Năm sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia là dấu mốc đáng nhớ của HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang tại xã Kon Gang (tỉnh Gia Lai). Nhưng với những người gắn bó cùng HTX, đây không phải đích đến mà là kết quả của một chiến lược dài hơi: phát triển nông sản dựa trên chất lượng và sở hữu trí tuệ.

Tạo thế cạnh tranh bằng thương hiệu

Cách đây đúng một năm, HTX Nam Yang có 5 sản phẩm được công nhận OCOP 5 sao gồm cà phê Fine Robusta, cà phê Đăk Yang, tiêu đỏ hữu cơ Lệ Chí, tiêu đen hữu cơ Lệ Chí và tiêu sọ hữu cơ Lệ Chí. Danh hiệu này không chỉ nâng giá trị nông sản mà còn mở ra cơ hội tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao.

Ông Nguyễn Tấn Công, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang, cho biết sau khi đạt OCOP 5 sao, nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước đã chủ động tìm hiểu, kết nối và đặt hàng.

“Giá trị sản phẩm được nâng lên, đồng thời mở thêm cơ hội xuất khẩu bền vững”, ông Công nói.

Tuy nhiên, theo ông, OCOP chỉ là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn. “Nếu chỉ có sản phẩm tốt mà không xây dựng thương hiệu, không bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ thì rất khó tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài. Chúng tôi xác định phải đầu tư đồng thời vào chất lượng, thương hiệu và sở hữu trí tuệ”, ông nói.

Từ định hướng đó, HTX tập trung phát triển vùng nguyên liệu, đồng thời đầu tư xây dựng thương hiệu cho từng dòng sản phẩm. Nhãn hiệu được hoàn thiện, chỉ dẫn địa lý được khai thác, hệ thống truy xuất nguồn gốc được áp dụng và quy trình sản xuất, chế biến được chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Như chia sẻ của ông Công, sức cạnh tranh của nông sản ngày nay không còn phụ thuộc vào sản lượng mà nằm ở chất lượng ổn định, nguồn gốc minh bạch và thương hiệu được bảo hộ.

Đó cũng là lý do HTX kiên trì theo đuổi nông nghiệp hữu cơ suốt gần 8 năm. Hiện HTX có 120 thành viên, quản lý hơn 200 ha cây trồng, gồm 120 ha cà phê và 80 ha hồ tiêu. Hơn 30 ha đã đạt chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn của Mỹ và Liên minh châu Âu, phần diện tích còn lại đang tiếp tục được chuyển đổi.

Song song với phát triển vùng nguyên liệu, HTX đầu tư dây chuyền chế biến hiện đại để nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Mỗi sản phẩm trước khi đưa ra thị trường đều có hệ thống nhận diện, bao bì và thông tin truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Với cách làm đó, sở hữu trí tuệ không còn chỉ là việc đăng ký nhãn hiệu hay bảo hộ tên gọi, mà trở thành công cụ gia tăng giá trị nông sản và bảo vệ thương hiệu. Đây cũng là nền tảng giúp HTX tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

Đưa cà phê, hồ tiêu lên tầm mới

Cà phê Đăk Yang và hồ tiêu Lệ Chí là hai minh chứng rõ nét cho chiến lược phát triển sở hữu trí tuệ của HTX Nam Yang. Từ những sản phẩm gắn với vùng đất Kon Gang, HTX từng bước xây dựng thương hiệu, bảo hộ nhãn hiệu, khai thác chỉ dẫn địa lý và ứng dụng truy xuất nguồn gốc để gia tăng giá trị nông sản.

Cà phê Đăk Yang là dòng Robusta đặc sản được chế biến theo phương pháp honey, kiểm soát chặt chẽ từ thu hoạch, lên men đến rang xay nhằm tạo hương vị đặc trưng. Sản phẩm đạt chứng nhận hữu cơ USDA và EU, được cấp chỉ dẫn địa lý và công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia. Trong khi đó, dòng Fine Robusta được sản xuất theo tiêu chuẩn của Hiệp hội Cà phê đặc sản thế giới (SCA).

Theo ông Nguyễn Tấn Công, chất lượng là nền tảng nhưng thương hiệu và sở hữu trí tuệ mới tạo nên sức cạnh tranh bền vững.

“Chúng tôi không muốn chỉ bán hạt cà phê mà muốn người tiêu dùng nhớ đến thương hiệu Đăk Yang. Khi quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ, giá trị sản phẩm cũng được nâng lên”, ông nói.

