Tại phiên thảo luận chiều ngày 2/4 trong khuôn khổ Diễn đàn Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam 2026, các chuyên gia tài chính chung nhận định: Đã đến lúc thay đổi cấu trúc vốn của nền kinh tế Việt Nam. Để bù đắp khoảng trống 20-30 tỷ USD vốn trung và dài hạn mỗi năm, thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) được kỳ vọng phải trở thành kênh dẫn vốn thứ hai của nền kinh tế.

Ông Nguyễn Anh Quân – Giám đốc Xếp hạng Khối Định chế Tài chính, FiinRatings ví von nền kinh tế Việt Nam như một chiếc siêu xe thể thao đang duy trì tốc độ cao sau năm 2025, nhưng bắt đầu đối mặt với tình trạng "thiếu nhiên liệu".

Dữ liệu cho thấy, đến cuối năm 2025, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã vượt ngưỡng 140%. Đây là mức cảnh báo rủi ro hệ thống đối với một nền kinh tế mới nổi. Đặc biệt, tình trạng "lệch pha" kỳ hạn đang trở nên trầm trọng khi 90% nguồn vốn huy động của ngân hàng là ngắn hạn (dưới 12 tháng), nhưng lại phải gánh vác các dự án hạ tầng dài hạn lên tới 20 năm.

Ông Kim Eng Tan, Giám đốc Xếp hạng Tín nhiệm Quốc gia Châu Á - Thái Bình Dương (S&P Global Ratings) nhấn mạnh: “Tăng trưởng tín dụng Việt Nam rất nhanh so với các nước cùng mức thu nhập, nhưng đi kèm rủi ro cao. Việc tiếp tục nới lỏng tín dụng chỉ làm phình to quy mô tài sản mà không cải thiện được chất lượng rủi ro”.

Từ góc độ điều hành, các chuyên gia dự báo năm 2026 sẽ là năm các ngân hàng thương mại chuyển sang thế trận "phòng thủ". Khi nợ xấu không còn được che mờ bởi tốc độ tăng trưởng tín dụng nóng và việc trích lập dự phòng chạm đáy, các ngân hàng buộc phải siết chặt điều kiện cho vay để bảo vệ danh mục tài sản.

Theo báo cáo của FiinGroup, để duy trì mục tiêu tăng trưởng GDP hai chữ số, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần chiếm gần 40% GDP. Điều này tạo ra một "khoảng trống" vốn trung và dài hạn khổng lồ, ước tính từ 20–30 tỷ USD mỗi năm. Trong bối cảnh tín dụng ngân hàng đã "đụng trần", kênh TPDN trở thành lựa chọn sống còn.

Thực tế, thị trường TPDN đã có những tín hiệu hồi phục mạnh mẽ sau giai đoạn thanh lọc. Năm 2025, tỷ lệ trái phiếu chậm trả chỉ còn khoảng 2,8% trên tổng giá trị lưu hành. Tuy nhiên, thị trường vẫn tồn tại những "điểm nghẽn" mang tính cấu trúc.

Theo các chuyên gia, hiện nay, dòng vốn tập trung chủ yếu ở nhóm ngân hàng và bất động sản. Các ngành sản xuất và hạ tầng – cần vốn dài hạn nhất – chỉ chiếm 9% giá trị phát hành trong năm 2025 (giảm sâu so với mức 43% năm 2019).

Bên cạnh đó, lãi suất phát hành vẫn neo theo lãi suất tiền gửi thay vì dựa trên xếp hạng tín nhiệm và đường cong lợi suất minh bạch. Ngoài ra, trên 90% giá trị phát hành là phát hành riêng lẻ, thiếu thị trường thứ cấp sôi động.

Tín dụng bất động sản được kiểm soát: Thị trường vốn sẽ tái cấu trúc ra sao?

S&I Ratings: Room tín dụng có thể trở thành “vũ khí cạnh tranh” của các ngân hàng

Ông Guy Deslondes, Giám đốc Toàn cầu về Phát triển Thị trường mới nổi (S&P Global Ratings), nhận định tỷ lệ dư nợ TPDN niêm yết trên GDP của Việt Nam hiện chỉ khoảng 8,7%, thấp hơn nhiều so với khu vực, cho thấy dư địa tăng trưởng còn rất lớn nếu giải quyết được bài toán niềm tin.

Để thị trường TPDN thực sự "chia lửa" được với hệ thống ngân hàng, các chuyên gia cho rằng về phía cơ quan quản lý và hạ tầng cần thúc đẩy hệ thống xếp hạng tín nhiệm chuyên nghiệp để phân hóa rủi ro, giúp doanh nghiệp tốt tiếp cận vốn với chi phí hợp lý. Đồng thời, việc phát triển các công cụ như thị trường Repo, trung tâm bù trừ là cần thiết để tăng tính thanh khoản, cho phép nhà đầu tư ra vào thị trường linh hoạt.

Về phía doanh nghiệp thay vì thụ động chờ đợi tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp cần chủ động minh bạch hóa tài chính và xây dựng hồ sơ tín dụng bài bản. Ông Lê Hồng Khang, Giám đốc Nghiên cứu & Phân tích (FiinRatings), khẳng định: “Chuẩn bị tốt hồ sơ tín dụng chính là chìa khóa để doanh nghiệp tiếp cận dòng vốn dồi dào, ổn định và có chi phí rẻ hơn so với vay vốn truyền thống”.

Các chuyên gia cùng nhìn nhận, kinh tế Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt về mô hình tăng trưởng. Việc chuyển dịch từ nền kinh tế "thâm dụng tín dụng" sang một thị trường vốn đa dạng, minh bạch không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp bách để đảm bảo sự bền vững của xếp hạng tín nhiệm quốc gia và đà tăng trưởng dài hạn.

Thanh Hoa