Những ngày qua, sự quan tâm của nhiều người dân Hà Nội đổ dồn về phố Vạn Kiếp, phường Hồng Hà. Tại đây, hàng chục máy xúc, máy phá bê tông đã hoạt động gần như suốt ngày đêm. Chỉ trong thời gian ngắn, hàng trăm căn nhà, công trình kiên cố đã được phá dỡ để kịp bàn giao mặt bằng phục vụ thi công đường dẫn lên cầu Trần Hưng Đạo.

Dưới lòng sông Hồng, sà lan, cần cẩu, máy khoan cọc nhồi và nhiều thiết bị hạng nặng cũng được huy động liên tục. Các đơn vị thi công tổ chức làm việc khẩn trương để đẩy nhanh tiến độ các hạng mục trước mùa mưa, tạo nên không khí khẩn trương của một đại công trường đang chạy đua với thời gian.

Cầu Trần Hưng Đạo là một phần trong bức tranh lớn hơn về phát triển hạ tầng giao thông của Hà Nội và vùng Thủ đô. Ngoài dự án này, hàng loạt cầu bắc qua sông Hồng đang được chuẩn bị đầu tư, triển khai như Vân Phúc, Thượng Cát, Hồng Hà, Tứ Liên, Ngọc Hồi, Mễ Sở. Với người dân, đây là những công trình ấy được mong ngóng từng ngày, giúp tham gia giao thông tại Hà Nội dễ dàng, thuận tiện hơn, giảm ùn tắc. Còn với nhà điều hành, đây là những dự án góp phần thay đổi căn bản năng lực kết nối hai bên bờ sông, tạo nền tảng cho phát triển đô thị bền vững.

Áp lực giải ngân hơn 1 triệu tỷ đồng 

Những chuyển động khẩn trương, quyết liệt tại dự án cầu Trần Hưng Đạo diễn ra trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công năm 2026. Theo báo cáo mới nhất của Bộ Tài chính, lũy kế đến hết ngày 7/5/2026, tổng kế hoạch giao năm 2026 là 1.026.769,3 tỷ đồng. Số giải ngân từ đầu năm đến thời điểm này đạt 153.912,7 tỷ đồng, bằng 15,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Bộ Tài chính cho biết, tính đến hết ngày 7/5, có 8 bộ, cơ quan và 16 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung cả nước. Tuy nhiên, vẫn còn 27 bộ, cơ quan và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới bình quân chung. Nếu không tính 5% kế hoạch vốn đầu tư công ngân sách địa phương, tương đương 32.511,3 tỷ đồng, thực hiện tiết kiệm để dự kiến đầu tư cho đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, số giải ngân của cả nước đạt 15,7% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Những con số này cho thấy áp lực giải ngân trong năm 2026 là rất lớn.

TP HCM là một trong số những địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân. Đến hết ngày 30/4, kết quả giải ngân của thành phố mới đạt 15.564,602 tỷ đồng, tương đương 10,5% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao. Dù có cải thiện so với cùng kỳ, tiến độ này vẫn chậm và chưa đạt kỳ vọng.

Tại buổi họp về tình hình thực hiện, giải ngân vốn đầu tư công 4 tháng đầu năm 2026 và công tác triển khai thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 – 2030 của thành phố, nhiều nhóm khó khăn đã được chỉ ra.

Theo các báo cáo, việc tổ chức lại hệ thống quản lý dự án gây gián đoạn tạm thời, nhất là trong quá trình hợp nhất, chuyển giao giữa các ban quản lý dự án. Vướng mắc về con dấu, hồ sơ, thanh toán khiến có khối lượng đã thi công nhưng chưa thể giải ngân. 

Bên cạnh đó, năm 2026 là năm đầu triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 nên nhiều dự án còn ở giai đoạn chuẩn bị, cần thời gian hoàn tất quyết định đầu tư, thiết kế, dự toán và lựa chọn nhà thầu.

Ngoài ra, nhiều dự án còn gặp khó khăn về giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật, pháp lý, tranh chấp hợp đồng và biến động giá vật liệu. Việc chưa có đơn giá thi công ban đêm cũng hạn chế khả năng tăng tốc ở một số công trình. 

Theo Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được, thành phố xác định đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công là một trong những động lực then chốt để đạt mục tiêu tăng trưởng “hai con số”.

Nhấn mạnh năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi là năm đầu triển khai kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2026–2030 và kế hoạch đầu tư công trung hạn, Chủ tịch UBND TP HCM yêu cầu các cơ quan, đơn vị triển khai quyết liệt các nhiệm vụ, thực hiện nghiêm chỉ đạo của Chính phủ theo Chỉ thị 16, đảm bảo nguyên tắc “6 rõ” và công khai, minh bạch, phòng, chống tham nhũng. Mục tiêu được đặt ra rất cụ thể: tháng 5 đạt trên 20%, quý II đạt 40 - 45%, quý III đạt 70% và cả năm đạt 100%.

Nút thắt lớn nhất ở khâu thực thi

Tại báo cáo mới đây cập nhật tình hình kinh tế Việt Nam tháng 5/2026, Ngân hàng Thế giới (WB) cũng đã đề cập đến kế hoạch đầu tư công của Việt Nam như là một cơ hội đan xen thách thức.

