Phát hành trái phiếu, tín phiếu vẫn là phương thức được cơ quan quản lý ngân sách lựa chọn để huy động nguồn vốn trong bất kỳ thời điểm nào. Trước đó, Bộ Tài chính đã phát hành trái phiếu dài hạn, song hầu hết các phiên đấu thầu đều rơi vào tình trạng "ế ẩm".

Cũng bởi vậy mà giải pháp phát hành trái phiếu ngắn hạn (có mệnh giá dưới 5 năm) được Bộ Tài chính tính đến như một lựa chọn cần thiết. Theo Ts. Nguyễn Đức Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách, các nhà đầu tư trên thị trường đang có tâm lý lo ngại lạm phát sẽ quay trở lại, kéo theo sự bất ổn của kinh tế vĩ mô. Do đó, việc các nhà đầu tư "sợ" rủi ro được xem là nguyên nhân khiến cho việc trái phiếu dài hạn không đạt được kỳ vọng.

Lãi suất có là nút thắt?

"Phát hành trái phiếu dài hạn hiện nay sẽ không thành công, nếu có thì lãi suất huy động phải rất cao. Như vậy sẽ tốn kém cho ngân sách và Bộ Tài chính không muốn như vậy. Do đó, Bộ Tài chính phải lựa chọn phương án trái phiếu ngắn hạn hơn, tức là dưới 5 năm thôi. Nhưng để thành công thì chắc chắn phải tăng lãi suất của trái phiếu", ông Thành nhận định.

Tuy nhiên, Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân lại cho rằng lãi suất không phải là vấn đề lớn trong phát hành trái phiếu ngắn hạn. Bởi lạm phát đến thời điểm này chỉ tăng khoảng 0,9% so với cùng kỳ năm trước, là mức rất thấp nên với mức lãi suất trái phiếu như hiện nay là vừa phải và an toàn cho các nhà đầu tư. Vấn đề trong phát hành trái phiếu ngắn hạn hiện nay, theo ông Ngân, chính là bài toán lựa chọn kỳ hạn trái phiếu sao cho phù hợp.

Liệu trái phiếu ngắn hạn có đủ sức hấp dẫn các nhà đầu tư?

Theo phân tích của ông Ngân, hiện thị trường tài chính chứng khoán chưa đủ lớn mạnh để tạo thuận lợi cho trái phiếu dài hạn có được tính thanh khoản cao như cổ phiếu. Do đó, việc trái phiếu dài hạn thời gian qua đã không được như mong đợi khi nhà đầu tư không mấy mặn mà.

Tuy nhiên, tình hình ngân sách hiện nay không theo dự toán, chịu tác động lớn từ giá dầu thô giảm mạnh, thì việc phát hành trái phiếu ngắn hạn cần phải tính đến, cho dù cách thức này có thể tạo nên áp lực lớn cho ngân sách khi phải đảo nợ.

Ts. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính – ngân hàng, cũng cho rằng về mặt quản lý tài chính, việc phát hành trái phiếu dài hạn mang lại hiệu quả hơn, vì khi các khoản trái phiếu được sử dụng cho chi đầu tư phát triển thì cần phải có thời gian để thu hồi vốn. Trong khi đó, nếu phát hành trái phiếu ngắn hạn thì số nợ phải trả trong những năm tới sẽ tăng lên cao, tạo áp lực lên ngân sách. Do đó, Ts. Hiếu cho rằng thay vì chọn kỳ hạn ngắn, nên lựa chọn kỳ hạn dài để đảm bảo tính ổn định của ngân sách.

Ngắn hạn hợp "khẩu vị" thị trường

Đặt trong bối cảnh thị trường lo ngại rủi ro cao khi cho vay dài hạn, các nhà đầu tư lo ngại lãi suất trái phiếu sẽ bị khóa cố định. Trong khi nhiều chuyên gia dự báo, lãi suất có thể sẽ tăng trong tương lai, nên các nhà đầu tư không muốn bị "khóa" vào lãi suất trái phiếu.

Theo Ts. Hiếu, hiện "khẩu vị" thị trường cũng đang nhắm đến kỳ hạn trái phiếu 3 – 5 năm và trái phiếu ngắn hạn để hạn chế rủi ro và nhanh thu hồi vốn.

Tình hình ngân sách hiện đã không như dự toán khi giá dầu giảm mạnh, xuống dưới mức trung bình là 60 USD/thùng, giảm 40 USD so với dự kiến. Do đó, thu ngân sách từ dầu thô trong 6 tháng đầu năm chỉ đạt 36 nghìn tỷ đồng, giảm 34,5% so với cùng kỳ năm trước.

Theo Bộ Tài chính, Tổng thu ngân sách trong 6 tháng đầu năm đạt 446 nghìn tỷ đồng, tương đương 49% dự toán năm là 911,1 nghìn tỷ đồng, tăng 6% so với cùng kỳ. Trong khi đó, tổng chi ngân sách đạt 545.000 tỷ đồng, tăng 8,2% so với cùng kỳ năm trước và bằng 47,5% dự toán năm.

Đáng chú ý là chi ngân sách lại tập trung vào chi thường xuyên cho bộ máy hành chính, chiếm tới 69% tổng chi, chi trả nợ và viện trợ chiếm 14,6%. Tuy nhiên, chi cho đầu tư phát triển chỉ đạt 86.600 tỷ đồng, tập trung chủ yếu vào chi đầu tư xây dựng cơ bản.

Theo các chuyên gia, để giải bài toán ngân sách thì không chỉ phát hành trái phiếu, tín phiếu, mà cần phải có giải pháp đồng bộ để nâng cao "sức khỏe" của nền kinh tế. Trong đó, trước mắt cần tập trung vào nâng cao năng lực cạnh tranh DN, tháo gỡ đầu ra và kích thích sản xuất, từ đó có nguồn thu thuế cho ngân sách một cách bền vững. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ tái cơ cấu nền kinh tế, đặc biệt là tái cơ cấu DN Nhà nước, phân bổ lại nguồn lực để mang lại hiệu quả cao hơn.

Minh Ngọc