Một trong những nội dung gây tranh cãi hiện nay là quy định liên quan đến khai bổ sung hồ sơ thuế. Góp ý mới đây đối với Dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế, Công ty TNHH Dịch vụ Tư vấn thuế Him Lam chỉ rõ, dự thảo yêu cầu người nộp thuế phải khai bổ sung trong nhiều trường hợp, kể cả khi đã có kết luận của cơ quan nhà nước hoặc khi người bán bị xác định vi phạm về hóa đơn.

Coi chừng lệch nhịp

Đáng chú ý, trong một số trường hợp, bên mua vẫn phải điều chỉnh nghĩa vụ thuế dù kỳ kê khai đó đã trải qua thanh tra, kiểm tra. Theo Công ty Him Lam, thực tế thời gian qua cho thấy đây là nội dung phát sinh nhiều vướng mắc, đặc biệt khi bên mua đã thực hiện đầy đủ giao dịch: có thanh toán, có hàng hóa, dịch vụ thực nhận, nhưng sau đó bên bán lại bị kết luận vi phạm.

“Nếu quy định không rõ tiêu chí áp dụng sẽ dẫn đến việc rủi ro bị chuyển hoàn toàn sang bên mua, kể cả trong trường hợp bên mua không có lỗi cố ý,” phía Him Lam lưu ý.

Nhận định này phản ánh mối lo lớn của doanh nghiệp (DN): ranh giới trách nhiệm giữa các bên trong giao dịch chưa được xác định rõ. Khi đó, bên tuân thủ đầy đủ vẫn có thể chịu hệ quả từ sai phạm của đối tác, làm tăng chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý.

Do đó, Công ty Him Lam đề xuất cơ quan soạn thảo cần rà soát và làm rõ hơn quy định về khai bổ sung hồ sơ thuế, đặc biệt trong các trường hợp phải điều chỉnh nghĩa vụ thuế sau thanh tra, kiểm tra hoặc khi bên bán có vi phạm về hóa đơn, chứng từ.

Ngoài ra, trong bối cảnh thương mại điện tử (TMĐT) phát triển mạnh, các giao dịch ngày càng mang tính phức hợp, khiến việc xác định bản chất để áp dụng chính sách thuế trở nên khó khăn hơn.

Theo Công ty Him Lam, nhiều giao dịch trên nền tảng số hiện nay không còn đơn thuần là mua bán hàng hóa hay cung cấp dịch vụ. Thay vào đó, chúng là sự kết hợp của nhiều yếu tố như nội dung số, quảng cáo, phân phối và dịch vụ hỗ trợ. Điều này khiến việc phân loại để tính thuế trở nên phức tạp.

“Nếu áp dụng cơ chế khấu trừ theo tỷ lệ cao nhất trong trường hợp không xác định được bản chất giao dịch thì dễ dẫn đến khấu trừ thừa, làm phát sinh thủ tục điều chỉnh phức tạp,” đại diện Công ty Him Lam bày tỏ lo ngại.

Do đó, phía Him Lam đề xuất rà soát kỹ các quy định về trách nhiệm khấu trừ, kê khai và nộp thay thuế của các chủ thể vận hành nền tảng TMĐT, đặc biệt là những nền tảng có chức năng thanh toán. Đồng thời, cần bổ sung tiêu chí phân loại giao dịch cụ thể hơn, bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện và giảm thiểu rủi ro cho người nộp thuế.

Một vấn đề khác là quy định về trách nhiệm khấu trừ và nộp thay thuế của các nền tảng số. Theo dự thảo, các nền tảng này phải thực hiện khấu trừ thuế đối với mọi khoản thu nhập phát sinh của cá nhân cư trú.

Theo ông Bùi Ngọc Tuấn, Phó tổng giám đốc Deloitte Việt Nam, quy định này có phạm vi rộng nhưng chưa phân biệt rõ các loại thu nhập khác nhau trong môi trường số.

