Đó là nhận định được Đại tá Hoàng Văn Trực, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát kinh tế, Bộ Công an (đơn vị trực tiếp tham gia bắt giữ các vụ sản xuất, buôn bán hàng giả) nêu lên tại Hội nghị Chống hàng giả, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và vai trò doanh nghiệp vừa được tổ chức ngày 25/5.

Hàng giả đang hoành hành ở mọi lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh và mọi sản phẩm, từ may mặc, nước hoa, mỹ phẩm đến thuốc, dược phẩm, thực phẩm chức năng đến hàng điện tử.

Làm giả “dễ hơn” làm thật

Theo thống kê của Cục Cảnh sát kinh tế, giai đoạn 2012 – 2015, Cục đã phát hiện tổng số 2.047 vụ sản xuất, buôn bán hàng giả và xâm phạm sở hữu trí tuệ, đã khởi tố 381 vụ, 553 bị can; chuyển xử lý hành chính 1.564 vụ, phạt tổng số tiền 28,5 tỷ đồng.

Hàng hóa thu giữ gồm: khoảng 70 tấn thực phẩm chức năng các loại; 6.500 sản phẩm rượu ngoại các loại; 26.292 sản phẩm thuốc tân dược; 80.900 tấn phân bón; và hàng triệu sản phẩm điện tử, túi xách, giáy dép, quần áo thời trang, rượu, bia, nước giải khát; lương thực thực phẩm các loại xâm phạm nhãn mác, kiểu dáng của các thương hiệu có uy tín trong và ngoài nước.

Đặc biệt, tình hình sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh và thực phẩm chức năng đã và đang diễn ra hết sức phức tạp trên nhiều tuyến, địa bàn trong cả nước. Lực lượng cảnh sát kinh tế đã phát hiện, bắt giữ khởi tố điều tra nhiều vụ nghiêm trọng.

Theo Cục Quản lý thị trường, hàng giả, vi phạm SHTT không chỉ được sản xuất trong nước mà còn được sản xuất ở nước ngoài, sau đó đưa vào trong nước tiêu thụ bằng nhiều đường khác nhau, chủ yếu qua đường tiểu ngạch, nhập lậu.

Đặc biệt là các loại hàng hóa đã được thị trường chấp nhận, hàng hóa có nhãn hiệu: quần áo, giày dép nhãn hiệu Nike, Adidas, Lacoste…; hàng thời trang: Louis Vuitton (LV) Gucci,…; nước hoa, hóa mỹ phẩm Lancome, điện thoại di động Samsung, Apple,…. được đặt làm giả từ Trung Quốc nhập lậu vào Việt Nam tiêu thụ.

Việc kinh doanh sử dụng tem nhập khẩu giả, in ấn bao bì nhãn mác giả có quy mô và số lượng lớn đang gia tăng. Một số vụ hàng giả phát hiện cho thấy đã có yếu tố móc nối với cá nhân và tổ chức nước ngoài làm hàng giả hoặc lợi dụng cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” để sản xuất, trà trộn hàng hóa giả mạo xuất xứ Việt Nam mang ra lưu thông, tiêu thụ trên thị trường.

Về thời gian làm giả, đối với một số mặt hàng tiêu dùng, trước đây, các cơ sở sản xuất chui thường mất 6-8 tháng để đưa hàng giả ra thị trường thì hiện tại họ chỉ mất 1-2 tháng để thực hiện công việc nói trên. Cũng như buôn bán hàng giả qua internet ngày càng có diễn biến phức tạp, đặc biệt là trên mạng xã hội như facebook.

Điều này cho thấy, không chỉ tinh vi về vận chuyển mà các đối tượng làm hàng giả rất xảo quyệt trong sản xuất và lập đường dây hàng giả xuyên tỉnh, xuyên quốc gia. Các đối tượng sản xuất, bán hàng giả ở một nơi, gia công tem, gia công các phân đoạn sản phẩm ở một nơi, gây khó khăn rất lớn cho các lực lượng chuyên ngành.

Có một nghịch lí là chính DN có sản phẩm bị làm giả lại không dám tố giác các đối tượng này. Theo đánh giá của các đơn vị trong phòng chống hàng giả, gian lận thương mại, ngoài việc phối hợp yếu, thiếu nhất quán, vấn đề hạn chế nhất là chính tư duy các DN sợ hàng giả ảnh hưởng đến doanh thu của mình.

Từ 20/12/2014 đến 25/4/2016, Chi cục QLTT Hà Nội đã kiểm tra và xử lý: 1.556 vụ kiểm tra, xử lý hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHTT, Phạt hành chính: 12.680.960.000 đồng; Giá trị hàng hóa tịch thu, tiêu hủy: 11.889.578.000 đồng

Doanh nghiệp sợ tố hàng giả

Ông Lê Thế Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, chia sẻ: “Có DN khi xem ti vi thấy hình ảnh sản phẩm của mình bị làm giả hốt hoảng than thở “làm thế này thì tôi chết”. Vị giám đốc này cho rằng Tết đến nơi mà đưa tin hàng bị làm giả thì còn ai dám mua. DN sợ bị nêu tên trên phương tiện thông tin truyền thông về sản phẩm của mình bị làm giả, sợ khó bán hàng nên không dám tố giác, điều này cho thấy nhận thức của một số DN trong đấu tranh chống hàng giả còn hạn chế”.

“Có DN khi chúng tôi báo có hàng giả dịp gần Tết nhưng lại xin chúng tôi đừng để tên sản phẩm của họ. DN chấp nhận sống chung với hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ thì trước mắt là người tiêu dùng chịu thiệt, sau đó là họ chịu ảnh hưởng”, một đại diện của Ban chỉ đạo 389 cho biết.

Trong khi đó, các văn bản quy định về sở hữu trí tuệ còn mang nặng tính nguyên tắc chung, chưa đầy đủ và thiếu tính cụ thể, chi tiết. Một số nội dung còn thiếu, chưa đáp ứng được đòi hỏi thực tiễn cũng như phù hợp với quy định chuẩn mực quốc tế.

Ví dụ: Tín hiệu vệ tinh mang chương trình mã hoá, chương trình phần mềm máy tính, thủ tục xác lập quyền đối với thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, thủ tục chấp nhận nhãn hiệu đăng ký quốc tế và thủ tục công nhận nhãn hiệu nổi tiếng…

Việc chứng minh lỗi cố ý của các đối tượng vi phạm trong các tội về xâm phạm sở hữu trí tuệ là hết sức khó khăn. Trong thực tiễn điều tra, đặc biệt là trong quá trình trinh sát, cơ quan Công an biết rất rõ các đối tượng này cố ý buôn bán hàng giả, xâm phạm sở hữu trí tuệ, nhưng khi bị bắt, các đối tượng thường khai nhận là không biết đó là hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Do thiếu yếu tố cấu thành nên cơ quan điều tra buộc phải tiến hành xử lý hành chính, hoặc đổi tội danh chỉ vì không chứng minh được lỗi cố ý của đối tượng vi phạm.

Lê Thúy