Theo các nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), nhu cầu vốn dành cho các dự án thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển hạ tầng bền vững tại Việt Nam hiện vào khoảng 15-17 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, ngân sách nhà nước mới chỉ đáp ứng được khoảng 30-35% nhu cầu này, phần còn lại cần huy động mạnh mẽ từ khu vực tư nhân.

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển chiến lược quan trọng của Việt Nam khi chính thức khởi động xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) tại TP HCM và Đà Nẵng theo chủ trương của Bộ Chính trị. Dự án được kỳ vọng trở thành điểm đến phân phối dòng vốn của Việt Nam và khu vực, dù hiện nay vẫn đang chờ hoàn thiện các quy chế để có thể triển khai giải ngân trên thực tế.

Chiều ngày 20/5, tại Diễn đàn tài chính 2026 với chủ đề “Khơi thông dòng vốn, kết nối đa kênh”, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM, nhận định mục tiêu duy trì tăng trưởng hai con số đến năm 2045 sẽ đòi hỏi lượng vốn rất lớn trong suốt 20 năm tới. Trong khi đó, hệ thống ngân hàng nội địa hiện vẫn đang gánh phần lớn nhu cầu vốn của nền kinh tế, kéo tỷ lệ tín dụng trên GDP lên mức đáng lo ngại.

Ông Huân dẫn cảnh báo từ WB cho rằng việc phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng ngân hàng tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với ổn định kinh tế vĩ mô. Vì vậy, đa dạng hóa các kênh dẫn vốn trở thành yêu cầu cấp thiết.

Theo ông, hai trụ cột quan trọng để giảm tải cho hệ thống ngân hàng là thị trường vốn và Trung tâm tài chính quốc tế. VIFC được kỳ vọng sẽ trở thành cửa ngõ thu hút dòng vốn quốc tế, hình thành hệ sinh thái tài chính đa tầng thay vì chỉ phụ thuộc vào các công cụ truyền thống.

Một trong bốn trụ cột chính của VIFC-HCMC là hệ sinh thái Trung tâm tài chính hàng hải quốc tế (IMFC) sẽ được ra mắt chính thức vào ngày mai (21-5). Theo ông Nguyễn Hữu Huân, hiện 80-90% giao dịch tài chính liên quan đến các cụm cảng lớn của Việt Nam vẫn đang được thực hiện tại Singapore và Hồng Kông, với tổng giá trị ước tính hơn 1.000 tỷ USD mỗi năm.

Vì sao ngân hàng ồ ạt muốn tham gia trung tâm tài chính quốc tế?

Ngân hàng, doanh nghiệp "đổ bộ" vào các Trung tâm tài chính quốc tế

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ các rào cản liên quan đến kiểm soát ngoại hối và cơ chế pháp lý xử lý tranh chấp quốc tế.

Để giải quyết vấn đề này, VIFC dự kiến áp dụng khung pháp lý riêng, bao gồm tòa án quốc tế và trung tâm trọng tài độc lập, ưu tiên sử dụng Thông luật (Common Law) của Anh nhằm xử lý tranh chấp theo chuẩn mực quốc tế. Đồng thời, dòng vốn trong phạm vi trung tâm cũng sẽ được lưu chuyển linh hoạt hơn so với phần còn lại của nền kinh tế.

Mục tiêu đặt ra là thu hút khoảng 30% lượng giao dịch tài chính hàng hải hiện nay về Việt Nam, tương đương khoảng 300 tỷ USD mỗi năm. Các lĩnh vực như cho thuê tài chính, bảo hiểm hàng hải, tái bảo hiểm và thanh toán xuyên biên giới sẽ được ưu tiên phát triển để gia tăng giá trị cho chuỗi cung ứng.

Theo ông Huân, trong đợt xúc tiến đầu tư tại Singapore hồi tháng 2 vừa qua, hệ sinh thái tài chính hàng hải của VIFC đã thu hút được 6,1 tỷ USD vốn cam kết.

Ở góc độ vĩ mô, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho rằng bài toán lớn nhất hiện nay nằm ở hiệu quả sử dụng vốn. Theo ông, năng suất biên của vốn đang có xu hướng giảm dần, đồng nghĩa nền kinh tế phải bỏ ra nhiều vốn hơn để tạo thêm một đơn vị tăng trưởng.

Hiện hệ số ICOR của Việt Nam đang dao động quanh mức 5-6, được đánh giá là kém hiệu quả. Chính phủ đặt mục tiêu kéo chỉ số này xuống còn 4,5-4,8 trong giai đoạn tới theo Nghị quyết 25/2026/QH16, thậm chí hướng tới mức 4 theo yêu cầu của Tổng Bí thư.

Tuy nhiên, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn cho rằng đây là mục tiêu rất khó khăn khi Việt Nam đồng thời phải tăng tỷ trọng vốn đầu tư toàn xã hội từ 32,3% lên tối thiểu 40% GDP để hướng tới mục tiêu tăng trưởng 10%.

Theo tính toán, tổng nhu cầu vốn của nền kinh tế thời gian tới lên tới khoảng 40 triệu tỷ đồng. Trong đó, cơ cấu nguồn vốn sẽ phải thay đổi mạnh theo hướng giảm dần tỷ trọng đầu tư công.

Hiện khu vực kinh tế nhà nước chiếm khoảng 26-27% tổng vốn đầu tư xã hội, nhưng mục tiêu 5 năm tới là giảm xuống còn 20-22%. Phần thiếu hụt này buộc phải được bù đắp bởi khu vực FDI và đặc biệt là kinh tế tư nhân.

Dù vậy, theo TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, cạnh tranh thu hút FDI trong khu vực đang ngày càng gay gắt, nhất là từ Singapore và Indonesia. Trong 5 năm qua, tỷ trọng vốn FDI chỉ duy trì quanh mức bình quân 16,3% và rất khó tăng mạnh hơn. Riêng năm 2025, vốn FDI đăng ký đạt khoảng 38 tỷ USD nhưng giải ngân thực tế chỉ khoảng 21 tỷ USD.

“Kinh tế tư nhân phải trở thành động lực quan trọng nhất. Mục tiêu đặt ra là khu vực này phải đóng góp 60% tổng vốn đầu tư xã hội, tương xứng với tỷ trọng 60% GDP mà Nghị quyết Trung ương đã đề ra”, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn nhấn mạnh.

Huyền Anh