Tại Hội nghị Xã thương mại điện tử (TMĐT) toàn quốc lần thứ nhất, với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số”, chiều 11/11, thông tin được công bố cho thấy năm 2025, quy mô TMĐT Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5% so với năm trước, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng.

Tăng trưởng thị trường đang mở thêm cơ hội cho nông sản, đặc sản và sản phẩm làng nghề tiếp cận người tiêu dùng. Nhiều mô hình bán hàng trực tuyến tại nông thôn đã ghi nhận kết quả đáng chú ý.

Livestream chốt nghìn đơn, mở cơ hội cho nông sản

Tại một HTX ở Đà Lạt (Lâm Đồng), nữ nhân viên đóng gói rau từng chốt gần 1.000 đơn hàng chỉ sau 15 phút livestream, theo thông tin được ông Nguyễn Văn Minh, Tổng Biên tập Báo Công Thương chia sẻ tại hội nghị. Tại Đồng Tháp, anh Nguyễn Văn Tú, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân xã Tân Khánh Trung, từ chỗ bỡ ngỡ trước máy quay đã trở thành người bán hoa kiểng trực tuyến với thu nhập gần 500 triệu đồng mỗi năm.

Một HTX ở Sơn La cũng bán hơn một tấn mận, chốt trên 200 đơn hàng trong 30 phút livestream ngay tại vườn.

“Họ không có sàn riêng, nhưng có hàng thật và dám đứng trước ống kính”, ông Minh nhận xét.

Ở cấp xã, những mô hình được tổ chức bài bản cũng bắt đầu cho thấy hiệu quả. Tại xã Bình Lư (Lai Châu), phiên livestream ra mắt đạt hơn 1.200 đơn hàng trong một giờ.

Đáng chú ý, mô hình “Chợ Lách Vươn Mình” tại Vĩnh Long kết hợp đào tạo kỹ năng, xây dựng cộng đồng người bán và đưa sản phẩm địa phương lên nền tảng số.

Theo ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương Vĩnh Long, từ ngày 17/8 đến 19/10/2026, mô hình đã huy động 66 nhà bán hàng, đưa 1.340 sản phẩm lên môi trường số và tổ chức 4 lớp tập huấn chuyên sâu. Sau hơn hai tháng thử nghiệm, cộng đồng người bán tạo ra hơn 50.000 đơn hàng, tiêu thụ gần 77.000 sản phẩm trên TikTok Shop.

Những kết quả này cho thấy TMĐT có thể trở thành kênh phân phối hiệu quả, giúp HTX, hộ kinh doanh giảm phụ thuộc vào thương lái, chủ động giới thiệu sản phẩm và tiếp cận khách hàng.

Tuy nhiên, cơ hội chưa được phân bổ đồng đều. Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam năm 2026 do Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam công bố cho thấy TP.HCM đạt 91,1 điểm, Hà Nội đạt 87,5 điểm, trong khi ba địa phương xếp tiếp theo chỉ đạt từ 17,9 đến 22,3 điểm.

Khoảng cách này phản ánh thực tế nông thôn có nhiều sản phẩm đặc trưng nhưng vẫn hạn chế về hạ tầng, nhân lực, công nghệ và năng lực kinh doanh số. Vì vậy, đưa TMĐT về xã cần hướng đến việc giúp người sản xuất thực sự tham gia thị trường, thay vì chỉ gia tăng số lượng gian hàng.

Gỡ điểm nghẽn chi phí để TMĐT thực sự "về xã"

Dù đã xuất hiện những mô hình thành công, chi phí nền tảng và khả năng duy trì hoạt động vẫn là trở ngại lớn đối với người bán nông thôn.

Ông Lê Văn Bính, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Phượng Dực, cho biết địa phương hiện có 458 nhà bán hàng trên các sàn TMĐT, đặt mục tiêu nâng lên 1.000 trong thời gian tới.

Tuy nhiên, hoạt động bán hàng chủ yếu tập trung trên TikTok và Shopee. Theo ông Bính, hai nền tảng này chiếm “sân chơi” chính tới 100% thị phần, khiến người bán chịu áp lực khi các khoản phí liên tục tăng.

“Với mức phí 30% - 35% giá trị đơn hàng là rất khó cho những người kinh doanh nhỏ lẻ. Đây là một áp lực rất lớn và để xây dựng xã TMĐT, khuyến khích các hộ sản xuất kinh doanh, làng nghề sẽ là điều vô cùng khó khăn”, ông Bính bày tỏ.