“Bên cạnh ổn định vĩ mô, Việt Nam cần xử lý thách thức về thực thi và về nguồn vốn của kế hoạch đầu tư công”, báo cáo nêu.

Các chuyên gia của WB cho rằng, danh mục đầu tư dự kiến khoảng 320 tỷ USD giai đoạn 2026 - 2030 là thách thức đối với ngân sách và tín dụng ngân hàng. Việc hiện thực hóa các mục tiêu này đòi hỏi phải huy động nguồn tài chính quy mô lớn ở khu vực tư nhân. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đứng trước bài toán làm sao để các khoản đầu tư được triển khai hiệu quả, đạt hiệu suất cao và góp phần nâng cao năng lực sản xuất của nền kinh tế.

Để giải quyết các thách thức, đảm bảo các mục tiêu đầu tư công, WB cho rằng, để huy động nguồn vốn, cần có các cơ chế tài chính hỗn hợp giúp giảm thiểu rủi ro cho đầu tư tư nhân, đồng thời tạo điều kiện để khu vực tư nhân có thể hấp thụ và chia sẻ rủi ro. Đặc biệt, song song với đó, cần tăng cường thẩm định dự án chặt chẽ, phối hợp hiệu quả giữa các cấp chính quyền để nâng cao năng lực thực thi.

Đồng tình với quan điểm của WB, ông Nguyễn Xuân Thành, giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cũng cho rằng, dù chính sách đầu tư công hiện nay được đánh giá là đúng đắn và rõ ràng, nút thắt lớn nhất vẫn nằm ở khâu thực thi. 

Theo chuyên gia đầu tư công không thể chỉ chạy theo số lượng dự án hay quy mô “siêu dự án”, mà cần lựa chọn dự án dựa trên phân tích chi phí – lợi ích nghiêm túc. Nếu địa phương nào cũng muốn có cảng nước sâu, sân bay hay công trình quy mô lớn mà thiếu cơ sở kinh tế vững chắc, nguy cơ đầu tư dàn trải và kém hiệu quả là rất rõ.

Một điểm nghẽn khác cũng được chỉ ra là sự lệch pha giữa áp lực giải ngân nhanh và tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm. Cấp trên yêu cầu quyết liệt, nhưng cấp thực thi lại lo ngại rủi ro kỷ luật, thanh tra, thậm chí xử lý hình sự nếu quyết định không chính xác. Vì vậy, theo ông Nguyễn Xuân Thành, cần cơ chế phân cấp, trao quyền đi đôi với trách nhiệm giải trình minh bạch. Chuyên gia nhấn mạnh, đầu tư công hiệu quả, không chỉ cần sự điều hành của Chính phủ mà còn cần một cơ chế kiểm tra, giám sát độc lập.

Từ chuyển động tại dự án cầu Trần Hưng Đạo đến những con số giải ngân trên cả nước, có thể thấy đầu tư công đang đứng trước yêu cầu kép: phải nhanh hơn, nhưng cũng phải hiệu quả hơn. Giải ngân vốn là cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng, song chất lượng dự án mới quyết định tác động dài hạn.

Các đơn vị thay đổi cách tiếp cận trong điều hành đầu tư công, không đặt mục tiêu theo hướng “phấn đấu giải ngân đạt 100%” mà phải xác định rõ yêu cầu “giải ngân đạt 100%” kế hoạch vốn theo chỉ đạo của Trung ương và Chính phủ. Việc bỏ cụm từ “phấn đấu” nhằm thể hiện quyết tâm hoàn thành bằng được mục tiêu giải ngân trong năm nay. Nếu dòng vốn đầu tư công được đưa vào nền kinh tế đúng tiến độ sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa lớn đối với tăng trưởng, sản xuất và việc làm.

Ông Hoàng Nguyên Dinh Phó Chủ tịch UBND TP HCM 

Để định hướng đầu tư công hiệu quả, cần xây dựng hệ thống tiêu chí lựa chọn dự án rõ ràng, nhất quán và có thể lượng hóa. Đầu tư công không nên dàn trải mà cần tập trung vào các lĩnh vực có khả năng kích thích cầu liên ngành, tạo chuỗi liên kết đầu vào - đầu ra với khu vực tư nhân, qua đó khuếch đại tác động lên tổng cầu và tăng trưởng.

PGS.TS Phạm Văn Hùng Đại học Kinh tế Quốc dân

Dòng vốn đầu tư công đã bắt đầu chuyển động tích cực khi nhiều dự án bước vào giai đoạn thi công thực tế sau thời gian chuẩn bị đầu năm. Tuy nhiên, “nút thắt” lớn nhất hiện nay vẫn là giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, thiếu hụt vật liệu xây dựng và trách nhiệm thực thi ở một số đơn vị. Đầu tư công phải trở thành đường băng cho nền kinh tế cất cánh, đường băng ấy đã có nguồn lực, đã có kế hoạch và mục tiêu. Vấn đề còn lại là tổ chức thực hiện với tinh thần kỷ luật, minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả.

PGS.TS Ngô Trí Long Chuyên gia kinh tế: 

Đỗ Kiều