Các chuyên gia lý giải nguyên nhân do thanh khoản hệ thống ngân hàng vẫn chịu áp lực lớn khi tốc độ tăng trưởng tiền gửi không theo kịp nhu cầu tín dụng.

“Sóng ngầm” cạnh tranh vẫn dâng cao

Chỉ trong vòng nửa năm qua, làn sóng tăng lãi suất đã lan rộng khắp hệ thống ngân hàng thương mại. Nhiều đơn vị thậm chí điều chỉnh biểu lãi suất tới 4-5 lần trong một quý nhằm gia cố nguồn vốn trung và dài hạn.

Hiện nay, mức lãi suất huy động thực tế khi tính kèm các chương trình ưu đãi đã được đẩy lên vùng 8-9% mỗi năm cho kỳ hạn từ 6 đến 12 tháng, đánh dấu mức tăng khoảng 1-2% so với thời điểm cuối năm 2025. Ngay cả nhóm ngân hàng quốc doanh vốn duy trì mức lãi suất thấp cũng không thể đứng ngoài cuộc khi dòng tiền có xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ sang các ngân hàng thương mại cổ phần có mức chi trả hấp dẫn hơn.

Đáng chú ý là sự phân hóa rõ rệt giữa lãi suất công bố và lãi suất thực chi. Trong khi lãi suất niêm yết có xu hướng giảm nhẹ sau các động thái chấn chỉnh của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), những khách hàng sở hữu khoản tiền gửi lớn vẫn dễ dàng thỏa thuận được mức lãi suất ưu tiên cao hơn đáng kể. 

Mức chênh lệch này có thể lên tới trên 3% so với biểu lãi suất thông thường. Để giữ chân dòng tiền mà không vi phạm quy định, nhiều nhà băng đã linh hoạt triển khai các sản phẩm thay thế như chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu doanh nghiệp hoặc các chương trình cộng lãi suất ngoài biên độ.

Theo quy định hiện hành, lãi suất tối đa cho tiền gửi không kỳ hạn và kỳ hạn dưới 1 tháng chỉ ở mức 0,5% mỗi năm, trong khi kỳ hạn từ 1 đến dưới 6 tháng bị khống chế ở mức 4,75% mỗi năm. Rào cản này khiến các khoản tiết kiệm ngắn hạn trở nên kém hấp dẫn đối với người gửi tiền. 

Để giải quyết bài toán huy động vốn ngắn hạn mà vẫn tuân thủ trần lãi suất, các ngân hàng đã đẩy mạnh phát hành chứng chỉ tiền gửi với mức lợi nhuận vượt trội. Khác với sổ tiết kiệm có thể rút linh hoạt, chứng chỉ tiền gửi là cam kết gửi tiền trong thời hạn nhất định và hiện đang được tích hợp trực tiếp trên các ứng dụng ngân hàng số để thu hút khách hàng.

Thực tế ghi nhận mức lãi suất cho sản phẩm này tại nhiều ngân hàng đang ở ngưỡng rất cao. Ngân hàng Quân đội (MB) hiện áp dụng lãi suất chứng chỉ tiền gửi kỳ hạn 1 tháng là 6,4% và tăng lên 7,1% cho kỳ hạn 6 tháng. Thậm chí tại kỳ hạn 3-5 tháng, mức lãi suất đạt tới 7% mỗi năm, cao hơn nhiều so với mức trần tiết kiệm thông thường. Tương tự, Techcombank niêm yết lãi suất lên đến 7,3% cho kỳ hạn 3 tháng với số tiền từ 10 triệu đồng. Với khoản đầu tư 2 tỷ đồng vào chứng chỉ tiền gửi này, khách hàng có thể thu về 36,5 triệu đồng tiền lãi chỉ sau một quý.

VPBank cũng tham gia đường đua với lợi suất lên tới 8,7% cho kỳ hạn từ 184 đến 299 ngày đối với khoản tiền từ 100 triệu đồng. Với các khoản tiền nhỏ từ 10 triệu đồng, ngân hàng này vẫn áp dụng mức lãi suất cao nhất là 7,5% cho kỳ hạn hơn 6 tháng.

Các ông lớn khác cũng không đứng ngoài khi Vietcombank niêm yết mức 7,4% cho kỳ hạn 12 tháng với mức tiền gửi tối thiểu 20 triệu đồng. Trong khi đó, ABBank chào mời lãi suất 6% cho kỳ hạn chỉ 1 tháng và ACB áp dụng mức từ 6,8% đến 7,3% tùy theo kỳ hạn dài ngắn khác nhau.

Lời cảnh báo về sự minh bạch và rủi ro vận hành

Theo các chuyên gia, áp lực lớn nhất hiện nay đến từ việc tăng trưởng tín dụng đang vượt xa tốc độ huy động vốn. Tín dụng đến cuối tháng 5/2026 tăng 5,71%, cao hơn đáng kể so với mức tăng huy động vốn, theo báo cáo của SSI Research.

Tính đến giữa tháng 5, tổng tiền gửi toàn hệ thống vượt 17 triệu tỷ đồng, tăng 2,98% so với đầu năm, nhưng vẫn chậm hơn đáng kể so với con số 5,71% kể trên.

Chênh lệch giữa tín dụng và huy động ngày càng nới rộng từ đó kéo theo tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) duy trì trên 100%, phản ánh trạng thái thanh khoản không còn dồi dào như giai đoạn trước.

Trước những diễn biến phức tạp của thị trường tiền tệ từ quý IV/2025, NHNN Khu vực 1 tại Hà Nội đã có những chỉ đạo quyết liệt nhằm ổn định mặt bằng lãi suất. Cơ quan quản lý yêu cầu các tổ chức tín dụng phải thực hiện nghiêm túc việc giảm tối thiểu 0,5 điểm phần trăm lãi suất tiền gửi cho các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên kể từ ngày 10/4. Mục tiêu của chỉ đạo này là đảm bảo người dân và doanh nghiệp được tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý, thúc đẩy quá trình phục hồi kinh tế.

Big 4 nhập cuộc, lãi suất huy động sắp tới ra sao?

Lãi suất tiết kiệm ngân hàng nào cao nhất?

Tuy nhiên, qua công tác giám sát, cơ quan quản lý nhận thấy vẫn tồn tại tình trạng giảm lãi suất mang tính hình thức hoặc áp dụng các cơ chế lách quy định khiến lãi suất thực tế cao hơn mức công bố. NHNN yêu cầu các ngân hàng phải bảo đảm tính thống nhất giữa lãi suất niêm yết và mức thực áp dụng cho khách hàng, đồng thời rà soát chặt chẽ các chương trình ưu đãi và chính sách lãi suất ngoại lệ để tránh cạnh tranh không lành mạnh.

Bên cạnh vấn đề lãi suất, cơ quan quản lý cũng đặc biệt lưu ý các ngân hàng về rủi ro đạo đức và an toàn hệ thống. Các nhà băng được yêu cầu tăng cường kiểm soát nội bộ nhằm ngăn chặn tình trạng nhân viên lợi dụng lòng tin của khách hàng để lừa đảo thông qua việc hứa hẹn lãi suất cao bất thường hoặc dụ dỗ truy cập vào các trang web giả mạo.

Việc kiểm soát chặt chẽ cơ cấu kỳ hạn huy động và cho vay cũng là nhiệm vụ trọng tâm để hạn chế rủi ro chênh lệch kỳ hạn, đảm bảo dòng vốn được tập trung vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh và các động lực tăng trưởng của nền kinh tế.

Huyền Anh