Hội nghị Xúc tiến Hợp tác Kinh tế và Thương mại Hợp tác xã Quốc tế diễn ra trong khuôn khổ Hội chợ Nhập khẩu Quốc tế Trung Quốc lần thứ 9 (CIIE 2026), tổ chức từ ngày 5 - 10/11 tại Thượng Hải. Theo lời mời của Liên đoàn Hợp tác xã Cung tiêu toàn Trung Quốc (ACFSMC), Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân phát biểu với tư cách đại diện Liên minh các hợp tác xã khu vực châu Á - Thái Bình Dương, với chủ đề “Tăng cường hợp tác kinh tế và thương mại giữa các hợp tác xã”.

Trong chuyến công tác, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam (VCA) dự và phát biểu tại lễ khai mạc Triển lãm Sản phẩm và Chuỗi cung ứng Hợp tác xã Quốc tế kết hợp hoạt động xúc tiến kinh tế - thương mại; gặp gỡ cấp cao lãnh đạo Liên đoàn Hợp tác xã Cung tiêu toàn Trung Quốc, trả lời phỏng vấn China Co.op và cùng Chủ tịch Liên đoàn thăm gian hàng của các hợp tác xã Việt Nam tại hội chợ.

Đưa hợp tác xã từ vùng nguyên liệu vào chuỗi phân phối

Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Cao Xuân Thu Vân chỉ ra một nghịch lý trong thương mại hợp tác xã. Dù phong trào hợp tác xã toàn cầu có hơn một tỷ thành viên, tạo việc làm cho khoảng 280 triệu người, tương đương 10% số người có việc làm trên thế giới, nhiều sản phẩm do hợp tác xã làm ra vẫn xuất khẩu dưới tên các đơn vị khác.

“Đó là nghịch lý của thương mại hợp tác xã, khi vai trò lớn ở khâu sản xuất, nhưng tiếng nói hạn chế ở các khâu sau của chuỗi giá trị”, Chủ tịch nhấn mạnh.

Từ thực tiễn Việt Nam, bà Cao Xuân Thu Vân đề cập vai trò của mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói trong xuất khẩu nông sản chính ngạch sang Trung Quốc. Các mã số này được cơ quan có thẩm quyền hai nước phê duyệt và có thể cấp trực tiếp cho hợp tác xã. Khi đứng tên mã số vùng trồng, hợp tác xã có thêm cơ sở để nâng cao vị thế, từ đơn vị cung cấp nguyên liệu trở thành đối tác trong chuỗi cung ứng.

Năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Trung Quốc vượt 250 tỷ USD. Xuất khẩu rau quả Việt Nam đạt hơn 8,56 tỷ USD, trong đó Trung Quốc chiếm 5,5 tỷ USD, tương đương hơn 64%. Tuy nhiên, theo Chủ tịch, dù hợp tác xã và hộ thành viên trực tiếp tạo ra nhiều vùng nguyên liệu, số chuỗi đưa sản phẩm đến người tiêu dùng do hợp tác xã hai nước cùng vận hành vẫn còn hạn chế.

Để khắc phục khoảng trống này, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam đề xuất 3 định hướng hợp tác.

Trọng tâm là hình thành chuỗi cung ứng hợp tác xã xuyên biên giới, lựa chọn một số sản phẩm để kết nối trực tiếp vùng trồng của hợp tác xã Việt Nam với hệ thống phân phối của hợp tác xã cung tiêu Trung Quốc. Việc triển khai cần xác định rõ sản phẩm, đơn vị tham gia, sản lượng và thời hạn thực hiện, thay vì chỉ dừng ở biên bản ghi nhớ mang tính nguyên tắc.

Hai định hướng còn lại tập trung vào chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản trị và phát triển sản xuất theo tiêu chuẩn xanh. Trong đó, ưu tiên các giải pháp công nghệ có chi phí hợp lý, dễ áp dụng với hợp tác xã nhỏ và vừa; đồng thời thúc đẩy liên kết để chia sẻ chi phí chứng nhận, nâng cao năng lực tuân thủ và công nhận lẫn nhau kết quả đánh giá.

Chủ tịch đề nghị các bên duy trì đầu mối trao đổi thường xuyên và lựa chọn ít nhất một sản phẩm để thí điểm ngay trong năm 2027. Bà dẫn ví dụ về một hợp đồng cụ thể giữa hợp tác xã cà phê tại Quảng Trị và hệ thống phân phối ở Thượng Hải như hình dung về kết quả hợp tác thiết thực.

“Thành công của hợp tác quốc tế không đo bằng số thỏa thuận được ký, mà đo bằng số thành viên hợp tác xã có cuộc sống tốt hơn sau khi chúng ta rời khỏi hội trường này”, Chủ tịch khẳng định.

Cơ hội từ thị trường nhập khẩu Trung Quốc

CIIE 2026 thu hút 4.142 đơn vị triển lãm nước ngoài, trên tổng diện tích hơn 440.000 m², với hơn 480 sản phẩm ra mắt lần đầu trên phạm vi toàn cầu, tại châu Á hoặc Trung Quốc.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, kim ngạch nhập khẩu của Trung Quốc đạt 16,7 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng 22,3%, mức tăng nhanh nhất kể từ năm 2021. Trung Quốc tiếp tục giữ vị trí thị trường nhập khẩu lớn thứ hai thế giới trong 17 năm liên tiếp.

Theo Hải quan Thượng Hải, kể từ kỳ CIIE đầu tiên, hơn 100 loại trái cây từ hơn 40 quốc gia đã tiếp cận thị trường Trung Quốc. Nhu cầu cà phê cũng tăng nhanh khi văn hóa tiêu dùng lan rộng từ các đô thị lớn đến những thị trấn nhỏ.

Tại CIIE năm nay, Việt Nam có gian hàng thương mại lớn nhất từ trước đến nay, rộng khoảng 1.000 m², quy tụ 80 doanh nghiệp, hợp tác xã thực phẩm và đồ uống. Bên cạnh đó là gian trưng bày quốc gia rộng 132 m² do Tổng cục Xúc tiến Thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức.

Các sản phẩm giới thiệu gồm rau quả chế biến, đồ uống, sản phẩm từ sữa, tổ yến, gia vị, bánh kẹo, sản phẩm từ gạo, cà phê, trà, mật ong và thực phẩm đóng hộp.

Đáng chú ý, hoạt động quảng bá năm nay được kết hợp với chương trình phát sóng trực tuyến quy mô lớn trên nền tảng Douyin, mở thêm kênh tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng Trung Quốc cho nông sản và thực phẩm Việt Nam.

Ngọc Thu