Việc chậm đưa ra mức thuế suất nhập khẩu mới (từ MFN sang bình quân gia quyền) làm căn cứ tính giá cơ sở để điều hành giá xăng dầu khiến người dân bị “móc túi” hơn 3.500 tỷ đồng. Dư luận bức xúc và đặt câu hỏi về trách nhiệm của cơ quan quản lý, phương hướng giải quyết nhằm bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng như thế nào?

Tại bản tin Tài chính Kinh doanh_ngày 21/3 ông Phạm Đình Thi, Vụ trưởng Vụ Chính sách Thuế – Bộ Tài chính, đã phát biểu: “… Bộ Công Thương vẫn là Bộ được giao chủ trì quyết định”.

Sự “đá nhau” về các chính sách liên quan đến quản lý xăng dầu đã trở thành câu chuyện thời sự từ nhiều năm nay.

Bao giờ mới có hồi kết?

Phát biểu của ông Phạm Đình Thi khiến Bộ Công Thương phải gấp rút gửi công văn cho Bộ Tài chính. Ngày 23/3, Vụ trưởng Vụ Thị trường Trong nước (Bộ Công Thương) Võ Văn Quyền đã có văn bản gửi Bộ Tài chính (Vụ chính sách thuế) _khẳng định: Cách lý giải của ông Phạm Đình Thi là chưa hiểu đúng chức trách, nhiệm vụ của hai bộ và quy định của Nghị định 83/2014/NĐ-CP trong việc chủ trì, phối hợp xây dựng chính sách về thuế suất thuế nhập khẩu xăng dầu và điều hành giá xăng dầu.

Trong công văn gửi cho Bộ Tài chính, Bộ Công Thương đã nhấn mạnh trách nhiệm của mình là, “chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính điều hành giá bán các mặt hàng xăng dầu” theo điểm đ, Khoản 1, Điều 40 của Nghị định 83. Bộ Công Thương tự nhận Bộ này “đã tuân thủ theo đúng chức năng, nhiệm vụ của Bộ và quy định của Nghị định số 83/NĐ-CP.

Cho rằng chính Bộ Tài chính mới phải chịu trách nhiệm về sự chậm trễ ban hành mức thuế xuất nhập khẩu mới, làm căn cứ tính giá cơ sở để điều hành xăng dầu, ông Quyền khẳng định: Bộ Tài chính là cơ quan được giao chủ trì phối hợp với Bộ Công Thương quy định mức thuế suất nhập khẩu xăng dầu, hướng dẫn phương pháp tính giá cơ sở các mặt hàng xăng dầu.

Sự mâu thuẫn trong điều hành kinh doanh giá xăng dầu giữa hai bộ Tài chính – Công Thương không phải bây giờ mới “nổ” ra. Cứ mỗi khi dư luận phanh phui được một số “khuất tất” trong kinh doanh xăng dầu của doanh nghiệp thì các bộ lại đổ lỗi cho nhau. Những sự phản pháo, phủ quyết ý kiến của nhau và những tuyên bố liên quan đến lỗ lãi, gian lận trong kinh doanh xăng dầu của nhà quản lý càng chứng minh sự rối rắm, bất minh trong kinh doanh xăng dầu.

Phải chăng thiệt thòi mà người tiêu dùng vẫn đang phải “oằn lưng” gánh cũng có nguyên nhân từ chính việc các nhà quản lý nhà nước về xăng dầu còn mâu thuẫn với nhau.

Sự “đá nhau” về các chính sách liên quan đến quản lý xăng dầu đã trở thành câu chuyện thời sự từ nhiều năm nay. Đã có thời điểm, người tiêu dùng bị đẩy vào mê hồn trận cách tính lỗ lãi giá xăng dầu khi cùng một thời điểm mà có đến ba mức lãi khác nhau được công bố.

