Sau nhiều tháng trời thương lượng mệt mỏi giữa Rome và Brussels, thỏa thuận này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ được một trong những nút thắt phức tạp nhất trong hệ thống tài chính châu Âu kể từ sau giai đoạn suy thoái sâu.

Chỉ có thể giúp “bớt xấu”

Số nợ xấu lên tới 350 tỷ EUR (tương đương 17% tổng giá trị tín dụng và 17% GDP của Italia) chính là “quả bom” trong các ngân hàng Italia, cản trở đáng kể quá trình phục hồi của quốc gia này khi dòng tín dụng mới bị tắc nghẽn, còn các ngân hàng trở nên mong manh hơn – đặc biệt là với diễn biến hoảng loạn trên thị trường thế giới những tuần vừa qua.

Theo thỏa thuận mới, chính phủ Italia sẽ hỗ trợ các ngân hàng trong nước “gom” hết nợ xấu lại và chuyển thành trái phiếu, giúp một phần nợ xấu trở nên “bớt xấu” hơn. Số trái phiếu này có thể được bán hoặc dùng làm tài sản thế chấp để vay tiền từ Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB).

Bảo lãnh của chính phủ Italia có thể giúp ngân hàng bán nợ với mức giá tốt hơn so với việc “tự thân vận động”, từ đó hạn chế được phần nào thiệt hại. Phần lớn các khoản nợ được định giá trên sổ sách cao hơn so với mức độ sẵn sàng chi trả của thị trường.

Bộ trưởng Bộ kinh tế Italia cho rằng bảo lãnh của chính phủ không chỉ hỗ trợ các ngân hàng “thoát” được một phần nợ xấu, mà còn tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn mới dễ dàng hơn, từ đó có thêm nguồn lực bổ sung cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, Italia không bảo lãnh đại trà mà chỉ những khoản nợ “ít xấu” nhất đáp ứng điều kiện đặt ra. Để được chính phủ bảo lãnh thì ngân hàng cũng phải tốn một khoản phí nhất định, căn cứ theo chi phí bảo hiểm đối với số nợ xấu đó, và phí bảo lãnh thậm chí còn tăng lên tỷ lệ thuận theo thời gian với lý do “ôm nợ xấu càng lâu thì rủi ro càng tăng”.

Việc xác định giá trị bảo lãnh chính là nội dung gây tranh cãi nhiều nhất trong quá trình đàm phán bởi Uỷ ban châu Âu (EC) muốn nó tuân thủ các điều kiện thị trường để không vi phạm quy định của khối EU về viện trợ chính phủ. Nếu giá trị khoản bảo lãnh thấp chi phí bảo hiểm cho rủi ro tương tự trên thị trường thì khoản bảo lãnh đó sẽ bị coi là một hình thức trợ cấp của chính phủ, vi phạm nguyên tắc chung của EU.

Chính phủ Italia sẽ hỗ trợ các ngân hàng trong nước "gom" hết nợ xấu lại và chuyển thành trái phiếu, giúp một phần nợ xấu trở nên "bớt xấu" hơn.

Cần những giải pháp triệt để

Nền kinh tế tại Italia đã sụt giảm 10% kể từ năm 2009 khiến hệ thống ngân hàng gặp rất nhiều khó khăn. Suốt một thời gian dài quản lý yếu kém trong điều kiện vĩ mô, vi mô không thuận lợi đã đẩy tỷ lệ nợ xấu lên cao hơn.

Theo báo cáo của Hiệp hội ngân hàng Italia (ABI),tổng giá trị nợ xấu của các ngân hàng trong nước đã lên tới 201 tỷ EUR tại thời điểm tháng 11/2015, cao hơn 11% so với cùng kỳ năm trước đó, trong đó có cả khoản vay của những cá nhân, tổ chức đã vỡ nợ.

Giới phân tích cho rằng tác động từ giải pháp của Italia và EU sẽ phải chờ thời gian cho câu trả lời nhưng gần như chắc chắn là nó chưa giải quyết được tận gốc vấn đề.

Thậm chí một số ý kiến còn so sánh nó như một bản sao hời hợt so với Tây Ban Nha hay Ireland, ở đó các ngân hàng không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải bán một phần hoặc tất cả nợ xấu cho ngân hàng khác được chính phủ “chống lưng” với mức giá ấn định trước.

Theo tính toán của chuyên gia tại ngân hàng Barclays, ngay cả khi được chính phủ bảo lãnh thì 6 ngân hàng lớn nhất Italia vẫn thiệt hại tổng cộng 6 – 28 tỷ EUR. Banco Popolare và Banca Monte dei Paschi di Siena được xem là hai ngân hàng tổn thất nặng nhất trong khi Intesa Sanpaolo SpA và Banca Popolare di Milano Scarl được đánh giá là khả quan nhất.

Sau khi xoá sổ đáng kể danh mục nợ xấu trong sổ sách của mình, một số ngân hàng sẽ phải huy động ngay tiền mặt thông qua tăng vốn hoặc bán tài sản để đảm bảo tình hình tài chính lành mạnh.

Bên cạnh đó, các ngân hàng Italia có thể sử dụng số nợ xấu nay đã “bớt xấu” nhờ bảo lãnh chính phủ để làm thế chấp đi vay từ ECB, nhờ đó có thêm một nguồn tiền hỗ trợ cho hoạt động tín dụng trong nước.

Hùng Anh