Áp lực giá nguyên liệu đầu vào vẫn đang phủ bóng lên các ngành sản xuất của Việt Nam. Điều này có thể thấy rõ từ cao su, săm lốp đến nhựa, không ít doanh nghiệp (DN) rơi vào thế khó khi vừa phải giữ khách hàng xuất khẩu, vừa căng mình bảo vệ biên lợi nhuận.

Tăng giá bán là mất đơn hàng

Giữa lúc nhu cầu toàn cầu phục hồi chậm, sức ép cạnh tranh từ hàng giá rẻ ngày càng lớn, đặc biệt từ Trung Quốc, bài toán của DN giờ đây không còn là tìm đơn hàng bằng mọi giá. Điều quan trọng hơn là làm sao giữ được giá thành đủ cạnh tranh để không bị mất thị trường.

Trao đổi với VnBusiness, ông Nguyễn Quốc Anh, Chủ tịch Hội Cao su - nhựa Tp.HCM (RUPA), cho biết ưu tiên lớn nhất hiện nay của DN ngành cao su, nhựa là kiểm soát chi phí nguyên liệu.

Ông Quốc Anh chỉ rõ thị trường xuất khẩu đang rất nhạy cảm với biến động giá bán. Chỉ cần sản phẩm của DN Việt cao hơn đối thủ vài phần trăm, khách hàng quốc tế có thể chuyển đơn hàng sang nhà cung cấp khác.

Nếu giá bán tăng quá nhanh, khách hàng sẽ không chấp nhận ngay. Trong cạnh tranh quốc tế, nhất là với hàng Trung Quốc, DN nào giữ được giá thành tốt hơn sẽ giữ được thị trường.

Ông Nguyễn Quốc Anh, Chủ tịch Hội Cao su - nhựa Tp.HCM (RUPA)

Đây cũng là nghịch lý mà nhiều DN Việt đang đối mặt. Giá nguyên liệu đầu vào liên tục neo cao, nhưng khả năng tăng giá bán lại rất hạn chế. Hệ quả là biên lợi nhuận bị bào mòn nhanh chóng.

Ở ngành lốp xe, nguyên vật liệu hiện chiếm khoảng 50% giá thành sản phẩm. Với ngành nhựa, tỷ lệ này còn cao hơn, nhất là các dòng nhựa kỹ thuật cao mà Việt Nam chưa tự chủ được nguồn cung.

Theo ông Quốc Anh, thị trường hiện không thiếu nguyên liệu, thế nhưng điều DN lo ngại nhất là các đợt tăng giá đột biến.

“Nếu mua nguyên liệu giá cao, sản phẩm đầu ra cũng phải tăng giá. Nhưng tăng giá bán thì nguy cơ mất khách hàng rất lớn. Vì thế, bài toán sống còn hiện nay là phải kiểm soát được giá đầu vào”, ông nói.

Còn ở ngành nhựa, sau giai đoạn tăng mạnh hồi đầu năm, giá hạt PVC tại Đông Nam Á, Trung Quốc và Việt Nam đã giảm khoảng 14-20% so với mức đỉnh hồi tháng 3/2026.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc Trung Quốc kết thúc chu kỳ đẩy mạnh xuất khẩu để hưởng ưu đãi thuế, trong khi tình trạng cung vượt cầu ngày càng rõ rệt.

Dù vậy, giới phân tích nhận định mặt bằng giá PVC khó quay lại vùng đáy như các năm trước. Giá dầu và ethylene vẫn neo cao do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Bên cạnh đó, việc Trung Quốc dừng hoàn thuế VAT 13% đối với một số mặt hàng hóa chất cũng khiến mặt bằng giá khu vực thay đổi đáng kể.

Trong nhận định đưa ra vào trung tuần tháng 5/2026, Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho rằng giá PVC tại Đông Nam Á năm 2026 được dự báo trung bình khoảng 850 USD/tấn, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước.

Điều này tạo áp lực trực tiếp lên lợi nhuận của nhiều DN nhựa, đặc biệt là các đơn vị phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu. Trước biến động giá ngày càng khó lường, không ít DN buộc phải điều chỉnh chiến lược mua hàng, chuyển từ nhập theo từng đợt ngắn hạn sang ký hợp đồng dài hạn nhằm giảm rủi ro và ổn định chi phí đầu vào. Một số DN khác tìm cách đa dạng hóa thị trường nhập khẩu nhằm tránh phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất.

