Dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đang liên tục mở rộng, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, công nghệ cao, thiết bị thông minh, dệt may và chế biến thực phẩm.

Trong đánh giá mới đây từ Bộ phận phân tích Công ty chứng khoán TPS, cho rằng dòng vốn FDI tiếp tục là điểm sáng nổi bật, nguồn cung vốn đầu tư trong tương lai vẫn dồi dào. 

Điểm nghẽn trở thành dư địa

Điều này có thể thấy rõ khi quy mô vốn đăng ký mới (tính riêng trong 4 tháng đầu của năm 2026) đã tăng gấp 2,2 lần so với cùng kỳ năm trước. Đây là tín hiệu rõ ràng rằng các nhà đầu tư không chỉ duy trì hiện diện mà đang mạnh tay rót vốn lần đầu vào thị trường Việt Nam.

Nhìn tổng thể, theo TPS, việc FDI tăng trưởng đồng thời ở cả giải ngân và đăng ký tạo nền tảng vững chắc cho sản xuất công nghiệp và xuất khẩu. Từ góc độ đầu tư, FDI không chỉ hỗ trợ tăng trưởng ngắn hạn thông qua hoạt động sản xuất và việc làm, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực sản xuất và duy trì động lực tăng trưởng trong trung và dài hạn.

Tuy nhiên, bức tranh tăng trưởng xuất khẩu tươi sáng của Việt Nam từ đầu năm 2026 đến nay, vẫn tồn tại một “nút thắt” kéo dài nhiều năm: tỷ lệ nội địa hóa thấp. Đây cũng chính là khoảng trống lớn nhất để doanh nghiệp (DN) phụ trợ Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tại diễn đàn hợp tác đầu tư và kết nối doanh nghiệp (DN) Tp.HCM - Hàn Quốc năm 2026 tổ chức ở Tp.HCM hôm 20/5, ông Bok Dug-gyou, Đại diện Cơ quan Xúc tiến Thương mại - Đầu tư Hàn Quốc (KOTRA), chỉ rõ thực tế khi khu vực FDI hiện chiếm phần lớn tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Trong đó, lĩnh vực điện thoại di động và điện tử gần như do các DN Hàn Quốc nắm giữ khoảng 90%, cùng với sự hiện diện ngày càng lớn của các tập đoàn Nhật Bản và Trung Quốc.

Dù sản xuất tăng trưởng nhanh, tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa trong lĩnh vực sản xuất của Việt Nam hiện chỉ đạt khoảng 12%. Ông Bok Dug-gyou đánh giá mức này thấp hơn rất nhiều so với mức trung bình 33% của ASEAN, theo dữ liệu từ Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB).

Điều này đồng nghĩa phần lớn linh kiện, nguyên phụ liệu và đầu vào sản xuất của Việt Nam vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu. Theo ông Bok Dug-gyou, đây cũng là rủi ro lớn đối với ngành sản xuất trong nước, nhất là khi nhiều nguyên liệu như nhôm, hóa chất hay nhựa vẫn phải nhập từ nước ngoài.

Trong khi đó, việc phát triển nguồn nguyên liệu nội địa còn gặp nhiều rào cản về môi trường, công nghệ và vốn. Trước thực tế này, Chính phủ đang đẩy mạnh hỗ trợ ngành công nghiệp phụ trợ thông qua các chính sách ưu đãi, miễn giảm thuế cho DN.

Tuy nhiên, như lưu ý của ông Bok Dug-gyou, chính “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm này lại đang trở thành “dư địa vàng” cho DN phụ trợ Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Điểm nghẽn về tỷ lệ nội địa hóa này lại chính là “dư địa vàng” cho các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ bước vào chuỗi giá trị.

Ông Bok Dug-gyou, Đại diện Cơ quan Xúc tiến Thương mại - Đầu tư Hàn Quốc (KOTRA)

Dẫu thế, cơ hội không dành cho tất cả, mà chỉ thuộc về những DN đủ năng lực công nghệ, quản trị và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của khối FDI.

Nhất là khi các tập đoàn đa quốc gia đang đẩy mạnh đa dạng hóa chuỗi cung ứng nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường hoặc một nhóm nhà cung ứng. Vì vậy, nhu cầu tìm kiếm nhà cung ứng tại chỗ đang gia tăng mạnh. Đây được xem là cơ hội thực sự để DN Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất của khối FDI, nếu đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật và quản trị ngày càng khắt khe.

Vị thế trung tâm sản xuất mới của Việt Nam không chỉ đến từ nhân công rẻ. Theo vị đại diện của KOTRA, Việt Nam hiện tham gia hàng loạt hiệp định thương mại tự do (FTA) lớn như CPTPP, EVFTA, UKVFTA, RCEP, VKFTA hay ACFTA, đồng thời đang tiếp tục đàm phán với khối EFTA gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein.

