Dữ liệu mới nhất từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy một thực trạng đáng quan ngại khi khoảng cách giữa huy động và cho vay đang ngày càng nới rộng. Tính đến giữa tháng 5, trong khi dư nợ tín dụng đã chạm mốc 19,4 triệu tỷ đồng thì quy mô huy động vốn chỉ dừng lại ở mức 18 triệu tỷ đồng. Sự chênh lệch này không chỉ tạo ra áp lực thanh khoản lớn mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng cung ứng vốn cho nền kinh tế trong giai đoạn then chốt.

Tiền gửi sụt giảm tại các nhà băng lớn

Bức tranh tài chính quý I/2026 phản ánh rõ nét sự phân hóa và áp lực huy động vốn đang lan rộng toàn hệ thống. Thống kê từ 27 ngân hàng thương mại niêm yết cho thấy tổng tiền gửi khách hàng tăng chưa đầy 1% so với cuối năm ngoái, một con số khiêm tốn so với mức tăng trưởng tín dụng 3,7% cùng giai đoạn. Đáng chú ý là tình trạng sụt giảm tiền gửi không còn là câu chuyện cục bộ mà đã xuất hiện tại 12 trên tổng số 27 nhà băng, bao gồm cả những "ông lớn" đầu ngành.

Dẫn đầu danh sách sụt giảm là BIDV khi quán quân tiền gửi này ghi nhận số dư huy động khách hàng giảm xuống còn khoảng 2,14 triệu tỷ đồng. Những tên tuổi lớn khác như ACB giảm hơn 17,6 nghìn tỷ đồng, Sacombank giảm 17,5 nghìn tỷ đồng và Techcombank cũng ghi nhận mức sụt giảm hơn 16,6 nghìn tỷ đồng. 

Các ngân hàng như MB và TPBank cũng không nằm ngoài vòng xoáy này với mức giảm lần lượt là 11,19 nghìn tỷ đồng và số dư còn lại 269,558 nghìn tỷ đồng. 

Đà sụt giảm còn nối dài với những cái tên như SeABank, VietBank, BaoViet Bank hay MSB với mức giảm dao động từ 0,5% đến 4,8% so với thời điểm cuối năm trước.

Để đối phó với tình trạng này, nhiều ngân hàng đã buộc phải đẩy lãi suất huy động lên cao nhằm duy trì sức cạnh tranh. Tại một số thời điểm, lãi suất tiết kiệm trực tuyến cho các kỳ hạn dài đã được đẩy lên quanh mức 7,3% mỗi năm. Thậm chí có những giai đoạn lãi suất huy động tại nhóm ngân hàng tư nhân vọt lên mức 6,3% mỗi năm trước khi có sự điều chỉnh từ cơ quan quản lý.

Theo VNDirect, áp lực thanh khoản trong hệ thống vẫn chưa thực sự hạ nhiệt khi lãi suất liên ngân hàng thời gian qua tiếp tục biến động theo chu kỳ giải ngân tín dụng và hoạt động điều tiết của Ngân hàng Nhà nước. 

Báo cáo cho biết mặt bằng lãi suất huy động tại các ngân hàng tư nhân từng tăng lên khoảng 6,3%/năm trong tháng 4 trước khi giảm nhẹ trở lại sau các động thái điều hành của cơ quan quản lý.

Dù vậy, trên thực tế, nhiều chương trình huy động vốn vẫn duy trì mức lãi suất cao hơn đáng kể đối với các khoản tiền gửi lớn hoặc kỳ hạn dài. Cập nhật lãi suất ngân hàng ngày 21/5 cho thấy một số nhà băng tiếp tục điều chỉnh biểu lãi suất huy động nhằm cân đối thanh khoản và duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Saigonbank giảm lãi suất ở hầu hết các kỳ hạn nhưng tăng lãi suất kỳ hạn 13 tháng lên 7,9%/năm; còn OCB tăng lãi suất huy động ở các kỳ hạn từ 1-36 tháng…

Việc ngân hàng liên tục điều chỉnh biểu lãi suất cho thấy cuộc cạnh tranh huy động vốn vẫn đang diễn ra khá rõ nét, đặc biệt ở nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân

“Vũ khí” trái phiếu và những con số kỷ lục

Khi kênh huy động truyền thống gặp khó, các ngân hàng đã nhanh chóng chuyển hướng sang thị trường nợ để tìm kiếm nguồn vốn trung và dài hạn. Theo ghi nhận, hoạt động phát hành trái phiếu đang ấm dần lên với sự nhập cuộc của hàng loạt định chế tài chính lớn. Chỉ tính riêng trong nửa đầu năm 2026, các nhà băng đã lên kế hoạch huy động hàng trăm nghìn tỷ đồng qua kênh này bất chấp chi phí vốn có xu hướng tăng cao.

BIDV đang trở thành tâm điểm của thị trường khi phê duyệt phương án huy động kỷ lục lên tới 41.000 tỷ đồng qua trái phiếu. Trong đó ngân hàng dự kiến phát hành 21.000 tỷ đồng trái phiếu tăng vốn cấp 2 và 20.000 tỷ đồng trái phiếu riêng lẻ để bổ sung nguồn vốn cho vay.

Agribank cũng không hề kém cạnh khi thông qua nghị quyết phát hành tối đa 150 triệu trái phiếu nhằm huy động 15.000 tỷ đồng với kỳ hạn 10 năm. Nguồn vốn này được kỳ vọng sẽ giúp nhà băng tăng vốn cấp 2 và tập trung giải ngân cho các lĩnh vực trọng điểm như nông lâm thủy sản và xây dựng.

Ngân hàng chiếm 69% giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp, lãi suất rục rịch tăng

Cùng chung lộ trình, Vietcombank đã phê duyệt phương án phát hành riêng lẻ tối đa 10.000 tỷ đồng trái phiếu tăng vốn cấp 2 với kỳ hạn từ 5 năm trở lên. Các nhà băng khác như VPBank với kế hoạch 30.000 tỷ đồng hay HDBank với 15.000 tỷ đồng cũng đang tạo nên một làn sóng phát hành sôi động trên thị trường. Thực tế từ đầu tháng 5 năm 2026, các thương vụ của MB, Bac A Bank hay Techcombank đã phần nào giải tỏa cơn khát vốn tức thời cho hệ thống.

Việc dồn dập phát hành trái phiếu với lãi suất dao động từ 8% đến 8,6% mỗi năm cho thấy áp lực thanh khoản vẫn chưa thực sự hạ nhiệt. Chuyên gia từ VNDirect nhận định rằng lãi suất phát hành trái phiếu riêng lẻ bình quân của nhóm ngân hàng đã tăng đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái. Điều này phản ánh một thực tế là các ngân hàng đang phải chấp nhận chi phí vốn cao hơn để đảm bảo các tỷ lệ an toàn hoạt động và duy trì khả năng cung ứng tín dụng.

Sự phụ thuộc vào các kênh huy động thay thế như trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi hay vay hợp vốn nước ngoài là giải pháp tất yếu trong bối cảnh tăng trưởng tiền gửi dân cư thấp. Tuy nhiên, việc mặt bằng lãi suất trái phiếu duy trì ở mức cao có thể tạo ra những thách thức mới trong việc điều hành chi phí biên và biên lợi nhuận của ngành ngân hàng.

Trong những quý tới, khi mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15% vẫn là ưu tiên hàng đầu để hỗ trợ kinh tế, cuộc đua giành giật nguồn vốn được dự báo sẽ còn diễn ra gay gắt và quyết liệt hơn.

Thanh Hoa