Theo đánh giá của ngành nông nghiệp, chiến sự tại Trung Đông có thể tạo ra những rủi ro đáng kể đối với xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam. Và thực tiễn đến hôm nay, hoạt động sản xuất kinh doanh, tiêu thụ, vận chuyển hàng hóa của nhiều HTX đã bị tác động cả trực tiếp và gián tiếp.

Đầu ra thu hẹp

Một trong những vấn đề mà nhiều HTX đang gặp phải hiện nay đó chính là đầu ra cho nhiều mặt hàng nông sản bị thu hẹp.

Ông Lâm Hùng, Giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp và hàng hóa nông sản xã Yang Mao (Đắk Lắk), cho biết dứa đang rớt giá mạnh do ảnh hưởng bởi chiến sự Trung Đông, việc xuất khẩu dứa sang thị trường châu Âu gần như bị đình trệ. Nhiều nhà máy mà HTX đang liên kết báo tồn kho lớn. Do đó, đơn vị thu mua phải tạm ngưng mua dứa xanh, dứa tươi trong thời gian này.

Trước tình hình thực tiễn và với vai trò hỗ trợ người dân sản xuất, vị giám đốc HTX này cho rằng bà con trồng dứa thời điểm này cần đặc biệt lưu ý. Nếu bà con ồ ạt cắt dứa xanh lúc này thì rất dễ bị ép giá nặng nề hoặc không có nơi để tiêu thụ.

Chính vì vậy, người trồng dứa cần tạm thời không cắt dứa xanh, thay vào đó là áp  dụng kỹ thuật che trái để kéo dài thời gian thu hoạch, chờ dứa chín. Bà con cũng cần có những tính toán phù hợp để giữ hàng hóa, tránh bán tháo.

“HTX vẫn đang tiếp tục liên kết với  nhà máy và tìm những cách tiêu thụ khác. Khi nào nhà máy thu mua trở lại, HTX sẽ thông báo ngay để bà con thu hoạch”, ông Lâm Hùng cho biết.

Ông Nguyễn Mạnh Thắng, Giám đốc HTX Dịch vụ sản xuất, chế biến chè Ngân Sơn - Trung Long (Tuyên Quang) cho biết vấn đề tiêu thụ chè thời điểm này bị ảnh hưởng ít nhiều, không còn sản xuất đến đâu tiêu thụ hết đến đó vì diện tích HTX quản lý lên đến 20ha. Tuy nhiên, HTX vẫn thu mua chè của người dân về chế biến nhưng hoạt động chế biến và tiêu thụ cũng sẽ phải tính toán để tránh hàng hóa bị tồn kho. Hiện, HTX đang đẩy mạnh tiêu thụ trong nước để đảm bảo sinh kế cho người trồng chè.

Áp lực giá vận chuyển

Ngoài vấn đề tiêu thụ, nhiều HTX đang đứng trước khó khăn về vấn đề chi phí vận chuyển. Ông Nguyễn Xuân Thiện, Giám đốc HTX Dịch vụ vận tải Thống Nhất (Đồng Nai), cho biết chi phí xăng dầu chiếm 1/3 nguồn phí hoạt động của HTX. Nếu giá xăng dầu tăng kéo dài sẽ ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận của HTX.

Chỉ trong hai tuần xung đột Trung Đông, giá xăng dầu Việt Nam đã điều chỉnh 6 lần. Trong đó có 4 lần liên tiếp trong 4 ngày. Đây là một trong những điều hiếm thấy trong nhiều năm qua.

Theo đánh giá của ngành chức năng, giá xăng 2 tuần qua đã tăng 18-30% nhưng có một điều mà Giám đốc HTX Dịch vụ sản xuất, chế biến chè Ngân Sơn - Trung Long cho rằng không ít đơn vị vận chuyển lại báo giá tăng lên 50-60%. Chính vì vậy, HTX mong những đơn vị vận tải hãy có những tính toán hợp lý và văn minh để mối liên kết với HTX được lâu dài và bền chặt.

Rõ ràng chiến sự ở Trung Đông mới diễn ra 2 tuần nhưng hoạt động sản xuất kinh doanh của HTX đã bị tác động. Bộ Nông nghiệp & Môi trường dự báo, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản của Việt Nam có thể thiệt hại tới 7–8 tỷ USD nếu xung đột kéo dài một năm.

Trước thực trạng trên, các chuyên gia cho rằng HTX cần có những tính toán phù hợp như chuyển hướng sang các thị trường gần như Thái Lan, Trung Quốc. Đặc biệt, thị trường Trung Quốc đang có đà tăng trưởng đến 66% trong tháng 1/2026 đối với mặt hàng nông lâm thủy sản là hướng đi phù hợp hơn thời điểm này. Ngoài ra, HTX cần đẩy mạnh chế biến sâu để kéo dài thời hạn bảo quản, giảm bớt áp lực từ việc giá cước vận tải gia tăng.

Ông Lý Minh Hùng, Giám đốc HTX Thanh Bình (Đồng Nai), cho biết xung đột Trung Đông xảy ra khiến giá vật tư đầu vào tăng khoảng 30-40% so với cùng kỳ năm ngoái.

Trong bối cảnh thị trường có nhiều biến động, HTX đang đẩy mạnh xuất khẩu sang những thị trường gần như Trung Quốc, đẩy mạnh chế biến sâu để tăng thời gian bảo quản. HTX cũng chủ động chuẩn bị vật tư, bón phân hợp lý và tăng cường sử dụng phân hữu cơ để ổn định chi phí và đảm bảo hiệu quả sản xuất.

Huyền Trang