Dưới áp lực gia tăng của biến động kinh tế toàn cầu, chuỗi cung ứng đang đối mặt với thử thách lớn từ lạm phát, chi phí nguyên liệu leo thang và những căng thẳng địa chính trị, đồng thời các phân khúc thị trường cũng trải qua những chuyển biến sâu sắc. Chính vì vậy, câu chuyện “biến nguy thành cơ” thông qua nâng cấp “hàng Việt” với giá trị gia tăng cao trở nên cấp thiết.

Vượt lợi thế giá rẻ, hướng tới giá trị cao

Trao đổi với VnBusiness, chuyên gia kinh tế và phát triển bền vững Huỳnh Thị Mỹ Nương, Tổng giám đốc Công ty TNHH Đào tạo Lãnh đạo và Phát triển Bền vững (SDLT), nhấn mạnh đây là thời điểm mà hàng Việt không thể chỉ dựa vào lợi thế chi phí thấp để cạnh tranh giữa nhiều biến động.

Thay vào đó, theo bà Nương, việc định hướng, chuyển đổi, nâng cấp sản phẩm và tạo cơ chế chính sách hiệu quả, trở thành bước đi quan trọng để hàng Việt ghi dấu ấn “Made in Vietnam” trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Ngành dệt may là một minh chứng điển hình. Trong báo cáo mới đưa ra, Bộ phận phân tích của Công ty Chứng khoán SSI chỉ rõ chi phí lao động tăng đang làm giảm lợi thế chi phí thấp của Việt Nam, buộc các doanh nghiệp (DN) phải chuyển dịch sang các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn, như FOB (chủ động nguyên liệu, hoàn thiện sản phẩm) hay ODM (sản xuất trọn gói) để duy trì tăng trưởng.

SSI đánh giá: “Các DN FOB/ODM được kỳ vọng duy trì tăng trưởng, trong khi các DN gia công theo CMT (mô hình gia công cắt, may, hoàn thiện) có thể tiếp tục đối mặt với áp lực thu hẹp biên lợi nhuận. Cơ cấu sản phẩm giá trị gia tăng cao giúp cải thiện biên lợi nhuận, nhất là khi chuyển dịch từ CMT sang FOB/ODM.”

Tuy nhiên, rủi ro thuế quan từ Mỹ vẫn là yếu tố quan trọng cần theo dõi. Mức thuế quay trở lại 20% hoặc hơn sẽ ảnh hưởng đáng kể đến khả năng cạnh tranh. SSI nhấn mạnh DN có cơ cấu đơn hàng đa dạng và năng lực FOB/ODM sẽ vượt trội hơn so với nhóm DN giá trị thấp.

Hoặc như ngành xuất khẩu tôm cũng đang chứng kiến sự thay đổi chiến lược. Điển hình là CTCP Thực phẩm Sao Ta (FMC), trong tài liệu Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026 đặt mục tiêu lợi nhuận sau thuế kỷ lục 424 tỷ đồng, tăng 10% so với năm 2025. Công ty này ưu tiên phát triển sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm tiện lợi phục vụ phân khúc bán lẻ và cao cấp, đồng thời phát triển dòng sản phẩm xanh, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, nhằm cải thiện biên lợi nhuận gộp bền vững.

Theo báo cáo, ngành tôm toàn cầu đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mang tính cấu trúc. Nguồn cung giá rẻ từ Ecuador và Ấn Độ tạo áp lực lên phân khúc phổ thông, trong khi các thị trường trọng điểm siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật, bền vững và truy xuất (EU) và phòng vệ thương mại (Mỹ). Tại Việt Nam, tỷ lệ nuôi tôm thành công thấp, giá thành cao, cũng tạo áp lực lên sức cạnh tranh so với các nước khác.

Chiến lược của FMC cho thấy việc nâng giá trị sản phẩm, bám sát xu hướng tiêu dùng xanh và an toàn chính là giải pháp giúp DN vượt qua biến động và tăng biên lợi nhuận một cách bền vững.

Ngoài ra, không thể không nhắc đến hàng Việt chất lượng cao, vốn được xem là nền tảng niềm tin thị trường trong bối cảnh biến động hiện nay. Nhìn lại 10 năm qua, số lượng DN đạt chứng nhận “Hàng Việt Nam chất lượng cao” duy trì ổn định, khoảng 500–600 DN mỗi năm. Theo bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Hàng Việt Nam chất lượng cao, điều này phản ánh khả năng chống chịu của DN Việt trước biến động.

