Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vừa quyết định nâng lãi suất điều hành thêm 25 điểm cơ bản, từ 3,5-3,75% lên 3,75-4%. Đây là lần tăng lãi suất đầu tiên của Fed kể từ năm 2023, trong bối cảnh lạm phát Mỹ vẫn cao hơn mục tiêu 2%.

Áp lực thanh khoản toàn cầu gia tăng

Điều khiến thị trường quan tâm không chỉ là mức tăng 0,25 điểm phần trăm vốn đã được dự báo trước, mà còn nằm ở thông điệp về đường đi chính sách tiếp theo. Phần lớn các quan chức Fed dự kiến lãi suất sẽ còn được điều chỉnh tăng trong năm nay, cho thấy môi trường tiền tệ toàn cầu chưa thể nhanh chóng chuyển sang trạng thái nới lỏng.

Trước đó, thị trường gần như đã định giá khả năng Fed tăng lãi suất. Vì vậy, phản ứng của các tài sản rủi ro sau quyết định của Fed không quá cực đoan. Tuy nhiên, việc Fed tiếp tục ưu tiên kiểm soát lạm phát đồng nghĩa mặt bằng lãi suất USD có thể duy trì ở mức cao lâu hơn. Đây mới là vấn đề cần quan tâm với các thị trường mới nổi.

Khi lãi suất USD tăng, đồng bạc xanh có thêm động lực, trong khi chênh lệch lãi suất giữa USD và các đồng tiền khác bị thu hẹp. Dòng vốn quốc tế vì thế có xu hướng thận trọng hơn với những tài sản rủi ro, trong đó có cổ phiếu tại các thị trường mới nổi.

Tại Việt Nam, áp lực đầu tiên được nhìn thấy ở tỷ giá. Ngay trước thời điểm Fed công bố quyết định, tỷ giá trung tâm đã liên tục lập mức cao mới. Ngày 17/9, tỷ giá trung tâm được Ngân hàng Nhà nước công bố ở mức 25.632 đồng/USD.

Bà Hoàng Thúy Lương, Kinh tế trưởng Chứng khoán Vietcap cho rằng nếu Fed tăng lãi suất, lãi suất USD cao hơn có thể tạo thêm áp lực lên USD/VND. Theo bà, việc Fed tăng lãi suất cũng khiến chênh lệch lãi suất VND-USD thu hẹp, qua đó làm giảm phần nào dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, tác động lên lãi suất trong nước được đánh giá là tương đối hạn chế trong ngắn hạn, trừ trường hợp tỷ giá tăng mạnh trở lại.

Nhận định này cho thấy tác động từ quyết định lãi suất của Fed không nhất thiết lập tức tạo ra một cú sốc trên thị trường cổ phiếu. Vấn đề nằm ở việc tỷ giá và lãi suất trong nước sẽ phản ứng như thế nào nếu môi trường đồng USD mạnh kéo dài.

Ở góc độ thanh khoản toàn cầu, bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối phân tích MBS, đưa ra cảnh báo, Fed không phải biến số duy nhất cần theo dõi. Nếu Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tiếp tục thắt chặt tiền tệ trong cuộc họp ngày 18-19/9, thanh khoản trên thị trường tài chính quốc tế có thể chịu thêm áp lực. Khi chính sách của Fed và BOJ cùng theo hướng thắt chặt, tác động tới dòng chảy thanh khoản toàn cầu có thể rõ hơn.

Đây là yếu tố đặc biệt đáng quan tâm với chứng khoán Việt Nam, bởi thị trường đang bước vào giai đoạn mà thanh khoản đã có dấu hiệu không theo kịp diễn biến chỉ số.

Bên cạnh đó, áp lực trong nước cũng không hoàn toàn biến mất. Bà Hiền cho rằng Việt Nam vẫn phải cân bằng nhiều mục tiêu trong những tháng cuối năm, bao gồm hỗ trợ tăng trưởng, ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát và bảo đảm thanh khoản hệ thống ngân hàng.

Tính đến ngày 22/8, huy động vốn bằng VND tăng 8,77% so với đầu năm, cao hơn mức tăng 8,38% của tín dụng, nhưng nhu cầu củng cố nguồn vốn trung và dài hạn của các ngân hàng vẫn lớn trước mùa kinh doanh cuối năm.

Như vậy, tác động của Fed tới chứng khoán Việt Nam có thể đi qua nhiều lớp: tỷ giá, mặt bằng lãi suất, dòng vốn ngoại và cuối cùng là khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư.

