Ông Mario Berger, Giám đốc điều hành siêu thị Selgros Lichtenberg tại Đức, cho biết siêu thị đang có kế hoạch nhập khẩu gạo ST25 Việt Nam và xem xét khả năng đưa thêm nhiều mặt hàng nông sản khác của Việt Nam lên kệ hàng của siêu thị.

Tăng hiện diện trên kệ hàng siêu thị

Như chia sẻ của ông Berger, thời gian qua phía siêu thị đã phân phối nhiều nông sản Việt Nam tại Đức, nhiều nhất là thủy sản, đồ khô, gia vị, và một số trái cây tươi như thanh long, chanh dây… 

Nhằm thúc đẩy xuất khẩu nông sản Việt Nam vào thị trường Đức, trong tháng 2/2026, hệ thống siêu thị bán buôn Selgros Lichtenberg phối hợp cùng Thương vụ Việt Nam tại Đức và Hiệp hội Rau quả Việt Nam đã tổ chức “ngày hàng Việt Nam”, quy tụ hơn 10 doanh nghiệp (DN) xuất khẩu hoa quả, nông sản Việt Nam.

Nói về hoạt động XK nông sản Việt vào Đức, bà Đặng Thị Thanh Phương, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Đức, đánh giá hồi năm 2025 có sự tăng trưởng tốt, trong đó riêng kim ngạch XK mặt hàng rau quả đạt trên 60,17 triệu USD, tăng gần 40% so với năm 2024.

Tuy nhiên, bà Phương chỉ rõ kim ngạch XK này chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong XK cùng mặt hàng của Việt Nam ra thế giới, cũng như nhập khẩu nhóm hàng này của Đức…

Vị tham tán này nói rằng người tiêu dùng Đức đã quen thuộc với một số sản phẩm của Việt Nam như cà phê, thủy sản, chè, gia vị, thế nhưng vẫn còn rất nhiều sản phẩm, đặc biệt là trái cây tươi, chưa được phổ biến rộng rãi tại thị trường Đức. 

Chính vì vậy, như chia sẻ của bà Đặng Thị Thanh Phương, điều mong muốn là thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại (như việc tổ chức “ngày hàng Việt Nam” tại hệ thống đại siêu thị bán buôn Selgros) thì các nhà thu mua của Đức sẽ biết đến nhiều hơn. Điều này cũng giúp quảng bá, giới thiệu các sản phẩm nông sản Việt đến các đối tác nhập khẩu và phân phối của Đức.

Không riêng gì thị trường Đức, với một “mỏ vàng” về tiêu dùng như EU nói chung thì việc tăng sự hiện diện của nông sản Việt trên kệ hàng siêu thị trong thời gian tới là rất cần thiết nhằm cải thiện tỷ trọng. Bởi lẽ, với sức tiêu thụ nông sản nhập khẩu (như mặt hàng chủ lực gồm rau quả, thủy sản, cà phê, hạt điều, gỗ, hồ tiêu…) của EU như hồi năm 2025 vào khoảng 264 tỷ USD thì nông sản Việt chỉ mới chiếm khoảng 2%.

Rõ ràng con số tỷ trọng này rất khiêm tốn so với dư địa thị trường lớn như EU. Đó là chưa kể XK nông sản Việt có sự trồi sụt thất thường và phân hóa rõ nét theo từng quốc gia thành viên trong EU.

Điển hình như mặt hàng cá tra. Theo đánh giá đưa ra hôm 9/2 từ Hiệp hội Chế biến và XK thủy sản (Vasep), hồi năm 2025 EU nhập khẩu cá tra từ Việt Nam đạt 175 triệu USD, giảm nhẹ 1% so với năm 2024. Hà Lan tiếp tục là thị trường nhập khẩu lớn nhất, song kim ngạch giảm 3%. Đức – thị trường tiêu thụ quan trọng khác – giảm mạnh 17%, cho thấy nhu cầu tại các thị trường truyền thống có xu hướng chững lại.

Trong khi đó, ở chiều ngược lại, một số thị trường ghi nhận tăng trưởng tích cực với mặt hàng cá tra Việt Nam. Như Tây Ban Nha tăng 22%, Bỉ tăng 10%, Italia tăng 5% và Pháp tăng 24%, phản ánh dư địa mở rộng tại nhóm thị trường Nam và Tây Âu. Đáng chú ý, Hungary và Thụy Điển có mức tăng trưởng cao lần lượt 78% và 59%, dù quy mô kim ngạch còn khiêm tốn.

