Trong bối cảnh tốc độ huy động vốn từ dân cư không đuổi kịp đà tăng trưởng tín dụng, thị trường tài chính nửa cuối năm đang chứng kiến một cuộc đua khốc liệt mới. 

"Cơn sốt" lãi suất trái phiếu và huy động

Sau giai đoạn trầm lắng hồi đầu năm, thị trường trái phiếu ngân hàng đã có sự trở lại đầy mạnh mẽ cả về quy mô lẫn lãi suất. Theo báo cáo từ Công ty CP Chứng khoán MBS (MBS), vào tháng 5, nhóm ngân hàng đã chính thức vượt qua bất động sản để trở thành nhóm dẫn dắt thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Số liệu thống kê của VnBusiness cho thấy, chỉ riêng nửa cuối tháng 6, đã có 18 lô trái phiếu ngân hàng được chào bán thành công với tổng giá trị hơn 19.400 tỷ đồng. Đáng chú ý, lãi suất bình quân cho kỳ tính lãi đầu tiên (12 tháng) đã thiết lập một mặt bằng mới ở mức 8,7%/năm, cao hơn khoảng 3 điểm phần trăm so với lãi suất tiền gửi tiết kiệm cùng kỳ hạn. Hiện tại, không còn ngân hàng nào – kể cả khối quốc doanh lẫn tư nhân – niêm yết lãi suất trái phiếu dưới ngưỡng 8%.

Dẫn đầu cuộc đua lãi suất này là các ngân hàng có quy mô vốn thuộc nhóm trung bình và nhỏ. Vietbank đang đứng đầu danh sách khi chào lãi suất lên tới 9,7%/năm cho hai lô trái phiếu trị giá 1.500 tỷ đồng. Cơ chế tính lãi của nhà băng này là lãi thả nổi với tham chiếu bình quân 5,9% cộng biên độ 3,8% (tăng vọt so với mức biên độ 2,5% trước đây). 

Xếp ngay sau là Ngân hàng Bảo Việt với lãi suất 9,63%/năm cho lô trái phiếu 2.000 tỷ đồng. TPBank cũng áp dụng mức lãi thả nổi 9,3%/năm cho đợt phát hành mới nhất, tăng 0,3 điểm phần trăm so với tuần trước đó. VietABank cũng ghi nhận phát hành thành công lô trái phiếu 100 tỷ đồng với lãi suất 9%/năm.

Ở nhóm các ngân hàng lớn hơn như MB, VPBank, LPBank hay HDBank, lãi suất hút vốn qua kênh này dao động từ 8,6-8,7%/năm. Điểm khác biệt là các ngân hàng này thường áp dụng lãi suất cố định, chấp nhận giữ chi phí vốn cao trong suốt ba năm tới bất kể biến động thị trường để đảm bảo nguồn vốn trung dài hạn.

Không chỉ dừng lại ở trái phiếu, thị trường tiền gửi dân cư cũng đang "nóng" lên từng ngày. Nhiều ngân hàng âm thầm đẩy lãi suất huy động thông qua các chương trình ưu đãi hoặc thỏa thuận riêng, khiến mức lãi suất thực tế cao hơn nhiều so với biểu niêm yết.

Tại PVcomBank, với số tiền gửi từ 100 triệu đồng, lãi suất kỳ hạn 6 tháng đã lên tới 9%/năm, kỳ hạn 12-15 tháng là 9,2%/năm. Sacombank cũng chào mời mức lãi suất 9%/năm cho kỳ hạn 6 tháng đối với khoản gửi trên 1 tỷ đồng, kèm theo quà tặng. Ngay cả nhóm ngân hàng quốc doanh (Big4), lãi suất huy động cũng nhích tăng, đạt mức 8%/năm cho kỳ hạn 6 tháng với số tiền gửi từ 1 tỷ đồng – mức cao hơn hẳn so với đầu năm.

Đặc biệt, các chương trình khuyến mãi đã đẩy lợi tức thực tế lên mức không tưởng. Standard Chartered Việt Nam tung ưu đãi cho phụ huynh học sinh quốc tế với 1 tỷ đồng tiền gửi, khách hàng nhận thêm 20 triệu đồng trong 3 tháng, nâng tổng lợi tức có thể lên tới 12%/năm. NCB tặng điểm thưởng trị giá 250 triệu đồng cho khoản gửi 10 tỷ đồng. SeABank cũng ưu đãi lãi suất lên tới 8,6%/năm trong dịp World Cup và cộng thêm 0,2 điểm phần trăm cho khách hàng mới.

