Cùng HTX đưa máy móc
vào sản xuất, nông dân vùng núi
xứ Thanh thắng lớn
Từ những cây trồng quen thuộc như mía, chuối, HTX Dịch vụ nông nghiệp Điền Quang (xã Điền Quang, tỉnh Thanh Hóa) đang từng bước xây dựng chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản ngay tại địa phương.
Bằng việc đầu tư công nghệ, phát triển kinh tế tuần hoàn và chủ động tìm kiếm thị trường, HTX không chỉ nâng giá trị nông sản mà còn tạo việc làm, cải thiện thu nhập cho hàng chục lao động, góp phần thay đổi phương thức sản xuất của người dân miền núi.
Từ nỗi lo được mùa, mất giá
đến chủ động chế biến
Nhiều năm gắn bó với đồng ruộng ở vùng miền núi Bá Thước cũ, bà Ngô Thị Hương, người đứng đầu HTX Dịch vụ nông nghiệp Điền Quang, hiểu rõ những khó khăn mà nông dân phải đối mặt khi sản xuất phụ thuộc quá nhiều vào thương lái.
Có những vụ mía đến kỳ thu hoạch nhưng tiêu thụ chậm, đầu ra bị đình trệ, người trồng đứng trước nguy cơ thua lỗ dù đã bỏ nhiều công sức và chi phí chăm sóc.
Trước khi thành lập HTX, bà Hương từng công tác tại nông lâm trường huyện Bá Thước (cũ), sau đó đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội Phụ nữ làm vườn xã Điền Quang. Quá trình gắn bó với sản xuất nông nghiệp giúp bà nắm rõ đặc điểm thổ nhưỡng, tập quán canh tác cũng như tiềm năng của những cây trồng chủ lực trong vùng như mía, chuối, luồng, ngải cứu.
Gia đình bà hiện có khoảng 7,7 ha đất sản xuất, đồng thời liên kết vùng nguyên liệu khoảng 15 ha với các hộ dân trong khu vực. Trước đây, hoạt động chủ yếu là thu mua mía bán cho thương lái và cơ sở chế biến, với sản lượng khoảng 150 tấn mỗi tháng. Tuy nhiên, phương thức này khiến cả người thu mua lẫn nông dân phụ thuộc vào biến động thị trường, khó chủ động về giá và thời điểm tiêu thụ.
Nhận thấy muốn giải quyết căn cơ bài toán đầu ra phải chuyển từ bán nguyên liệu sang tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn, bà Hương quyết định đầu tư máy móc, tổ chức chế biến mật mía ngay tại địa phương. Đây cũng là bước chuyển quan trọng trong tư duy sản xuất: thay vì chờ thị trường tìm đến, HTX chủ động tạo sản phẩm, xây dựng thương hiệu và tìm kiếm khách hàng.
Thời gian đầu, mật mía Điền Quang chưa được nhiều người biết đến, việc tiêu thụ gặp không ít trở ngại. Không lựa chọn cách bán hàng truyền thống, bà Hương chủ động tiếp cận các nền tảng số, livestream giới thiệu quy trình nấu mật thủ công, trực tiếp chia sẻ về chất lượng và nguồn gốc sản phẩm. Cách làm này giúp người tiêu dùng có thêm thông tin, đồng thời tạo sự tin tưởng đối với sản phẩm địa phương.
Từ những đơn hàng ban đầu, mật mía Điền Quang dần mở rộng thị trường, được khách hàng tại Nghệ An, Hà Tĩnh đặt mua, đặc biệt là các cơ sở sản xuất bánh kẹo truyền thống. Nghề nấu mật mía hiện trở thành nguồn thu chủ lực của HTX, mang lại lợi nhuận khoảng 1 tỷ đồng mỗi năm.
Đầu tư công nghệ,
hình thành chuỗi giá trị nông sản
Nếu chế biến mật mía giúp HTX giải quyết đầu ra cho một loại cây trồng chủ lực thì việc đầu tư dây chuyền chế biến chuối tiếp tục mở rộng hướng phát triển.
Thực tế tại địa phương cho thấy, vào mùa thu hoạch, chuối thường chín rộ cùng thời điểm, khiến nguồn cung tăng nhanh, giá bán giảm sâu. Nếu chỉ tiêu thụ quả tươi, người trồng khó tránh khỏi tình trạng bị động trước thị trường.
Trước bài toán này, HTX đã đầu tư hàng tỷ đồng mua máy sấy, máy thái nông sản để sản xuất chuối sấy giòn, chuối sấy dẻo lăn vừng và bột chuối xanh. Việc đa dạng hóa sản phẩm giúp kéo dài thời gian bảo quản, mở rộng đối tượng khách hàng và giảm áp lực tiêu thụ trong thời điểm thu hoạch tập trung.
Đáng chú ý, HTX tổ chức thu mua chuối của người dân với mức giá cao hơn thị trường, qua đó tạo động lực duy trì vùng nguyên liệu và giúp các hộ sản xuất yên tâm hơn về đầu ra. Quy trình chế biến được kiểm soát chặt chẽ, không sử dụng chất bảo quản, hướng tới đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về chất lượng và an toàn thực phẩm.
Từ những hoạt động này, vai trò của HTX không còn dừng ở việc tập hợp các hộ sản xuất hay cung ứng dịch vụ nông nghiệp đơn thuần. HTX đang từng bước đảm nhận nhiều khâu trong chuỗi giá trị, từ tổ chức vùng nguyên liệu, thu mua, sơ chế, chế biến đến quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Đây là hướng đi có ý nghĩa đối với sản xuất nông nghiệp miền núi, nơi các hộ thường có quy mô nhỏ, năng lực đầu tư hạn chế và khó tự tiếp cận những thị trường lớn.
Khi có HTX đứng ra tổ chức sản xuất và chế biến, nông dân không chỉ có thêm đầu ra mà còn có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thay vì chỉ bán nông sản thô. Giá trị gia tăng từ chế biến cũng được giữ lại nhiều hơn tại địa phương, góp phần thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển theo hướng đa dạng ngành nghề.