Được nhìn nhận là “chuyên nghiệp” với nghề trồng lúa, nói về kinh nghiệm để nông dân thoát khỏi kiểu làm manh mún, ông Nguyễn Anh Dũng, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) giống nông nghiệp Định An (xã Lai Vung, Đồng Tháp), chỉ rõ tầm quan trọng của am hiểu cây trồng, giống, vật nuôi. Có am hiểu như vậy mới xây dựng được thương hiệu nông sản và xây dựng được thị trường.

Sẽ là “nông dân chuyên nghiệp”

Để trở thành “nông dân chuyên nghiệp”, ông Dũng tâm sự điều cần làm là tìm hiểu thị trường tiêu thụ trước rồi tổ chức sản xuất sau. Như bản thân ông đã lai tạo thành công 8 giống lúa, trong đó “chạy hàng” tốt nhất là giống “Huyền Ngọc Định An” - đang được Công ty Cỏ May bao tiêu. Hay như các giống gạo “Nhũ Hồng”, “Ngọc Đỏ Hương Dứa” đang sản xuất và tiêu thụ số lượng lớn.

“Chỉ tính riêng 3 giống lúa này, HTX giống nông nghiệp Định An đang canh tác với tổng diện tích 150ha. Chúng tôi ký hợp đồng tiêu thụ với giá rất ổn định ngay từ đầu năm, khi giá gạo tăng thì HTX vẫn giữ giá đó để giao cho công ty. Như vậy nông dân chỉ thiệt một vụ nhưng vẫn thắng nhiều vụ”, vị giám đốc HTX hãnh diện nói.

Giá bán lúa của HTX này được cho là cao hơn hẳn vì minh bạch mọi hoạt động canh tác lúa thông qua nhật ký sản xuất điện tử. Điều đó giúp doanh nghiệp (DN) giám sát được toàn bộ quá trình sản xuất từ khâu làm đất, xuống giống, bơm nước, bón phân gì, liều lượng bón ra sao, loại thuốc bảo vệ thực vật sử dụng như thế nào.

HTX cũng xác định chữ tín lên hàng đầu, đã chốt là không có khái niệm bẻ kèo hay so sánh giá khi thu hoạch lúa. Chính vì vậy mà HTX đã đóng vai trò làm “nhạc trưởng”, điều hành hài hòa lợi ích, lợi nhuận cho nông dân và phía DN. 

Và như chia sẻ của vị giám đốc HTX giống nông nghiệp Định An, đó còn là tiêu chí của nông dân, HTX khi ký hợp đồng với DN. Có nghĩa, khi làm thị trường trước, DN biết đến rồi sẽ đặt hàng, lúc đó nông dân và HTX sẽ tổ chức sản xuất, canh tác lúa theo đúng hợp đồng.

Bàn thêm đến khái niệm “nông dân chuyên nghiệp”, ông Nguyễn Anh Dũng quả quyết phải áp dụng khoa học kỹ thuật. Tức là ghi chép rõ ràng, sản xuất minh bạch và tử tế.

“Chúng tôi trồng lúa theo hệ tuần hoàn. Rơm rạ sau thu hoạch được ủ lại làm mùn hữu cơ cho đất. Hiện nay HTX áp dụng thêm mô hình nuôi cá trên ruộng rất tốt. Cho nên, các DN nếu có nhu cầu hãy liên kết với chúng tôi sẽ được cung cấp được gạo an toàn và cá cũng an toàn”, vị giám đốc HTX bộc bạch.

Bày tỏ điều kỳ vọng trước vận hội mới cho chuỗi giá trị nông sản Việt, ông Dũng mong muốn tất cả nông dân ở Việt Nam đều trở nên chuyên nghiệp. Họ cần học hỏi và có sự hỗ trợ về đào tạo để làm sao biết cách làm thị trường và biết cách sản xuất theo chuỗi giá trị như thế nào.

Từ chia sẻ nêu trên sẽ thấy việc hình thành một thế hệ “nông dân chuyên nghiệp” là điều mà ngành nông nghiệp Việt Nam cần hướng đến. Như với chuỗi giá trị lúa gạo, một khi những người trồng lúa đã có sự “chuyên nghiệp” thì việc thực hiện thành công Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao ở Đồng bằng sông Cửu Long sẽ là một minh chứng điển hình cho việc tổ chức lại sản xuất theo hướng bền vững, giảm phát thải và tăng giá trị kinh tế.

Cùng nhau cất cánh

Với chuỗi giá trị nông sản Việt, vận hội mới sẽ không còn chỗ cho kiểu làm manh mún, nhỏ lẻ. Thay vì các hộ nông dân sản xuất tự phát, khi được chuyên nghiệp hóa, họ sẽ đẩy mạnh hình thành các vùng chuyên canh quy mô lớn thông qua mô hình HTX kiểu mới - đóng vai trò hạt nhân kết nối nông dân với DN chế biến và tiêu thụ.