Trái lại, nhiều thị trường giảm sâu như Slovenia (giảm 38%), Croatia (giảm 24%), Đan Mạch (giảm 50%) và Áo (giảm 49%), cho thấy sự suy yếu về nhu cầu tại một số quốc gia Bắc và Đông Âu.

Vượt trở ngại, tận dụng EVFTA và UKVFTA

Theo nhận định từ Vasep, XK cá tra Việt Nam sang EU hồi năm 2025 có xu hướng đi ngang, với mức giảm nhẹ về giá trị so với năm trước. Tuy nhiên, sự phân hóa rõ rệt giữa các thị trường cho thấy EU vẫn còn những điểm sáng, đặc biệt tại một số quốc gia có mức tăng trưởng hai con số.

Phía hiệp hội này cho rằng trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng và nhu cầu tiêu dùng chưa phục hồi đồng đều, việc duy trì thị phần tại các thị trường truyền thống song song với mở rộng các thị trường tăng trưởng mới sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt đối với XK cá tra sang EU trong thời gian tới.

Nhìn từ sự trồi sụt và “vất vả” duy trì thị phần của mặt hàng cá tra cũng để thấy mục tiêu tăng thị phần nông sản Việt tại thị trường EU trong các năm tới là cả bài toán nan giải.

Bởi lẽ, trở ngại lớn cho việc này là nông sản Việt vào EU chịu áp lực lớn về giá do chi phí logistics cao vì khoảng cách địa lý xa xôi, chi phí logistics cao, khiến giá thành đội lên, giảm sức cạnh tranh. Không những thế, XK nông sản vào EU chủ yếu  là hàng thô, sơ chế, giá trị gia tăng thấp, trong khi EU ưu tiên hàng chế biến, hữu cơ, đạt chứng nhận bền vững.

Chính vì vậy, để tăng thị phần nông sản Việt tại EU là cần hóa giải những trở ngại này. Như trong vấn đề logistics, rất cần phát triển dịch vụ hậu cần lạnh, mở tuyến vận tải trực tiếp sang EU để tiết giảm chi phí và thời gian. Cùng với đó là việc đẩy mạnh xúc tiến thương mại, tham gia hội chợ nông sản lớn tại EU, gia tăng các mặt hàng chế biến sâu, cũng như quảng bá nông sản Việt gắn với hình ảnh xanh, sạch, bền vững. 

Bên cạnh đó là cần tận dụng tốt hơn nữa Hiệp định thương mại tự do (FTA) Việt Nam - EU (EVFTA) và FTA Việt Nam - Vương quốc Anh và Bắc Ailen (UKVFTA). Chẳng hạn với mặt hàng rau quả Việt không thể tiếp tục bỏ lỡ cơ hội từ hai hiệp định này. Bởi vì 94% dòng thuế rau quả (514/547) là xóa bỏ hoàn toàn thuế quan ngay khi EVFTA có hiệu lực. Và khoảng 4% dòng thuế (24/547) là xóa thuế theo % nhưng vẫn giữ thuế tuyệt đối (A+EP), chủ yếu áp dụng với cam, quýt, chanh, nho, mơ, đào và nước nho ép.

Ngoài ra, EVFTA còn cắt giảm thuế dần về 75 EUR/tấn từ năm 2025 trở đi (R75) cho 1 dòng thuế có mã HS 08039010 Chuối (ngoại trừ chuối lá, tươi). Hiệp định này cũng áp dụng hạn ngạch thuế quan với 3 loại sản phẩm (tỏi, ngô ngọt, nấm), với mức thuế trong hạn ngạch là 0%.

Hoặc như UKVFTA xóa bỏ 94% trong tổng số 547 dòng thuế rau quả và các chế phẩm từ rau quả. Điều này giúp cho nhiều đặc sản của Việt Nam như vải, nhãn, chôm chôm, thanh long, dứa, xoài…có thêm lợi thế tiếp cận thị trường Anh trong bối cảnh các nước đối thủ cạnh tranh như Brazil, Thái Lan, Malaysia… đều chưa có FTA với nước này.

Cần thấy rằng tại các quốc gia châu Âu, nhu cầu tiêu thụ trái cây nhiệt đới gia tăng. Cho nên các DN cần tận dụng tốt EVFTA, UKVFTA, cùng với việc nâng cao chất lượng sản phẩm để đạt đủ tiêu chuẩn XK, để cải thiện tỷ trọng rau quả Việt tại thị trường EU.

Nhất là với thế mạnh về nguồn lực nông sản phong phú nhiệt đới tại Việt Nam, không lý gì mà các DN không sản xuất chế biến các sản phẩm giá trị gia tăng cao để đáp ứng khả năng đa dạng hóa nhu cầu theo từng quốc gia thành viên trong EU.

Thế Vinh