Thực tế, ông Tuấn cho rằng thu nhập của cá nhân trên nền tảng có thể đến từ nhiều nguồn: bán hàng, cung cấp dịch vụ, quảng cáo, sản xuất nội dung số (livestream, lượt xem, tiền donate) hay tiếp thị liên kết. Mỗi loại hình đều có cách xác định doanh thu và nghĩa vụ thuế khác nhau.

Việc áp dụng một cơ chế khấu trừ chung có thể dẫn đến tình trạng áp sai hoặc trùng nghĩa vụ thuế, gây khó khăn cho cả người nộp thuế và đơn vị vận hành nền tảng.

Như vậy, cần phân loại rõ các nhóm thu nhập để thiết kế chính sách thuế phù hợp, tránh tình trạng “gom chung” gây hệ lụy trong thực thi. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng dễ kiểm soát dữ liệu và đối soát hơn.

Tránh cứng nhắc, giảm rào cản

Quy định công khai thông tin người nộp thuế cũng đang nhận được nhiều ý kiến trái chiều. Theo ông Tuấn, việc công khai là cần thiết để đảm bảo minh bạch, nhưng phải theo quy trình rõ ràng, có thông báo trước và đảm bảo quyền phản hồi của DN.

Thực tế, quá trình chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc xác định DN không hoạt động tại địa chỉ đăng ký có thể kéo dài và phát sinh sai sót. Nhiều DN bị xác định không hoạt động nhưng sau đó được xác minh và hoạt động lại bình thường.

Nếu thông tin bị công khai khi chưa đầy đủ hoặc chưa được xác nhận, uy tín và quyền lợi của DN có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Do đó, cơ chế công khai cần cân bằng giữa minh bạch và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của DN.

Liên quan đến quản lý thuế đối với nhà cung cấp nước ngoài, Hội các Nhà Quản trị DN Việt Nam (VACD) lưu ý cần tránh các thủ tục hình thức, không tạo thêm giá trị quản lý.

Cụ thể, nếu toàn bộ doanh thu đã được tổ chức tại Việt Nam kê khai và nộp thay, việc yêu cầu nhà cung cấp nước ngoài đăng ký mã số thuế và kê khai định kỳ với số thuế bằng 0 là không cần thiết.

Theo giới chuyên gia, quy định này vừa tăng gánh nặng hành chính, vừa ảnh hưởng đến tính cạnh tranh của môi trường đầu tư. Trong kinh tế số toàn cầu, việc đơn giản hóa thủ tục là yếu tố quan trọng để thu hút và giữ chân nhà cung cấp quốc tế.

Từ các ý kiến góp ý, có thể thấy hệ thống quản lý thuế hiện tồn tại ba nhóm vấn đề lớn.

Thứ nhất, quy định về đăng ký, khai và tính thuế chưa bao quát hết các tình huống thực tế, đặc biệt là các mô hình kinh doanh mới trong nền kinh tế số.

Thứ hai, quy trình nộp thuế và ấn định thuế còn bất cập, từ thời hạn nộp, xử lý chậm nộp đến các trường hợp đặc thù như người nước ngoài đề nghị miễn thuế thu nhập cá nhân.

Thứ ba, công tác hoàn thuế và quản lý chứng từ chưa theo kịp yêu cầu số hóa. Hệ thống phân loại hồ sơ chưa tương thích với ứng dụng tự động, trong khi quy định về hóa đơn vẫn còn nhiều vướng mắc.

Những vấn đề này không chỉ làm tăng chi phí tuân thủ mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành của DN và cơ quan thuế. Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển nhanh, chính sách thuế không thể duy trì cách tiếp cận cứng nhắc. Thay vào đó, cần được thiết kế theo hướng linh hoạt, dựa trên bản chất giao dịch và khả năng tuân thủ của DN.

Quan trọng hơn, việc xây dựng chính sách cần đi kèm cơ chế hướng dẫn rõ ràng, minh bạch và có tính dự báo. Điều này giúp DN chủ động tuân thủ, giảm rủi ro pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan thuế.

Nếu không kịp điều chỉnh, những vướng mắc hiện tại có thể trở thành rào cản cho hoạt động sản xuất kinh doanh, làm gia tăng chi phí tuân thủ và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư trong dài hạn.

                                                                                 Thế Vinh