Và để nắm bắt vận hội mới khi nông nghiệp chuyển mình từ nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi giá trị, cả nông dân, HTX và DN sẽ cần thay đổi “luật chơi”, thay đổi tư duy mang tính chuyên nghiệp hơn.

Người nông dân chuyên nghiệp sẽ không thể đứng một mình. Việc tham gia các mô hình HTX kiểu mới không chỉ để có đủ quy mô diện tích mà còn giúp cho họ ký kết hợp đồng trực tiếp với các DN lớn và tiếp cận vốn vay ưu đãi.

Điều này cũng được ông Nguyễn Anh Dũng nêu rõ, đó là việc sản xuất theo đơn đặt hàng từ phía DN. Có như vậy, người nông dân sẽ không còn phải rơi vào tình cảnh “trồng rồi mới tìm chỗ bán”. Việc chủ động liên kết với DN đầu tàu là cần thiết cho chuỗi giá trị để sản xuất đúng chủng loại, chất lượng mà thị trường yêu cầu.

Chính vì lẽ đó, từ hộ nhỏ lẻ, đến HTX, rồi đến DN dẫn dắt là lộ trình phát triển tất yếu, chuyển từ kinh tế hộ đơn lẻ sang kinh tế tập thể mạnh mẽ để liên kết chuỗi giá trị cùng kinh tế tư nhân. Rồi sau đó tiến tới hình thành các DN lớn mạnh, dẫn dắt ngành nông nghiệp và kinh tế địa phương thông qua hợp tác “ba nhà” (nông dân - HTX - DN), tích tụ ruộng đất, áp dụng khoa học công nghệ và xây dựng vùng sản xuất tập trung, quy mô lớn, tạo động lực hội nhập sâu rộng. 

Vừa là một nông dân lâu năm, nổi tiếng với biệt danh “vua chuối” và vừa là một chủ DN hàng đầu về xuất khẩu rau quả, ông Võ Quan Huy, Giám đốc công ty TNHH Huy Long An (Tây Ninh), khẳng định vận hội mới của chuỗi giá trị nông sản Việt tùy thuộc vào việc phát triển lực lượng “nông dân chuyên nghiệp” như thế nào. Các nông dân phải được đào tạo nhân lực quản trị để nâng cao tính chuyên nghiệp. 

Mặt khác, theo ông Huy, người nông dân cần được bảo đảm nguồn vốn. Bởi vì các chương trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số đều đòi hỏi đầu tư máy móc, thiết bị.

Không chỉ đòi hỏi ở “nông dân chuyên nghiệp” và “đầu tàu” liên kết chuỗi của HTX, vận hội mới của chuỗi giá trị nông sản còn nắm vai trò dẫn dắt của DN. Đứng ở góc độ của một DN ngành chế biến thực phẩm, ông Nguyễn Văn Thứ, Chủ tịch HĐQT CTCP thực phẩm G.C (GC Food), chỉ rõ giải pháp chủ động để có chuỗi giá trị vững chắc. Như việc mở rộng và đa dạng nguyên liệu, công ty đã quy hoạch vùng trồng tập trung, cánh đồng mẫu lớn với mục tiêu đến năm 2030 đạt diện tích 1.000ha.

Nhấn mạnh đến cam kết của DN về đầu ra bền vững, ông Thứ cho rằng điều đó giúp bà con nông dân và HTX liên kết yên tâm sản xuất, canh tác, phát triển vùng nguyên liệu theo đúng tiêu chuẩn VietGap, GlobalGap và hướng tới hữu cơ. Nhờ vậy sẽ đảm bảo nguồn cung ổn định, chất lượng đồng nhất.

Vị doanh nhân này nhìn nhận bản thân công ty có được lợi thế từ việc chủ động vùng nguyên liệu khi liên kết chuỗi chặt chẽ cùng nông dân và HTX. Nhờ có nguồn cung tự chủ mà công ty chủ động vùng nguyên liệu nha đam và dừa quy mô lớn, không phụ thuộc vào thị trường bên ngoài.

Ngoài ra, lợi thế trong chuỗi giá trị chế biến nông sản của công ty còn đến từ sản xuất tối ưu. “Chúng tôi có dây chuyền hiện đại, tự động hóa, giảm hao hụt 10 - 12%. Công ty kiểm soát chất lượng đồng nhất, giảm được chi phí phát sinh. Kết quả là sản phẩm ổn định, hạn chế biến động so với thị trường chung”, ông Thứ chia sẻ.

Rõ ràng, một khi nông nghiệp không còn “manh mún”, điều kỳ vọng vận hội mới cho chuỗi giá trị nông sản Việt trong năm Bính Ngọ 2026 sẽ như tiếng vó ngựa phi hùng tráng. Và đến lúc nông dân trở nên chuyên nghiệp hơn, còn HTX và DN thể hiện rõ nét vai trò dẫn dắt, thì lo gì mà không cùng nhau cất cánh.

        Lộc Hậu