Sáng 28/5, tại tọa đàm “Giai cấp nông dân Việt Nam – 40 năm Đổi mới: Từ khát vọng trên đồng ruộng tới kỷ nguyên vươn mình”, các chuyên gia và lãnh đạo ngành nông nghiệp đã cùng nhìn lại chặng đường chuyển đổi sâu rộng của nông nghiệp Việt Nam, từ một nền sản xuất thiếu lương thực trước Đổi mới đến vị thế của một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới.

GS.TS Phạm Hồng Tung, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng “Khoán 100” và “Khoán 10” là những chính sách mang tính bước ngoặt, giúp giải quyết bài toán nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong giai đoạn khó khăn nhất của đất nước.

“Từ một quốc gia đứng bên bờ thiếu đói, Việt Nam đã trở thành nhóm nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Đó là một kỳ tích lịch sử rất lớn, là kết quả của sự kết hợp giữa đổi mới kinh tế với ổn định chính trị - xã hội”, ông Tung nhấn mạnh.

TS. Phùng Đức Tiến, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết năm 2025, dù chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu và thiên tai, ngành nông nghiệp vẫn đạt tăng trưởng khoảng 3,78%, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 70 tỷ USD, xuất siêu khoảng 21,4 tỷ USD.

Sản lượng lương thực duy trì trên 45 triệu tấn. Riêng xuất khẩu gạo đạt khoảng 7,9 triệu tấn trong năm 2025, có năm vượt 9 triệu tấn. Các mặt hàng chiến lược như thủy sản, cà phê, rau quả đã có mặt tại hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới.

Bên cạnh những thành tựu, các chuyên gia cũng chỉ ra nhiều thách thức đang đặt ra đối với khu vực nông thôn và người nông dân.

GS.TS Phạm Hồng Tung cho rằng người nông dân hiện nay đang đối mặt áp lực sinh kế ngày càng lớn. Ông chia sẻ thực tế tại nhiều địa phương xuất hiện tình trạng ruộng đất bị bỏ hoang do thu nhập từ sản xuất nông nghiệp không còn hấp dẫn.

“Người nông dân không ly hương, nhưng họ đã bắt đầu ly nông”, ông nói.

Theo ông Tung, đây là nghịch lý đáng suy nghĩ khi xuất khẩu nông sản liên tục lập kỷ lục nhưng thu nhập và đời sống của nhiều người trực tiếp sản xuất vẫn còn gặp khó khăn.

Để nông nghiệp tiếp tục phát triển bền vững, GS.TS Phạm Hồng Tung cho rằng cần tập trung vào bốn nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ thực chất vào sản xuất nông nghiệp.

Thứ hai, giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường nông thôn và thích ứng biến đổi khí hậu, những yếu tố đang tác động trực tiếp đến sinh kế của người dân.

Thứ ba, đổi mới tư duy sản xuất theo hướng quy mô lớn, tăng liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp và chuỗi cung ứng hiện đại.

Thứ tư, tăng cường kết nối kinh tế xã hội ở khu vực nông thôn sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, bảo đảm liên kết vùng và phát triển thị trường cho sản phẩm nông nghiệp.

Nghịch lý nông sản Việt: Xuất khẩu dễ, bán trong nước lại khó

Bà Bùi Thị Thơm, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam, cho rằng người nông dân hiện nay đã chủ động hơn trong chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, sản xuất xanh và kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, quá trình này vẫn đang ở giai đoạn đầu.

“Muốn làm chủ thì trước hết phải có kiến thức”, bà Thơm nhấn mạnh.

Theo bà, tư duy liên kết, hợp tác và sản xuất có trách nhiệm với người tiêu dùng sẽ là yêu cầu bắt buộc trong giai đoạn phát triển mới.

TS. Phùng Đức Tiến cũng khẳng định nông nghiệp tiếp tục đóng vai trò trụ cột của nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt trong các giai đoạn khó khăn. Tuy nhiên, bài toán nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng sống cho người nông dân vẫn là vấn đề cần được giải quyết trong thời gian tới.

Hồng Hương