Trong khi Bộ Công Thương công bố mức lãi bằng một con số khác, thấp hơn con số Bộ Tài chính công bố là 178 đồng thì các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu cũng đưa ra con số lãi hoàn toàn khác với cơ quan quản lý. Trong khi hai bộ đang phân giải bài toán trách nhiệm thuộc về ai thì doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đang được hưởng lợi từ túi tiền người dân.

Sự tắc trách của cơ quan quản lý

Suy rộng ra sẽ thấy một mâu thuẫn lớn hơn, mà chính nó đã đẩy các bên liên quan vào thế khó, tạo kẽ hở cho các doanh nghiệp trục lợi. Đó là chính sách điều hành giá xăng dầu, chưa có sự thống nhất giữa hai bộ Tài chính – Công Thương.

Việc áp thuế xăng dầu rõ ràng đã sai. Vậy thì lỗi của ai? Bộ Công Thương đổ cho Bộ Tài chính, vì chức năng quản lý nhà nước về giá là của Bộ Tài chính. Nhưng Nghị định 83 đã quy định rất rõ giao cho Bộ Công Thương chủ trì thực hiện.

Bình luận về việc này, hầu hết chuyên gia kinh tế đều cho rằng cả hai bộ Tài chính – Công Thương đều có lỗi. Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long phân tích: “Trong công tác chỉ đạo, hơn lúc nào hết, việc ban hành chính sách cần phải có sự đồng bộ và cả sự đồng thuận của các cơ quan quản lý. Ở đây, Bộ Tài chính chịu trách nhiệm về quản lý giá, nhưng trong điều hành giá xăng dầu thì Nghị định 83 lại quy định chủ trì điều hành giá, khi chưa có sự thống nhất thì Bộ Công Thương chịu trách nhiệm quyết định”.

“Bộ Công Thương đổ lỗi cho Bộ Tài chính là không đúng. Còn Bộ Tài chính nói phải có độ trễ cũng không đúng. Vì khi đàm phán, ký kết các hiệp định thương mại tự do đã tính toán rất kỹ, thời điểm thực thi các hiệp định có thời gian, lộ trình cụ thể. Giờ các bên đừng đổ lỗi cho nhau nữa, phải bàn biện pháp xử lý”, ông Long phân tích.

Nghị định 83 quy định thẩm quyền trách nhiệm của các bên, quy trình thủ tục phải tuân thủ theo. Để xảy ra lỗi là do cơ chế chính sách, nếu chính sách sai thì cơ quan soạn thảo, ban hành chính sách phải chịu trách nhiệm.

Theo chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long, với việc cả hai bộ không nhận cái sai của mình mà cứ đùn đẩy trách nhiệm, đổ lỗi cho nhau thì Chính phủ cần xem xét, kiểm tra, xử lý tuỳ theo mức độ nếu cả hai bộ đều sai.

Đồng tình với quan điểm của ông Long, PGs-Ts Đinh Xuân Thảo, Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp (thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội), cũng cho rằng: “Liên bộ đã nhận sai rồi, cũng đã trình Chính phủ duyệt phương án tính thuế mới. Tuy nhiên, về lâu dài, liên bộ cần rà soát hết các văn bản quy phạm liên quan đến điều hành giá xăng dầu, thấy có những quy định nào đã lỗi thời, lạc hậu không phù hợp với tình hình thương mại tự do mà VN đã ký kết với các nước, đặc biệt với những quốc gia mà Việt Nam đang nhập khẩu xăng dầu. Qua đó, đưa ra những đề xuất thay đổi phù hợp”.

Rõ ràng trong thời gian qua, vấn đề quản lý điều hành chính sách xăng dầu còn nhiều bất cập, cơ quan quản lý đã nhận trách nhiệm, nhưng hậu quả vẫn còn đó và cũng không thấy đổi mới để khắc phục hậu quả hoặc sự đổi mới rất chậm khiến người tiêu dùng thiệt thòi.

Thanh Hoa