Huy động và cho vay chênh lệch 2%

Tại sao các ngân hàng chấp nhận chi trả mức lãi suất cao kỷ lục như vậy? Theo giới phân tích, nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự mất cân đối ngày càng lớn giữa tốc độ huy động vốn và tăng trưởng tín dụng.

Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tính đến ngày 15/6 cho thấy tăng trưởng tín dụng đạt 6,38%, trong khi tăng trưởng huy động vốn chỉ đạt khoảng 4,3%. Khoảng cách 2% này đã kéo giãn hệ số dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) của hệ thống lên mức 112% - 117%. Điều này đồng nghĩa với việc cứ mỗi 100 đồng huy động được, ngân hàng đang cho vay ra tới 112-117 đồng.

TS. Châu Đình Linh, Giảng viên Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM nhận định, bên cạnh việc đáp ứng thanh khoản, các lô trái phiếu kỳ hạn dài còn giúp ngân hàng tính vào vốn cấp 2. Điều này giúp cải thiện hệ số an toàn vốn và tạo dư địa để mở rộng kinh doanh trong bối cảnh huy động từ dân cư gặp khó khăn.

Đồng quan điểm, nhóm phân tích của Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho rằng áp lực chi phí vốn sẽ còn duy trì ở mức cao do NHNN ít dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ bởi áp lực từ lạm phát, tỷ giá và việc Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) chưa hạ nhiệt lãi suất.

Việc lãi suất huy động và trái phiếu tăng nóng đang làm dấy lên những lo ngại về sự ổn định của hệ thống tài chính. PGS.TS. Nguyễn Văn Phương, Giảng viên Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội cảnh báo về sự "méo mó" trong cấu trúc lãi suất. Khi lãi suất ngắn hạn bị đẩy lên quá cao (9-10%/năm) mà lãi suất cho vay dài hạn không tăng tương ứng, tâm lý người gửi tiền sẽ trở nên cực kỳ nhạy cảm.

Lãi suất khó giảm sâu khi thanh khoản hệ thống tiếp tục chịu áp lực

Những "con sóng ngầm" phía sau biểu niêm yết lãi suất

Ông Phương nhấn mạnh: "Cần minh bạch hóa lãi suất huy động thực tế, không chỉ nhìn vào biểu niêm yết mà phải giám sát cả các khoản thỏa thuận ngoài, quà tặng để đánh giá đúng mặt bằng thị trường". Đồng thời, chuyên gia này kiến nghị cần tăng cường kỷ luật thị trường và xếp hạng tín nhiệm đối với trái phiếu ngân hàng để nhà đầu tư hiểu rõ rủi ro thay vì chỉ chạy theo lãi suất hấp dẫn.

Trước thực trạng này, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã đưa ra nhiều quyết sách linh hoạt. Nghị quyết 168 của Chính phủ và Thông tư 25/2026 của NHNN đã cho phép các ngân hàng thương mại tính một phần tiền gửi của Kho bạc Nhà nước vào hệ số LDR để cải thiện tính thanh khoản. Cụ thể, các ngân hàng được bổ sung 20% số dư tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào hệ số này.

Tại cuộc họp báo ngày 2/7, ông Phạm Chí Quang - Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (NHNN) cho biết, dù có nhiều khó khăn trong cân đối vốn nhưng mặt bằng lãi suất đã có dấu hiệu ổn định trở lại sau các chỉ đạo chấn chỉnh của Thống đốc. Tính đến thời điểm sau ngày 9/4, lãi suất huy động bình quân đã giảm nhẹ 0,04% và lãi suất cho vay giảm khoảng 0,1%.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà khẳng định, NHNN sẽ tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành để hỗ trợ các tổ chức tín dụng tiếp cận vốn chi phí thấp. Trong thời gian tới, cơ quan điều hành sẽ linh hoạt sử dụng các công cụ như thị trường mở (OMO) và nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ (Swap) để bơm thanh khoản ngắn hạn, đảm bảo an toàn hệ thống trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng dự báo sẽ tăng tốc vào cuối năm.

Tuy nhiên, với mục tiêu lãi suất huy động ở mức hợp lý để hỗ trợ nền kinh tế, cuộc chiến cân bằng giữa chi phí vốn và rủi ro thanh khoản vẫn sẽ là bài toán hóc búa đối với ngành ngân hàng trong những tháng tới.

Huyền Anh