“Mạng lưới này tạo lợi thế thuế quan khổng lồ, là động lực thu hút dòng vốn FDI muốn hưởng lợi từ quy tắc xuất xứ”, ông Bok Dug-gyou nói.

Chìa khóa để vượt “vòng loại” khắt khe

Cơ hội lớn, nhưng số DN Việt đủ khả năng trở thành nhà cung ứng cấp 1 cho khối FDI vẫn rất ít. Phần lớn DN phụ trợ còn nhỏ, yếu về tài chính, công nghệ và quản trị. Nhiều đơn vị vẫn sản xuất theo mô hình gia công truyền thống, khó đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong khi đó, các tập đoàn toàn cầu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về chất lượng, sản xuất xanh, minh bạch chuỗi cung ứng và số hóa dữ liệu. Đây cũng là “vòng loại” khiến nhiều DN nội chưa thể bước sâu vào chuỗi FDI dù cơ hội đang rất lớn.

Nhận diện rõ bài toán này, ở góc độ địa phương, Tp.HCM đang tăng tốc nâng năng lực DN nội và kết nối sâu hơn với chuỗi FDI. Theo ông Trần Văn Hòa, Quyền Giám đốc Trung tâm Phát triển Công nghiệp - Công nghiệp hỗ trợ Tp.HCM, nâng năng lực DN nội đang là trọng tâm phát triển công nghiệp của Thành phố. Trong đó, tăng kết nối trực tiếp giữa DN Việt và các tập đoàn FDI được xem là giải pháp then chốt.

Trong thời gian tới, ông Hòa cho biết Sở Công Thương Tp.HCM sẽ tổ chức các hội nghị tìm kiếm nhà cung cấp công nghiệp hỗ trợ nhằm kết nối DN Việt với các tập đoàn đa quốc gia. Thành phố cũng hỗ trợ DN tham gia đánh giá, mua thử sản phẩm để từng bước tiến tới các hợp đồng cung ứng chính thức.

Tp.HCM đang xây dựng nền tảng số kết nối chuỗi cung ứng và cơ sở dữ liệu DN phụ trợ. Hệ thống này giúp tăng khả năng tìm kiếm và hợp tác giữa DN Việt với các tập đoàn FDI. Đây được xem là hạ tầng quan trọng để thu hẹp khoảng cách thông tin giữa bên mua và nhà cung ứng trong nước.

Ông Trần Văn Hòa, Quyền Giám đốc Trung tâm Phát triển Công nghiệp - Công nghiệp hỗ trợ Tp.HCM

Ngoài kết nối thị trường, Tp.HCM cũng tập trung nâng năng lực cạnh tranh dài hạn cho doanh nghiệp cung ứng. Theo ông Trần Văn Hòa, Thành phố sẽ phối hợp với các hiệp hội ngành nghề xây dựng nhóm DN tiềm năng theo từng lĩnh vực, đồng thời hỗ trợ cải tiến năng suất, quản trị sản xuất và đạt các tiêu chuẩn quốc tế.

Đây không còn là hỗ trợ mang tính hình thức. Trong bối cảnh hiện tại, chứng nhận quốc tế không phải là lợi thế mà là điều kiện bắt buộc nếu DN Việt muốn được xét duyệt làm nhà cung ứng cho các tập đoàn lớn.

Về dài hạn, chuyển giao công nghệ và sản xuất thông minh được xem là “chìa khóa” để doanh nghiệp phụ trợ Việt tăng tốc. Tp.HCM sẽ ưu tiên hỗ trợ tự động hóa, nhà máy thông minh, quản trị dữ liệu chuỗi cung ứng, chuyển đổi số và nâng cao năng suất theo tiêu chuẩn quốc tế.

Có thể nói làn sóng dịch chuyển đầu tư đang mở ra “cửa sổ cơ hội” lớn, nhưng cánh cửa này sẽ không mở quá lâu. Nếu không nhanh chóng nâng chuẩn công nghệ và năng lực sản xuất, DN phụ trợ Việt có thể tiếp tục đứng ngoài chuỗi giá trị ngay trên “sân nhà”.

Ngược lại, nếu tận dụng tốt “dư địa vàng” từ điểm nghẽn nội địa hóa, Việt Nam có cơ hội hình thành hệ sinh thái nhà cung ứng đủ sức tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Khi đó, nền sản xuất trong nước sẽ không chỉ dừng ở vai trò gia công.

Thế Vinh