Ngoài chi phí, người mới tham gia còn gặp khó trong vận hành gian hàng, livestream và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của nền tảng. Nguy cơ bị trừ điểm, giảm thứ hạng càng khiến hoạt động kinh doanh thiếu ổn định.

Từ thực tế này, đại diện xã Phượng Dực kiến nghị Bộ Công Thương, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, VCCI cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu giải pháp phù hợp hơn với hộ kinh doanh nhỏ, HTX và cơ sở sản xuất địa phương.

Theo ông Bính, cấp xã có thể chủ động nhân lực, tiềm lực và tài chính để triển khai mô hình, nhưng vẫn cần cơ chế hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc liên quan đến nền tảng và cơ quan quản lý.

Một vấn đề khác là hiệu quả đầu tư chưa được đo lường đầy đủ.  Nguyễn Văn Minh cho biết, qua rà soát 2.497 xã, phường có đủ dữ liệu trên cổng thông tin điện tử, mới có 18 đơn vị công bố được số đơn hàng và doanh thu. Thậm chí, có địa phương đầu tư hơn 4,6 tỷ đồng nhưng chưa ghi nhận doanh thu như kỳ vọng.

Ông Minh lưu ý đây chưa phải khảo sát khoa học mà là kết quả rà soát theo phương pháp của người làm báo. Dù vậy, những con số này đặt ra yêu cầu quan tâm hơn đến hiệu quả thực tế, công tác thông tin và đánh giá các mô hình xã TMĐT.

Bởi lẽ, số gian hàng được mở hay lượt xem livestream chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả kinh doanh. Điều quan trọng hơn là sản phẩm có tiêu thụ được không, chi phí ra sao và người bán có duy trì được doanh thu hay không.

Thương mại điện tử tăng trưởng 45%, vì sao hàng chục nghìn shop vẫn “hụt đơn”?

Bịt lỗ hổng hàng giả: Đừng để sàn thương mại điện tử thành "bãi đáp" gian thương

Bên cạnh phí nền tảng, logistics là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông thôn.

Với nông sản tươi, cây giống, hoa kiểng và những mặt hàng dễ hư hỏng, chi phí đóng gói, bảo quản, vận chuyển có thể chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành. Nếu không được tổ chức phù hợp, lượng đơn hàng tăng chưa chắc giúp người bán cải thiện lợi nhuận.

Cùng với đó, chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát hàng giả, hàng không rõ xuất xứ, bảo vệ người tiêu dùng và dữ liệu cá nhân cũng cần được chú trọng. Đây là những điều kiện quan trọng để HTX, hộ kinh doanh xây dựng uy tín và giữ chân khách hàng.

Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn đề nghị Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cùng các Sở Công Thương tăng cường đào tạo, đưa phát triển TMĐT vào kịch bản tăng trưởng của địa phương, tham mưu xây dựng chỉ tiêu, kế hoạch triển khai và cơ chế theo dõi kết quả cụ thể đến cấp xã.

Đối với các nền tảng TMĐT và doanh nghiệp bưu chính, lãnh đạo Bộ Công Thương đề nghị công khai biểu phí, lộ trình áp dụng phí sau ưu đãi; phối hợp giảm chi phí giao nhận và hỗ trợ cung cấp dữ liệu tổng hợp để địa phương có cơ sở đánh giá hiệu quả triển khai.

Những yêu cầu này hướng đến việc giải quyết các điểm nghẽn đang ảnh hưởng trực tiếp đến người bán, từ chi phí, kỹ năng đến khả năng tiếp cận thông tin và tổ chức vận chuyển.

Thực tế cho thấy nông dân, HTX hoàn toàn có thể bán hàng hiệu quả trên môi trường số. Tuy nhiên, để những phiên livestream nghìn đơn trở thành hoạt động kinh doanh bền vững, cần một hệ sinh thái hỗ trợ từ đào tạo, logistics đến cơ chế phí minh bạch và đánh giá hiệu quả bằng dữ liệu thực tế.

Đưa thương mại điện tử về xã chỉ thực sự thành công khi người dân không chỉ biết bán hàng trực tuyến mà còn bán có lợi nhuận, giữ được khách hàng và chủ động mở rộng thị trường.

Hồng Hương