Thực tế trên cho thấy, trong bối cảnh cạnh tranh xuất khẩu ngày càng khốc liệt, chuẩn hóa canh tác và kiểm soát chất lượng đang trở thành “tấm vé thông hành” để ngành hàng tỷ đô phát triển bền vững.

Người trồng sầu riêng... ôm nỗi sầu chung

Sầu riêng đang bước vào chính vụ thu hoạch, hiện giá sầu riêng trên thị trường biến động theo chiều hướng không có lợi cho người trồng. Tại các vùng trồng ở Lâm Đồng, Đắk Lắk, Đồng Nai và các tỉnh ĐBSCL, nhiều nhà vườn không khỏi lo lắng khi mùa sầu riêng chính vụ chỉ mới bắt đầu.

Anh Nguyễn Duy Thành ở xã Hòa An (Cần Thơ) cho biết, anh có hơn 100 gốc sầu riêng Ri6. Năm ngoái vào thời điểm này, thương lái vào vườn thu mua ở mức 50.000đ/kg nhưng năm nay, anh chỉ bán được trên dưới  30.000đ/kg.

Anh Thành buồn bã tâm sự: “Sầu riêng là một loại cây mà chi phí đầu tư khá cao. Từ khi vô vụ làm trái đến thu hoạch thì mỗi cây chi phí cũng khoảng 1 triệu đồng. Với giá bán ở mức 30 ngàn/kg thì nếu trừ hết các khoản chi phí đầu tư, phần lớn nhà vườn trồng sầu riêng năm nay đều không có lãi.”

Tương tự, tại xã La Dạ, tỉnh Lâm Đồng, gia đình chị Nguyễn Thị Lanh có hơn 10 ha sầu riêng Ri6 chuẩn bị tới ngày thu hoạch. Tuy nhiên, chị không khỏi lo lắng bởi câu chuyện đầu ra.

Chị cho biết, vùng trồng sầu riêng La Dạ bắt đầu thu hoạch từ đầu tháng 6 - cuối tháng 8. Hiện nay, đã có một số thương lái vào xem trái để định giá, theo giá thị trường hiện nay loại A Ri6 chỉ 40.000 - 45.000/kg, còn hàng dạt chỉ 20.000 - 25.000 đồng/kg,…

“So với những năm trước, gia đình có lãi chút ít. Nhưng với mức giá thị trường như hiện nay, nếu người nhà làm thì xem như lấy công làm lãi, còn nếu thuê người làm thì không còn lãi bao nhiêu”, chị Lanh chia sẻ.

Không riêng anh Thành, chị Lanh, nhiều hộ dân trồng sầu riêng tại các vùng khác cũng có chung lo lắng tương tự.

Trước thực trạng thị trường xuất khẩu nói chung, nhất là Trung Quốc, ngày càng siết chặt yêu cầu về chất lượng và truy xuất nguồn gốc, nhiều nhà vườn và các chuyên gia cho rằng việc tổ chức lại sản xuất, chuẩn hóa quy trình canh tác và xây dựng mã số vùng trồng đang trở thành yêu cầu cấp thiết để ngành hàng sầu riêng có thể phát triển bền vững và giữ vững thị phần xuất khẩu.

Canh tác bền vững, chìa khoá để đi đường dài

Tại tỉnh Lâm Đồng, có lẽ ông Nguyễn Thanh Sơn – Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Nông nghiệp Đạ M’ri (xã Đạ Huoai 2) là cái tên không xa lạ gì với người dân trồng sầu riêng trong vùng. Bởi mỗi năm, HTX sản xuất hàng ngàn tấn sầu riêng đạt chuẩn cung cấp cho thị trường xuất khẩu.

Ý thức được câu chuyện về giá trị của chất lượng, ngay từ ngày đầu, HTX này đã tuyệt đối tuân thủ quy trình canh tác. Ông Sơn cho biết, sầu riêng giống Ri6 đã bắt đầu thu hoạch đầu vụ, hiện giá mua khoảng 25.000 - 30.000 đồng/kg loại hàng xô.

Theo ông, mức giá trên có thấp hơn năm ngoái nhưng đó là do yếu tố thị trường quyết định. Còn ở phía nhà vườn, dù ở mức giá nào, các thành viên trong HTX vẫn tuân thủ quy trình canh tác, chú trọng chất lượng, mẫu mã của sản phẩm để đáp ứng nhu cầu thị trường, nhờ đó HTX cũng yên tâm về đầu ra khi mùa thu hoạch đã cận kề.

Câu chuyện tuân thủ quy trình chăm sóc đã từ lâu được coi là một bài học lớn với nhiều nhà vườn, không chỉ vượt qua nỗi lo đầu ra mà còn chủ động về giá bán và khẳng định thương hiệu vùng trồng.

