Thị trường tài chính những tháng đầu năm 2026 đang chứng kiến một thực trạng lãi suất huy động tăng cao nhưng dòng tiền chảy vào ngân hàng chưa đáp ứng được tốc độ tốc độ vay vốn của người dân và doanh nghiệp. 

Theo số liệu từ Cục Thống kê, tính đến ngày 24/3/2026, tăng trưởng tín dụng của nền kinh tế đạt 2,15%. Trong khi đó, huy động vốn của các tổ chức tín dụng (TCTD) chỉ tăng khiêm tốn ở mức 0,44%. 

Tại "đầu tàu" kinh tế TP.HCM, bức tranh này còn rõ nét hơn. Bà Trần Thị Ngọc Liên, Phó giám đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Khu vực 2, cho biết tính đến cuối tháng 3/2026, huy động vốn trên địa bàn chỉ tăng 0,1% so với cuối năm 2025, nhưng tín dụng đã tăng tới 1,5%.

Chính sự lệch pha này đã đẩy tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) tại nhiều nhà băng vượt ngưỡng 100%, gây áp lực trực tiếp lên đệm thanh khoản của hệ thống.

Khi nguồn vốn huy động từ dân cư không đủ đáp ứng nhu cầu cho vay, các ngân hàng buộc phải tìm đến nhau trên thị trường liên ngân hàng. Nhu cầu tăng đột biến đã khiến lãi suất vay mượn qua đêm biến động dữ dội.

Hồi đầu tháng 2, lãi suất qua đêm đã có lúc vọt lên 17% – mức cao nhất trong vòng một thập kỷ. Bước sang tháng 4, lãi suất qua đêm tiếp tục duy trì quanh mức 9% và thường xuyên xuất hiện những nhịp điều chỉnh mạnh. Điển hình như phiên ngày 06/04, lãi suất qua đêm tăng vọt 3,10 điểm % lên mức 8,60%/năm; kỳ hạn 1 tuần cũng chạm mốc 8,50%/năm.

Đánh giá về tình trạng này, nhóm phân tích Chứng khoán Vietcombank (VCBS) nhận định: "Áp lực cân đối vốn đã gia tăng từ nửa cuối năm 2025, đặc biệt tại nhóm ngân hàng thương mại cổ phần vừa và nhỏ. Khi khả năng hấp thụ các cú sốc ngắn hạn suy giảm, các nhà băng này phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn vốn liên ngân hàng, qua đó đẩy mặt bằng lãi suất lên cao".

Trước diễn biến căng thẳng, NHNN đã phải triển khai đồng thời nhiều công cụ điều tiết. Trên kênh cầm cố giấy tờ có giá (OMO), cơ quan điều hành đã chào thầu quy mô lớn lên tới 37.000 tỷ đồng với các kỳ hạn dài (14, 35 và 56 ngày) để hỗ trợ dòng tiền cho các ngân hàng.

Tuy nhiên, bài toán điều hành càng trở nên phức tạp khi phải cân đối với áp lực tỷ giá. NHNN đã triển khai bán USD kỳ hạn 180 ngày cho các TCTD với mức giá 26.850 đồng/USD. Ông Nguyễn Hoàn Niên, chuyên gia phân tích tại Chứng khoán Shinhan, chỉ ra rằng biện pháp này một mặt giúp ổn định tỷ giá nhưng mặt khác lại vô tình "giam" một lượng tiền đồng trong hệ thống, khiến thanh khoản co lại cục bộ.

Dòng tiền trong hệ thống hiện đang gặp tình trạng "nghẽn cục bộ" khi chưa kịp dịch chuyển từ các ngân hàng dư thừa sang các đơn vị thiếu hụt. Điều này tạo nên một mặt bằng giá vốn mới cao hơn cho toàn hệ thống.

Thực tế, mối quan hệ giữa lãi suất liên ngân hàng và lãi suất huy động dân cư tại Việt Nam không hoàn toàn tuân theo quy luật một chiều như lý thuyết kinh tế. Trong một số giai đoạn, lãi suất huy động có thể tăng trước rồi mới tác động ngược lại thị trường liên ngân hàng.

Lãi suất chứng chỉ tiền gửi “vượt mặt” tiết kiệm

Lãi suất ‘nổi sóng’: Ngân hàng nhỏ bơm ‘mồi lửa’, dòng tiền nhàn rỗi lao vào vòng xoáy

Đặc thù này xuất phát từ cấu trúc hệ thống ngân hàng trong nước, khi thu nhập lãi vẫn chiếm tỷ trọng lớn, khoảng 70-80%, cao hơn nhiều so với mức khoảng 30% ở các ngân hàng nước ngoài. Bên cạnh đó, sự can thiệp hành chính như áp trần lãi suất hay định hướng điều hành cũng khiến sự liên thông giữa hai thị trường trở nên phức tạp hơn.

Về triển vọng thời gian tới, ông Nguyễn Hoàn Niên, dự báo lãi suất liên ngân hàng khó có thể giảm sâu, dự kiến duy trì quanh mức 6,8-7% cho kỳ hạn một tháng. Đối với thị trường dân cư, lãi suất huy động được dự báo sẽ dao động trong khoảng 7-9%/năm tùy quy mô ngân hàng.

Hệ lụy lớn nhất của việc lãi suất liên ngân hàng neo cao chính là áp lực lên biên lợi nhuận (NIM). Để thích nghi, các ngân hàng sẽ buộc phải đa dạng hóa nguồn thu, đẩy mạnh dịch vụ và cho vay tiêu dùng thay vì chỉ dựa vào tín dụng truyền thống.

Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị toàn cầu và sức mạnh đồng USD vẫn duy trì, giới phân tích đồng quan điểm rằng mặt bằng lãi suất thấp như giai đoạn trước đây sẽ rất khó quay trở lại trong ngắn hạn. Các doanh nghiệp và nhà đầu tư cần chuẩn bị kịch bản cho một giai đoạn chi phí vốn duy trì ở mức cao.

Thanh Hoa