“Phép thử” để tái định hình

Không riêng ngành nhựa, ngành cao su săm lốp cũng đang chịu sức ép lớn từ biến động nguyên liệu. Lãnh đạo một DN trong ngành cho biết giá dầu tăng mạnh thời gian qua đã kéo theo nhiều loại hóa chất và vật liệu sản xuất lốp leo thang.

“Rất nhiều nguyên liệu trong sản xuất lốp xe có nguồn gốc từ dầu mỏ. Khi giá dầu tăng, toàn bộ chuỗi chi phí đều bị ảnh hưởng”, vị này chia sẻ.

Với không ít DN trong ngành cao su săm lốp, chi phí nguyên vật liệu có thể chiếm đến hơn 70% tổng chi phí sản xuất kinh doanh. Trong đó, cao su thiên nhiên vẫn là khoản chi lớn nhất.

CTCP Cao su Đà Nẵng (DRC) đánh giá biến động giá nguyên liệu và nguy cơ gián đoạn nguồn cung đang là rủi ro lớn đối với hoạt động sản xuất năm nay.

Để ứng phó, DN này cho biết sẽ linh hoạt hơn trong kế hoạch mua hàng, cân đối tồn kho theo diễn biến thị trường và duy trì quan hệ với nhiều đối tác để đảm bảo nguồn cung ổn định.

Theo Công ty Chứng khoán Kirin, khi hoạt động sản xuất công nghiệp và đầu tư công được thúc đẩy để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP, phía DRC sẽ hưởng lợi từ nhu cầu tiêu thụ nội địa.

Tuy nhiên, cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp FDI và lốp giá rẻ Trung Quốc vẫn là sức ép lớn đối với DN nội. Đặc biệt, phân khúc săm lốp vận tải thấp và trung bình, vốn là thế mạnh của DRC, đang bị hàng Trung Quốc cạnh tranh trực diện về giá.

Giới phân tích nhận định DRC là DN khá nhỏ nếu so với các "ông lớn" FDI, nên gần như không có sức mạnh định giá.

Dù vậy, thị trường Mỹ đang mở ra cơ hội mới cho DN Việt. Việc Mỹ áp thuế chống bán phá giá cao đối với lốp Radial nhập khẩu từ Trung Quốc và Thái Lan giúp một số DN Việt có lợi thế cạnh tranh rõ ràng hơn về giá. Đây được xem là “khoảng trống thị trường” mà DN nội có thể tận dụng để gia tăng xuất khẩu.

Giới phân tích lưu ý rủi ro lớn nhất hiện nay với các DN săm lốp là giá cao su tự nhiên có thể tăng đột biến nếu nguồn cung bị gián đoạn. Trong trường hợp giá cao su tăng mạnh trong thời gian ngắn, chi phí sản xuất sẽ bị đẩy lên rất nhanh và trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận.

Áp lực còn đến từ triển vọng nhu cầu tiêu thụ chưa thực sự chắc chắn. Tăng trưởng sản lượng của nhiều DN phụ thuộc lớn vào thị trường vận tải, xây dựng và nhu cầu thay thế lốp xe. Nếu hoạt động logistics phục hồi chậm hoặc xuất khẩu gặp rào cản thương mại, sản lượng tiêu thụ có thể thấp hơn kỳ vọng.

Trong khi đó, như nhận định từ Công ty Công ty Chứng khoán Kirin, về dài hạn, giá cao su thiên nhiên được dự báo tiếp tục xu hướng tăng khi diện tích canh tác giảm, còn nhu cầu từ ngành xe điện ngày càng lớn. Điều này khiến bài toán kiểm soát giá thành trở nên khó khăn hơn với DN sản xuất.

Không chỉ riêng ngành cao su, nhựa hay săm lốp, áp lực kiểm soát chi phí đang lan rộng ra nhiều lĩnh vực sản xuất. Có thể thấy, “cuộc chiến” kìm giá thành hiện không còn là bài toán ngắn hạn mà đã trở thành thách thức mang tính cấu trúc đối với sản xuất Việt Nam.

Khi đơn hàng toàn cầu vẫn chưa phục hồi mạnh, khiến áp lực cạnh tranh đối với DN xuất khẩu ngày càng lớn, DN nào kiểm soát tốt chi phí, chủ động nguồn cung và xây dựng được chuỗi sản xuất bền vững sẽ có nhiều cơ hội giữ vững thị phần.

Vì vậy, “cuộc chiến” kìm giá thành được dự báo sẽ còn kéo dài và khó sớm hạ nhiệt. Đây cũng là “phép thử” buộc DN Việt phải tái định hình năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới.

Thế Vinh