quả theo tiêu chuẩn VietGAP gắn với ứng dụng công nghệ trong toàn bộ quá trình sản xuất.

Các thành viên được hướng dẫn sử dụng phân hữu cơ, áp dụng biện pháp quản lý dịch hại sinh học, ghi nhật ký điện tử, quản lý quy trình canh tác bằng công nghệ số. Sau thu hoạch, nông sản được làm sạch bằng máy sục ozone, đóng gói và dán mã QR truy xuất nguồn gốc trước khi đưa vào hệ thống phân phối.

Nhờ đó, mỗi ngày HTX cung ứng hàng tấn nông sản an toàn cho hệ thống siêu thị lớn, uy tín tại Tây Ninh, TP.HCM cùng nhiều địa phương khác.

Hiệu quả kinh tế cũng được nâng lên rõ rệt. Theo chia sẻ của thành viên HTX Nguyễn Văn Trúc, việc chuyển sang sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và sử dụng phân hữu cơ giúp năng suất tăng từ khoảng 3 tấn lên 4 tấn trên diện tích 0,1ha, đồng thời giảm chi phí và nâng cao lợi nhuận.

Ông Châu Văn Xuân, thành viên HTX, cũng khẳng định sản xuất hữu cơ giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả kinh tế, quan trọng hơn là tạo ra sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng.

Thực tế đó cho thấy, HTX không đơn thuần là tổ chức liên kết sản xuất mà đang trở thành trung tâm chuyển giao công nghệ, chuẩn hóa quy trình và nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông dân.

Đây cũng chính là nền tảng để hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, quy mô lớn, đáp ứng yêu cầu của các thị trường trong nước và quốc tế.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, chất lượng nông sản không còn được đánh giá bằng cảm quan mà bằng hệ thống tiêu chuẩn và dữ liệu minh bạch.

Một sản phẩm muốn xuất khẩu không chỉ cần ngon mà còn phải chứng minh được được sản xuất ở đâu, bằng quy trình nào, sử dụng vật tư gì, thu hoạch, đóng gói ra sao và có đáp ứng các quy định về an toàn thực phẩm hay không.

Chính vì vậy, việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất như VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ; xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói; thực hiện truy xuất nguồn gốc điện tử đang trở thành yêu cầu bắt buộc.

Mã số vùng trồng không chỉ là điều kiện để xuất khẩu vào nhiều thị trường lớn mà còn giúp cơ quan quản lý kiểm soát chất lượng, phòng chống gian lận thương mại và nâng cao uy tín nông sản Việt Nam.

Mã số cơ sở đóng gói giúp kiểm soát toàn bộ quy trình sơ chế, bảo quản, đóng gói, đảm bảo sản phẩm giữ được chất lượng trước khi đến tay người tiêu dùng.

Trong khi đó, hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR giúp mọi thông tin về sản phẩm được minh bạch hóa, tăng niềm tin của khách hàng và tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

Đây không còn là yêu cầu riêng của doanh nghiệp xuất khẩu mà cần được phổ biến rộng rãi đến từng HTX, từng thành viên để hình thành thói quen sản xuất có trách nhiệm, minh bạch và chuyên nghiệp.

Trong nền kinh tế số, tài sản lớn nhất của một HTX không chỉ là diện tích đất hay sản lượng thu hoạch mà còn là thương hiệu, uy tín và dữ liệu sản xuất. Muốn xây dựng được những tài sản vô hình đó, HTX cần đẩy mạnh chuyển đổi số.

Việc ứng dụng nhật ký điện tử, phần mềm quản lý sản xuất, hệ thống giám sát môi trường, dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và quản trị số không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính minh bạch và đáp ứng yêu cầu của các nhà nhập khẩu.

Song song với chuyển đổi số là việc áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng như VietGAP, GlobalGAP, HACCP, ISO hay các tiêu chuẩn chuyên ngành phù hợp với từng nhóm sản phẩm. Đây là nền tảng để hình thành tài sản trí tuệ gắn với chất lượng sản phẩm.

Người tiêu dùng ngày nay thường tìm kiếm thông tin về sản phẩm trên internet trước khi quyết định mua hàng. Một mã QR, một website, một gian hàng trên sàn thương mại điện tử hay một câu chuyện thương hiệu hấp dẫn đều góp phần gia tăng giá trị nông sản.

Vì vậy, các HTX cần nâng cao nhận thức về việc đăng ký và bảo hộ tài sản trí tuệ, bao gồm nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, kiểu dáng bao bì, chỉ dẫn địa lý khi đủ điều kiện.

Đồng thời, cần xây dựng thương hiệu số thông qua hệ thống nhận diện đồng bộ, nội dung truyền thông chuyên nghiệp, dữ liệu truy xuất minh bạch và hiện diện tích cực trên các nền tảng số.

Khi tài sản trí tuệ được gắn với chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và uy tín thương hiệu, giá trị nông sản sẽ được nâng lên đáng kể.

Đây cũng là giải pháp giúp HTX hạn chế tình trạng hàng giả, hàng nhái, bảo vệ quyền lợi của thành viên và nâng cao sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.