Nếu cà phê Đăk Yang tạo dấu ấn bằng chất lượng thì hồ tiêu Lệ Chí lại khác biệt nhờ câu chuyện thương hiệu. HTX đã phục dựng thương hiệu hồ tiêu nổi tiếng một thời của địa phương, đồng thời bảo tồn giống tiêu bản địa và phát triển ba dòng sản phẩm gồm tiêu đỏ, tiêu đen và tiêu sọ hữu cơ. Cả ba đều đạt chứng nhận hữu cơ USDA và EU, đồng thời được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia.

Để lan tỏa giá trị thương hiệu, HTX đẩy mạnh quảng bá trên các sàn thương mại điện tử, TikTok và các phiên livestream. Song song đó, toàn bộ sản phẩm đều được áp dụng truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, giúp người tiêu dùng kiểm tra thông tin về vùng trồng, quy trình sản xuất và các chứng nhận chất lượng.

Theo bà Nguyễn Thị Nga, Phó giám đốc HTX, việc kết hợp giữa chất lượng, thương hiệu, công nghệ và sở hữu trí tuệ đã giúp sản phẩm đến gần người tiêu dùng hơn, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu sang EU, Nhật Bản và nhiều thị trường khó tính khác.

Liên kết để gia tăng giá trị

Câu chuyện của HTX Nam Yang cho thấy, sở hữu trí tuệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được khai thác và thương mại hóa một cách bài bản. Để làm được điều đó, HTX không thể hoạt động đơn lẻ mà cần mở rộng liên kết với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Với doanh nghiệp, sự liên kết không chỉ dừng ở tiêu thụ sản phẩm mà còn mở ra cơ hội đầu tư chế biến sâu, phát triển sản phẩm mới, hoàn thiện bao bì, xây dựng hệ thống phân phối và mở rộng thị trường xuất khẩu. Khi doanh nghiệp đồng hành ngay từ đầu, các sản phẩm mang thương hiệu của HTX có điều kiện tiếp cận người tiêu dùng nhanh hơn và nâng cao giá trị thương mại.

Trong khi đó, các viện nghiên cứu đóng vai trò hỗ trợ HTX bảo tồn nguồn gen, phục tráng giống bản địa, hoàn thiện quy trình sản xuất hữu cơ và ứng dụng tiến bộ khoa học vào chế biến. Những kết quả nghiên cứu này không chỉ nâng cao chất lượng nông sản mà còn tạo nền tảng để hình thành và phát triển các tài sản sở hữu trí tuệ có giá trị.

Sự đồng hành của các trường đại học cũng rất cần thiết. Thông qua các chương trình nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực, các trường có thể hỗ trợ HTX phát triển sản phẩm mới, ứng dụng công nghệ số, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, thiết kế bao bì và hoàn thiện chiến lược phát triển thương hiệu.

Khi ba chủ thể gồm HTX, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu cùng tham gia, tài sản sở hữu trí tuệ sẽ không chỉ dừng ở việc được bảo hộ mà còn được khai thác hiệu quả, góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản và tăng thu nhập cho người sản xuất.

Từ thực tiễn của Nam Yang có thể thấy, OCOP 5 sao là sự ghi nhận cho chất lượng sản phẩm, nhưng sở hữu trí tuệ mới là nền tảng tạo nên sức cạnh tranh lâu dài. Thương hiệu được xây dựng bài bản, nhãn hiệu được bảo hộ, chỉ dẫn địa lý được khai thác hiệu quả, truy xuất nguồn gốc minh bạch cùng ứng dụng công nghệ số đã giúp nông sản của HTX tạo được chỗ đứng trên thị trường.

Đây cũng là hướng đi nhiều HTX đang theo đuổi trong quá trình chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Thay vì bán nông sản thô, các HTX từng bước bán những sản phẩm có thương hiệu, có câu chuyện, có nguồn gốc rõ ràng và được bảo vệ bằng các công cụ sở hữu trí tuệ.

Từ xã Kon Gang, hành trình của HTX Nam Yang cho thấy giá trị của sở hữu trí tuệ không nằm trên giấy chứng nhận hay văn bằng bảo hộ. Giá trị ấy được khẳng định khi thương hiệu tạo được niềm tin, sản phẩm chinh phục người tiêu dùng và nông sản địa phương đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Đó cũng là con đường để kinh tế tập thể nâng cao giá trị, phát triển bền vững và đóng góp nhiều hơn cho quá trình xây dựng thương hiệu nông sản Việt.

Thanh Loan