Thanh khoản đứng trước phép thử

Một nghịch lý đang xuất hiện trên thị trường là VN-Index vẫn đứng ở vùng cao, nhưng dòng tiền chưa thực sự cho thấy sự đồng thuận tương ứng.

Theo Chứng khoán HSC, thanh khoản sụt giảm phản ánh dòng tiền vẫn tương đối thận trọng và lực cầu chủ động chưa thực sự cải thiện. Chứng khoán Tiên Phong (TPS) cũng đánh giá động lượng thị trường có dấu hiệu suy yếu, dù xu hướng tăng của VN-Index chưa bị phá vỡ.

Còn ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược đầu tư Chứng khoán VPBank, nhận định yếu tố Fed tăng lãi suất đã được phản ánh phần nào vào diễn biến thị trường từ đầu tháng 9.

Theo ông Sơn, 2 phiên bán mạnh trước đó cho thấy sự thận trọng của nhà đầu tư trước cuộc họp Fed, nhưng biên độ giảm sau đó thu hẹp dần, cho thấy mức độ lo ngại phần nào giảm bớt.

Điều này lý giải vì sao thị trường có thể không phản ứng mạnh ngay sau quyết định tăng lãi suất.

Tuy nhiên, việc quyết định của Fed đã được định giá trước không đồng nghĩa áp lực thanh khoản đã biến mất.

Nếu lãi suất USD tiếp tục neo cao, lợi suất trái phiếu Mỹ duy trì ở mức hấp dẫn và đồng USD mạnh lên, dòng tiền quốc tế có thể vẫn thận trọng. Trong khi đó, nếu tỷ giá chịu áp lực, dư địa duy trì chính sách tiền tệ trong nước theo hướng nới lỏng cũng sẽ phải cân nhắc kỹ hơn.

Khi đó, thanh khoản chứng khoán có thể trở thành biến số phản ánh rõ nhất mức độ thận trọng của dòng tiền.

Một thị trường vẫn có thể tăng điểm khi dòng tiền tập trung vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn. Nhưng nếu thanh khoản chung không cải thiện, khả năng lan tỏa của xu hướng sẽ bị hạn chế. Những cổ phiếu không thu hút được dòng tiền có thể dễ biến động hơn khi tâm lý thị trường thay đổi.

Đây cũng là điều đang được phản ánh qua nhận định của các công ty chứng khoán. HSC cho rằng lực cầu chủ động chưa thực sự cải thiện, trong khi TPS duy trì quan điểm thận trọng trong ngắn hạn.

Ở chiều ngược lại, thị trường Việt Nam đang có một yếu tố hỗ trợ đáng kể là câu chuyện nâng hạng. FTSE Russell dự kiến chính thức nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9. Chứng khoán SHS kỳ vọng sự kiện này có thể hỗ trợ tâm lý và giúp khối ngoại cải thiện dòng vốn vào thị trường.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa dòng vốn cơ cấu trong trung và dài hạn với dòng tiền ngắn hạn chịu tác động bởi chính sách tiền tệ toàn cầu. Việc thị trường được nâng hạng có thể tạo thêm động lực cho dòng vốn ngoại về dài hạn, nhưng không loại bỏ hoàn toàn những biến động do Fed, tỷ giá hay lợi suất trái phiếu Mỹ gây ra trong ngắn hạn.

Dòng tiền chưa đồng thuận, nhà đầu tư chứng khoán nên làm gì?

Một yếu tố khác cần theo dõi là giá dầu. Trong bối cảnh giá dầu vẫn neo trên 100 USD/thùng, rủi ro lạm phát toàn cầu chưa hoàn toàn biến mất. Nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao, áp lực kiểm soát lạm phát có thể kéo dài, qua đó khiến các ngân hàng trung ương khó nhanh chóng chuyển sang chính sách tiền tệ nới lỏng.

Với Việt Nam, điều này đặt thị trường vào thế phải hấp thụ đồng thời nhiều biến số: chính sách tiền tệ Mỹ, tỷ giá, lạm phát, thanh khoản ngân hàng, dòng vốn ngoại và câu chuyện nâng hạng.

Trong ngắn hạn, vì vậy, câu chuyện đáng theo dõi là dòng tiền có quay trở lại mạnh hay không.

Nếu chỉ số tiếp tục duy trì vùng cao nhưng thanh khoản thấp hơn bình quân, sự lệch pha giữa giá và dòng tiền sẽ vẫn là điểm cần lưu ý. Ngược lại, nếu thanh khoản cải thiện cùng với độ rộng thị trường và dòng vốn ngoại, thị trường sẽ có thêm cơ sở để hấp thụ tốt hơn những biến động từ môi trường tiền tệ quốc tế.

Hải Giang