Thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới khi các nền tảng lớn không còn ưu tiên chiến lược “đốt tiền” để mở rộng quy mô như trước. Thay vào đó, áp lực lợi nhuận và chi phí vận hành khiến hàng loạt sàn đồng loạt tăng phí, buộc người bán phải tính toán lại bài toán tồn tại.

Chỉ trong tháng 5, ba nền tảng lớn gồm Shopee, TikTok Shop và Lazada liên tiếp thông báo điều chỉnh nhiều loại phí đối với nhà bán hàng.

Theo thông báo mới, Lazada sẽ tăng phí xử lý đơn hàng thành công từ 5% lên 6%, đồng thời bắt đầu thu thêm phí hạ tầng kỹ thuật 3.000 đồng mỗi đơn giao thành công từ cuối tháng 5.

Trong khi đó, Shopee điều chỉnh tăng phí hoa hồng ở nhiều ngành hàng như thời trang, mỹ phẩm, mẹ và bé, hàng tiêu dùng nhanh. Nền tảng này cũng tăng phí các gói hỗ trợ hiển thị, voucher và quảng cáo dành cho người bán ngoài hệ thống gian hàng chính hãng.

Đáng chú ý, Shopee triển khai thêm chính sách “duy trì hiển thị”, tự động trích tối thiểu 1% giá trị đơn hàng thành công để nạp vào tài khoản quảng cáo nhằm giữ khả năng tiếp cận khách hàng trên sàn.

Với TikTok Shop, mức phí hoa hồng mới ở nhiều ngành hàng hiện dao động khoảng 9 - 17,8%, tùy nhóm sản phẩm và loại hình cửa hàng. Ngoài phí nền tảng, người bán còn phải chi thêm cho vận chuyển, quảng cáo, hỗ trợ hiển thị và các chương trình khuyến mãi.

Việc các sàn gần như đồng loạt tăng phí đang tạo áp lực lớn lên nhóm tiểu thương và doanh nghiệp nhỏ vốn phụ thuộc mạnh vào doanh số online.

Chị Nguyễn Thanh Thuỷ - chủ một cửa hàng thời trang tại phường Thanh Xuân (Hà Nội) cho biết, lợi nhuận hiện bị bào mòn nhanh chóng sau mỗi lần sàn điều chỉnh chính sách. Trước đây, bán online còn có dư địa tăng trưởng. Bây giờ nếu không chạy quảng cáo hoặc tham gia chương trình của sàn thì gần như không có đơn. Nhưng càng tham gia thì chi phí càng bị đội lên. 

Theo chị Thuỷ, nhiều đơn hàng hiện gần như không còn lãi sau khi trừ hoa hồng, phí vận chuyển, hoàn hàng và chi phí khuyến mãi. Có tháng doanh thu tăng nhưng lợi nhuận lại giảm. Người bán nhỏ rất dễ hụt hơi.

Tình trạng tương tự cũng xuất hiện ở nhóm ngành hàng gia dụng, mỹ phẩm và thực phẩm. Chị Hà Thị Mỹ - chủ một cửa hàng mỹ phẩm trên đường Cầu Giấy bày tỏ: “Giá bán trên sàn hiện nhiều khi cao hơn ngoài chợ truyền thống do gánh nặng chi phí. Một đơn hàng phải chia rất nhiều khoản cho sàn. Có sản phẩm cộng hết chi phí lên tới gần một nửa giá bán. Nếu không tăng giá thì lỗ, nhưng tăng giá lại mất khách”. 

Trong bối cảnh thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang bước qua giai đoạn tăng trưởng bằng trợ giá để chuyển sang giai đoạn tối ưu lợi nhuận. Sau nhiều năm cạnh tranh bằng miễn phí vận chuyển, voucher và khuyến mãi lớn, các sàn bắt đầu siết chặt bài toán doanh thu.

Đại diện TikTok Shop cho biết, việc điều chỉnh phí xuất phát từ nhu cầu tái đầu tư vào hạ tầng, công nghệ và hệ sinh thái hỗ trợ người bán. Trong khi đó, Shopee cho rằng nguồn thu tăng thêm sẽ được dùng để nâng cấp hệ thống thanh toán, xử lý giao dịch và công cụ hỗ trợ kinh doanh.

Các sàn cũng nhấn mạnh đang mở rộng nhiều chương trình hỗ trợ nhà bán như tối ưu vận hành bằng AI, hỗ trợ logistics và đào tạo tuân thủ pháp lý.

Một áp lực khác đang nổi lên là sự cạnh tranh ngày càng mạnh từ hàng nhập khẩu giá rẻ, đặc biệt ở nhóm sản phẩm đến từ Trung Quốc.

Theo dữ liệu từ Metric, trong quý I năm nay, ngành hàng làm đẹp đạt doanh số khoảng 24.400 tỷ đồng với gần 160 triệu sản phẩm bán ra trên các sàn thương mại điện tử. Tuy nhiên, trong nhóm thương hiệu tăng trưởng mạnh, phần lớn là thương hiệu ngoại.

Ở nhiều lĩnh vực như thời trang, phụ kiện, đồ gia dụng hay nội thất, các gian hàng nước ngoài cũng xuất hiện ngày càng dày đặc với lợi thế giá rẻ và nguồn cung lớn.

Do đó, không ít tiểu thương cũng bắt đầu thay đổi chiến lược kinh doanh. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nền tảng, nhiều cửa hàng chuyển sang bán qua Facebook, Zalo hoặc xây dựng kênh riêng nhằm giảm chi phí trung gian.

Trong bối cảnh thị trường thương mại điện tử dần bước qua giai đoạn tăng trưởng bằng trợ giá, áp lực tối ưu lợi nhuận đang khiến cuộc chơi trở nên khắc nghiệt hơn với người bán nhỏ lẻ. 

Khi chi phí vận hành, quảng cáo và cạnh tranh giá ngày càng cao, lợi thế sẽ dần nghiêng về những doanh nghiệp có nguồn hàng ổn định, năng lực sản xuất riêng và khả năng xây dựng thương hiệu bền vững. Với nhiều tiểu thương, bài toán hiện nay không còn là bán được bao nhiêu đơn hàng, mà là giữ được bao nhiêu lợi nhuận sau mỗi đơn chốt thành công.

Phí Linh