Chia sẻ cùng VnBusiness, anh Nguyễn Thế Tùng – Tổng Giám đốc Queen Farm (Đồng Nai) với trang trại có tổng diện tích 55 ha sầu riêng Musang King (MSK) cho hay, do có định hướng chăm sóc theo hướng công nghệ cao ngay từ đầu, nên nhiều năm nay, Queen Farm luôn tự tin về giá thành và chất lượng đầu ra.

Được biết, ngay từ khi đặt những cây giống đầu tiên xuống đất, yếu tố công nghệ đã được tích hợp. Toàn bộ số cây tại Queen Farm đều được vận hành như một hệ thống có cấu trúc, quy trình chăm sóc dựa trên dữ liệu và có nhật ký theo dõi.

“Mỗi cây sầu riêng được “định danh”, có hồ sơ riêng với thông tin về tình trạng sinh trưởng, chế độ chăm sóc. Thông qua hệ thống bản đồ số, toàn bộ trang trại được quản lý như một “bản đồ sống”, nơi từng cây đều có vị trí và dữ liệu cụ thể. Nhờ đó, sầu riêng tại Queen Farm đều đạt tiêu chuẩn GlobalGAP, trong đó khoảng 80% đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu”… – chủ trang trại thông tin.

Đặc biệt, câu chuyện không chỉ ở phía những người trồng. Là đơn vị chuyên xuất khẩu sầu riêng tại các thị trường Trung Quốc và châu Âu, bà Nguyễn Ngọc Thúy - Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Xuất nhập khẩu Quốc tế NNT - chia sẻ, dù thị trường đang gặp nhiều khó khăn, doanh nghiệp vẫn rất tự tin với mùa vụ sầu riêng mới, bởi luôn áp dụng quy trình kiểm tra nhiều lớp trước khi quyết định mua hàng.

Cụ thể, với mỗi vườn sầu riêng sắp thu hoạch, doanh nghiệp sẽ kiểm tra cảm quan về mẫu mã, hình dáng trái, độ già, chất lượng cơm và tình trạng cháy múi. Sau bước này, chủ vườn phải lấy mẫu đi kiểm nghiệm Cadimi và một số chỉ tiêu liên quan đến thuốc bảo vệ thực vật.

Khi có kết quả không phát hiện dư lượng, doanh nghiệp mới “chốt” hợp đồng thu mua với giá cao hơn thị trường từ 5.000-7.000 đồng/kg và giữ giá mua ổn định cho nhà vườn.

Theo nữ doanh nhân, hiện phần lớn thương lái ngoài thị trường chủ yếu chỉ kiểm tra mẫu trái và cơm sầu riêng trước khi trả giá, hầu như không thực hiện kiểm nghiệm trước khi thu mua. 

Trong khi đó, NNT chỉ chọn những vườn đạt tiêu chuẩn chất lượng và ưu tiên các nhà vườn quen, chấp nhận chờ kết quả kiểm nghiệm để đổi lấy mức giá cao hơn. 

Ngoài việc kiểm nghiệm Cadimi, doanh nghiệp còn kiểm tra chất lượng cơm nhiều lần trước khi cắt trái, đồng thời chỉ thu hoạch từ độ già khoảng 8 tuổi trở lên thay vì cắt sớm hơn.

Sầu riêng trái vụ “đắt như tôm tươi”, nông dân, HTX thu bạc trăm triệu

Sầu riêng Việt Nam áp sát Thái Lan tại Trung Quốc, chiếm gần 50% thị phần

“Khi bán hàng đến khách, doanh nghiệp cũng minh bạch thông tin về kết quả kiểm nghiệm, cung cấp đầy đủ chứng từ để người tiêu dùng hiểu về giá trị của sản phẩm mà nông dân đã tạo ra. Từ đó, người tiêu dùng có được sản phẩm ngon, an toàn cho sức khỏe mà nông dân cũng nhận lại phần công sức xứng đáng”, bà Thúy chia sẻ.

Ông Nguyễn Văn Mười, Phó tổng thư ký Hiệp hội rau quả Việt Nam (VINAFRUIT) cho biết, hiện nay, sầu riêng Việt đang xuất khẩu đi nhiều quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, Mỹ, EU, Nhật Bản,...

Đáng chú ý, ngành sầu riêng mới nhận tin vui khi thị trường tỷ dân Ấn Độ chấp nhận nhập khẩu sầu riêng Việt Nam. Thị trường xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam dần được mở rộng nhiều hơn, đồng nghĩa người dân trồng sầu riêng có thêm hi vọng bán được nhiều và giá sẽ tăng lên, thu lợi nhuận cao hơn.

Tuy nhiên, để phát triển bền vững, Phó tổng thư ký VINAFRUIT lưu ý cần tuyệt đối tuân thủ quy trình chăm sóc. Ngoài ra, để chủ động với mùa vụ, chính quyền địa phương cần đẩy mạnh hỗ trợ vùng trồng chế biến sâu thông qua các chính sách thu hút đầu tư, đảm bảo chất lượng từ quả, mã số vùng trồng đến cơ sở đóng gói.

Hồng Hương