Từ những cánh đồng lúa, làng nghề truyền thống cho đến các HTX công nghiệp – Tiểu thủ công nghiệp,  thương mại dịch vụ, nông nghiệp công nghệ cao, Quỹ tín dụng nhân dân ..., tinh thần “hợp tác” luôn là sợi dây bền chặt kết nối con người với con người, cá nhân với tập thể. Đó là những giá trị truyền thống đồng thời mang đậm bản chất của nền kinh tế Xã hội chủ nghĩa – con đường mà Đảng và Nhân dân ta đã lựa chọn.

Hợp tác xã – nơi văn hóa cộng đồng được gìn giữ và lan tỏa

Ở Việt Nam, phong trào HTX gắn liền với lịch sử phát triển của KTTT mà hệ thống đại diện là Liên minh Hợp tác xã Việt Nam. Nhưng vượt lên trên vai trò kinh tế, HTX trước hết là biểu hiện sinh động của văn hóa cộng đồng – nơi người dân quen với lối sống “buôn có bạn, bán có phường”, “một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao”, cùng nhau chia sẻ nguồn lực, kinh nghiệm, trách nhiệm và thụ hưởng.

Giá trị văn hóa cốt lõi của HTX nằm ở tinh thần tự nguyện, tự lực tự cường và bình đẳng. Mỗi thành viên tham gia không vì áp lực hành chính, mà vì nhu cầu chung, cùng nhau hưởng thụ. Ở đó, không có sự phân biệt giàu – nghèo, nhiều vốn – ít vốn; mỗi người một lá phiếu, quyền biểu quyết của mỗi người là ngang nhau. Cách vận hành ấy tạo nên một môi trường dân chủ thực chất, giá trị con người được tôn trọng, môi trường đó nuôi dưỡng ý thức làm chủ, tinh thần tự lực, tự cường và trách nhiệm cộng đồng.

Khác với doanh nghiệp, HTX hướng tới lợi ích bền vững của các thành viên. Thu nhập được phân phối chủ yếu dựa trên mức độ sử dụng dịch vụ hoặc đóng góp lao động, chứ không chỉ dựa vào vốn góp. Điều này phản ánh một triết lý văn hóa sâu sắc: giá trị của con người không đo bằng tiền vốn, mà bằng sự đóng góp thực tế cho tập thể.

Ở nhiều địa phương, mô hình HTX còn góp phần khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống, bảo tồn kỹ năng thủ công và tri thức bản địa. Khi người nông dân liên kết lại để sản xuất theo chuỗi giá trị, khi người nghệ nhân, thợ thủ công cùng xây dựng thương hiệu chung, họ không chỉ tăng thu nhập mà còn giữ gìn bản sắc văn hóa vùng miền.

Đánh thức 'tài sản ngủ quên' trong khu vực HTX, từ nhận thức đến văn hóa sở hữu trí tuệ

HTX chủ động ứng phó biến động thị trường do xung đột Trung Đông

Một giá trị văn hóa quan trọng khác của HTX là chú trọng giáo dục, đào tạo và minh bạch thông tin. Thành viên được cập nhật kiến thức, nâng cao tay nghề, hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình. Quá trình đó hình thành một cộng đồng học tập – nơi mỗi người vừa là người thụ hưởng, vừa là người đóng góp.

Chính môi trường ấy nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm xã hội. HTX không tách rời cộng đồng mà gắn bó chặt chẽ với sự phát triển của địa phương: xây dựng nông thôn mới, tạo việc làm, tham gia hoạt động an sinh, hỗ trợ người yếu thế. Văn hóa tương trợ vốn là nét đẹp truyền thống của dân tộc  được tái hiện và củng cố trong mô hình này. Như vậy mô hình Hợp tác xã đã tạo không gian của giáo dục và trưởng thành cho cộng đồng.

Hợp tác để phát triển bền vững

Trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh gay gắt, giá trị văn hóa của HTX càng trở nên đáng trân trọng. Khi các HTX liên kết với nhau thành liên hiệp, tham gia vào hệ thống đại diện và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp, họ không đánh mất bản chất tương trợ, mà đang nâng tầm giá trị cộng đồng trong một cấu trúc kinh tế hiện đại.

Có thể nói, HTX là minh chứng cho việc kinh tế không chỉ là câu chuyện của lợi nhuận, mà còn là câu chuyện của văn hóa và con người. Ở đó, sự phát triển được đo bằng mức độ gắn kết xã hội, bằng niềm tin giữa các thành viên và bằng khả năng tạo ra giá trị chung lâu dài, bền vững.

Giữa nhịp sống thị trường sôi động, mô hình HTX nhắc chúng ta rằng: phát triển bền vững bắt đầu từ tinh thần hợp tác: Hợp tác để tự lực, tự cường; Hợp tác để phát triển bền vững; Hợp tác để giữ gìn bản sắc văn hoá; Hợp tác để đi lên Chủ nghĩa xã hội. Và chính trong tinh thần ấy, những giá trị văn hóa tốt đẹp của cộng đồng Việt Nam tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và lan tỏa.

Nguyễn Hữu Đạo

                                                 PCT TT Liên minh HTX TP Hải Phòng