Không chỉ dừng lại ở danh hiệu hàng năm, hàng Việt Nam chất lượng cao đang trở thành cơ chế xác lập niềm tin thị trường, hệ sinh thái DN và nền tảng thúc đẩy chuyển đổi phát triển, đặc biệt trong bối cảnh xanh hóa và hội nhập”.

Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Hàng Việt Nam chất lượng cao

Khẳng định vị thế, vượt áp lực biến động

Đáng chú ý, trong số 581 DN đạt “Hàng Việt Nam chất lượng cao” 2026 (được công bố vào cuối tháng 3/2026) có 28 DN duy trì danh hiệu suốt 30 năm. Các DN này có một số đặc điểm chung: chất lượng sản phẩm ổn định, thương hiệu gắn bó nhiều thế hệ, thị trường nội địa vững chắc và từng bước mở rộng ra quốc tế. Nhiều DN đã xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Ông Nguyễn Văn Phượng – Trưởng ban Điều tra Người tiêu dùng của Hiệp hội DN Hàng Việt Nam chất lượng cao, nhận định: Đây là những DN đã đi qua nhiều chu kỳ kinh tế, nhưng vẫn giữ được niềm tin người tiêu dùng.

Ở chiều ngược lại, 42 DN lần đầu đạt danh hiệu “Hàng Việt Nam chất lượng cao” phản ánh một thế hệ mới. Họ tập trung vào sản phẩm hữu cơ, sinh học, tích hợp ESG (môi trường - xã hội - quản trị), đầu tư vận hành đa kênh và minh bạch thông tin. 

Sự xuất hiện của nhóm này cho thấy một xu hướng chuyên nghiệp hóa mạnh mẽ của DN Việt, trong đó niềm tin thị trường trở thành một yếu tố cạnh tranh không kém năng lực sản xuất.

Trong bối cảnh những biến động thị trường ngày càng phức tạp, từ góc độ quản lý, bà Nguyễn Cẩm Trang, Phó Cục trưởng Cục Xuất Nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, các cú sốc địa chính trị và xu hướng kiểm soát nguồn cung không còn mang tính chu kỳ ngắn hạn mà trở thành yếu tố thường trực, là phép thử dài hạn với khả năng chống chịu của DN Việt. 

Để tăng sức chống chịu và tạo động lực phát triển bền vững cho DN, bà Trang nhấn mạnh việc nâng cao năng lực cạnh tranh, trong đó cần hỗ trợ DN đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, việc đa dạng hóa thị trường và nâng cấp chuỗi cung ứng là hai trụ cột then chốt nhằm nâng cao năng lực chống chịu trước các cú sốc này.

Có thể thấy giữa nhiều biến động và cạnh tranh không ngừng, việc tăng sức bật giá trị hàng Việt không còn là lựa chọn mà là điểm mấu chốt quyết định vị thế kinh tế – thương hiệu Việt Nam trên trường quốc tế. Như lưu ý của chuyên gia Huỳnh Thị Mỹ Nương, để thành công thì hàng Việt cần đẩy mạnh chuyển dịch sản phẩm sang giá trị cao hơn nữa.

Các DN Việt cần tăng tốc ứng dụng công nghệ trong sản xuất và chế biến, vừa giúp nâng cao chất lượng và vừa giảm chi phí trước “cơn bão” giá đầu vào. Cùng với đó là chú trọng nhiều hơn cho phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu xanh, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn quốc tế.

Chuyên gia kinh tế và phát triển bền vững Huỳnh Thị Mỹ Nương, Tổng giám đốc Công ty TNHH Đào tạo Lãnh đạo và Phát triển Bền vững (SDLT)

Chuyên gia này khẳng định việc nâng tầm giá trị nội địa, chuyển dịch sang thương hiệu toàn cầu và chuẩn hóa chất lượng sẽ giúp hàng Việt khẳng định vị thế quốc tế, vượt qua áp lực biến động kinh tế và cạnh tranh toàn cầu.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động, cơ hội lớn nhất của hàng Việt là tăng giá trị sản phẩm, phát triển chiều sâu và bền vững, thay vì chạy theo số lượng hay lợi thế chi phí thấp. Những DN có năng lực nội sinh mạnh, sản phẩm giá trị cao và chiến lược quốc tế hóa sẽ vượt trội, trở thành biểu tượng niềm tin và chất lượng trên thị trường trong nước và quốc tế.

Thế Vinh