Theo dự thảo Nghị định quy định chi tiết Luật Quản lý thuế 2025 đang được Bộ Tư pháp thẩm định, biện pháp nộp đơn yêu cầu phá sản sẽ chính thức trở thành một công cụ cưỡng chế thuế mới.

Kể từ ngày 1/7, cơ quan thuế có quyền và nghĩa vụ nộp đơn ra tòa để yêu cầu mở thủ tục phá sản đối với các doanh nghiệp, hợp tác xã nợ thuế kéo dài.

Cụ thể, cơ quan quản lý thuế sẽ thực hiện biện pháp này trong hai trường hợp chính.

Trường hợp đầu tiên phát sinh khi doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký quá 3 năm kể từ ngày cơ quan thuế ra thông báo người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đó, đồng thời đơn vị này cũng không làm thủ tục khôi phục mã số thuế. 

Trường hợp thứ hai áp dụng đối với những doanh nghiệp thuộc diện cưỡng chế thuế mà cơ quan thuế đã thực hiện các biện pháp ngăn chặn khác liên tục từ 3 năm trở lên nhưng vẫn không thể thu hồi được số tiền nợ.

Sự thay đổi này cho thấy cơ quan thuế không còn dừng lại ở các bước như trích tiền từ tài khoản, khấu trừ thu nhập hay dừng làm thủ tục hải quan. Việc yêu cầu tòa án tuyên bố phá sản là giải pháp rốt ráo để xử lý những doanh nghiệp nợ thuế dai dẳng hoặc cố tình "mất tích" khỏi thị trường.

Đề xuất nợ thuế từ 1 triệu đồng bị tạm hoãn xuất cảnh: Siết kỷ cương hay gây khó cho người dân?

Đánh giá về quy định mới, nhiều chuyên gia pháp lý cho rằng đây là bước đi cần thiết để giải quyết tình trạng nợ đọng ngân sách. Khi tòa án ban hành quyết định tuyên bố phá sản, số tiền nợ thuế của doanh nghiệp sẽ được xử lý tương ứng với tài sản còn lại, giúp làm sạch bảng cân đối nợ của ngành thuế. 

Hiện nay có gần 1 triệu người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, trong đó bao gồm hơn 325.000 doanh nghiệp và 638.000 hộ kinh doanh, là đối tượng trọng tâm của đợt thanh lọc này.

Đáng chú ý, quy định mới cũng trực tiếp bít kín kẽ hở mà nhiều chủ doanh nghiệp thường xuyên lợi dụng là thành lập công ty, nợ thuế rồi bỏ địa chỉ cũ để lập một pháp nhân mới. Theo Luật Phục hồi, phá sản có hiệu lực từ 1/3/2026, những người giữ chức vụ quản lý như chủ tịch, tổng giám đốc hoặc thành viên hội đồng thành viên của doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản do nợ thuế sẽ bị hạn chế quyền hạn.

Cụ thể là những cá nhân này sẽ không được đảm nhiệm các chức vụ quản lý tại bất kỳ doanh nghiệp nhà nước nào trong thời hạn 3 năm. Đối với các loại hình doanh nghiệp khác, nếu thẩm phán xác định người quản lý có hành vi cố ý vi phạm dẫn đến phá sản, họ sẽ bị tước quyền thành lập hoặc quản lý doanh nghiệp mới trong vòng 3 năm kể từ ngày có quyết định của tòa án. Điều này tạo ra rào cản pháp lý đủ mạnh để buộc những người đứng đầu doanh nghiệp phải có trách nhiệm hơn với nghĩa vụ thuế.

Song song với các biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc, Luật Quản lý thuế 2025 cũng quy định rõ ràng về các điều kiện được xóa nợ thuế nhằm đảm bảo tính nhân văn và thực tế của pháp luật. Các trường hợp được xem xét bao gồm cá nhân đã chết hoặc mất năng lực hành vi dân sự mà không còn tài sản thừa kế để trả nợ. Những doanh nghiệp đã hoàn tất thủ tục phá sản và thanh toán các khoản nợ theo quy định nhưng vẫn không đủ tài sản để chi trả nợ thuế cũng sẽ được xóa nợ.

Bên cạnh đó, khoản nợ thuế của người nộp thuế đã quá 10 năm kể từ ngày hết hạn nộp nhưng không thể thu hồi dù đã áp dụng mọi biện pháp cưỡng chế cũng thuộc diện được xem xét. Những đối tượng bị ảnh hưởng bởi thiên tai, dịch bệnh trên diện rộng, dù đã được gia hạn nhưng không còn khả năng phục hồi sản xuất kinh doanh cũng sẽ nhận được sự hỗ trợ từ chính sách này.

Tuy nhiên, pháp luật cũng đặt ra điều kiện ràng buộc đối với các cá nhân, chủ hộ kinh doanh hoặc chủ doanh nghiệp tư nhân đã được xóa nợ. Nếu những đối tượng này muốn quay lại hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc thành lập cơ sở mới thì bắt buộc phải hoàn trả lại cho Nhà nước toàn bộ khoản nợ thuế đã được xóa trước đó. Đây là quy định nhằm đảm bảo sự công bằng và tính nghiêm minh của hệ thống quản lý thuế trong giai đoạn mới.

Thanh Hoa