Tại tọa đàm diễn ra chiều 16/9, ông Nguyễn Xuân Phú (Shark Phú) - Chủ tịch Hội Doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghiệp chủ lực thành phố Hà Nội (HAMI), Chủ tịch Tập đoàn Sunhouse tiết lộ ông đang vận hành một nhà máy vi mạch gia công xuất khẩu sang Mỹ. Thách thức lớn nhất đối với nhà máy hiện nay là phải đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng khắt khe của thị trường Âu – Mỹ nhưng mức giá đầu ra phải bằng với các đối thủ Trung Quốc.

“Đây là bài toán cực kỳ hóc búa tôi trăn trở suốt 3 năm qua vẫn chưa tìm ra lời giải”, ông Phú chia sẻ.

Thực tế mà Shark Phú chia sẻ cũng chính là lát cắt phản ánh xu hướng chung của thị trường hiện nay.

Dịch chuyển chuỗi cung ứng: Cơ hội và thách thức đan xen trên "sân nhà"

Theo Chủ tịch HAMI, những năm gần đây, chiến tranh thương mại Mỹ - Trung buộc các khách hàng quốc tế phải dịch chuyển chuỗi cung ứng. Nếu nhập hàng từ Trung Quốc, họ sẽ bị áp thuế nhập khẩu rất cao, bình quân khoảng 25%, trong khi nhập hàng từ Việt Nam chỉ phải gánh mức thuế khoảng 12,5%. Khoảng chênh lệch này tạo ra lợi thế cạnh tranh đáng kể, đồng thời kích thích một làn sóng dịch chuyển mạnh mẽ của các doanh nghiệp Trung Quốc sang Việt Nam.

Sự dịch chuyển này đang tạo ra tác động hai chiều đối với thị trường nội địa. Một mặt, các doanh nghiệp ngoại tràn vào xây dựng nhà máy và bán hàng tại chỗ, trực tiếp cạnh tranh thị phần với các hãng vốn đang phục vụ sân nhà. Mặt khác, doanh nghiệp Việt cũng có cơ hội đón nhận làn sóng khách hàng Mỹ đang muốn tìm kiếm nhà cung cấp ngoài Trung Quốc.

"Cơ hội và thách thức đan xen nhau. Ai nắm bắt được cơ hội đón nhận làn sóng dịch chuyển này sẽ thắng. Nếu chúng ta làm được điều này chắc chắn sẽ thành công: Chất lượng chuẩn châu Âu, Mỹ, Nhật Bản nhưng giá rẻ bằng Trung Quốc”, ông Phú nhắc lại.

Shark Phú chia sẻ bản thân có 3 nhà máy sản xuất hàng xuất khẩu vào thị trường Mỹ thì mới giải thành công “bài toán” và có lãi tại 2 nhà máy kia sản xuất đèn LED và đồ gia dụng như lò nướng, nồi chảo… Riêng nhà máy vi mạch - lĩnh vực với hàm lượng công nghệ cao đang được Nhà nước đẩy mạnh thì vẫn "chưa giải xong”.

Chia sẻ kinh nghiệm thực chiến với các doanh nghiệp sản xuất, Chủ tịch Sunhouse mang đến một bài học đắt giá qua thương vụ xuất khẩu lò chiên không dầu sang Hoa Kỳ. Chủ tịch Sunhouse kể, ban đầu, doanh nghiệp chào giá 59 USD cho một chiếc lò chiên không dầu, trong khi đối thủ Trung Quốc chào giá chỉ 51 USD. Khách hàng Mỹ chấp nhận mua mức giá cao hơn vì đã có chênh lệch thuế, nhưng đưa ra lộ trình ép giá ngặt nghèo.

“Năm thứ nhất họ chấp nhận mua đắt hơn 20%, nhưng năm thứ hai ta phải giảm khoảng cách giá xuống 15%, năm thứ ba giảm xuống 10%, năm thứ tư giảm xuống 5% và năm thứ năm giá phải bằng giá Trung Quốc thì họ mới tiếp tục mua”, ông cho biết

Để giảm được giá, doanh nghiệp phải cải tiến, nhưng đối thủ Trung Quốc cũng không “ngồi yên”.

“Mình cải tiến được 1 đồng thì họ cải tiến được 2 đồng. Mình cứ loay hoay cải tiến suốt 4 năm, tiến bao nhiêu cũng vẫn lỗ. Không thể chạy theo họ. Mình bán 10 đồng thì họ sẽ bán 9,5 đồng”, ông nói. Cuối cùng, lãnh đạo Sunhouse quyết định dừng mô hình độc lập, chủ động mời một đối tác Trung Quốc cùng ngành sang liên doanh, liên kết để học hỏi kinh nghiệm.

Lời giải từ tư duy quản trị vận hành

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh doanh nghiệp sản xuất đang phải đối mặt với nhiều áp lực về chi phí đầu vào, nhân công, năng lượng, logistics và yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Bài toán đặt ra hiện nay không chỉ là tìm cách cắt giảm chi phí để hạ giá, mà quan trọng hơn là làm thế nào để quản trị chi phí một cách thông minh, nâng cao hiệu quả vận hành và tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp. 

Từ kinh nghiệm đúc rút được, Shark Phú khuyên doanh nghiệp sản xuất, khi bắt tay vào quản trị chi phí, việc đầu tiên cần làm xây dựng được giá thành tiêu chuẩn có thể cạnh tranh với đối thủ.

Để có được bộ tiêu chuẩn đó, con đường đầu tiên là thông qua liên doanh, liên kết để đối tác chia sẻ thông tin. Con đường thứ hai là tận dụng "tình báo kinh tế" để khai thác dữ liệu từ các nhà cung cấp. Tìm mọi cách để lấy được tiêu chuẩn chung của ngành. Từ tiêu chuẩn đó, tất cả bộ phận thống nhất coi đây là tiêu chuẩn chung của công ty. Khâu nào làm sai tiêu chuẩn sẽ phải chịu trách nhiệm. Tất cả các nhóm chi phí phải được bổ dọc ra và quy trách nhiệm rõ ràng.

“Áp dụng phương pháp này, chiếc nồi chiên không dầu của tôi từ 59 USD bây giờ xuống còn 37 USD mà vẫn có lãi. Giá nguyên vật liệu cũng giảm theo. Giá nhựa giảm, mâm nhiệt giảm, thậm chí bao bì cũng giảm”, ông Phú kết luận doanh nghiệp muốn giảm chi phí phải cải tiến tiêu chuẩn.

Bên cạnh nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, ông Phú cũng cho rằng các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước cần tập trung giúp doanh nghiệp nâng cao nội lực, gia tăng năng lực cạnh tranh, qua đó tận dụng tối đa thời cơ để bứt phá và khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Dẫn kinh nghiệm từ quốc tế, ông Phú cho rằng, cơ quan hoạch định chính sách và khối doanh nghiệp cần cùng ngồi lại, chọn ra 3 - 5 ngành mũi nhọn thực sự để dồn lực quốc gia với tinh thần "đã đánh là phải thắng". “Cạnh tranh một sản phẩm với đối thủ nào thì phải mổ xẻ rõ lợi thế của họ ở đâu? Đâu là phần Nhà nước cần hỗ trợ, đâu là việc doanh nghiệp phải tự thân vận động? Từ đó, cần rạch ròi phân chia trách nhiệm”, ông nói.

Đồng quan điểm, ông Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân (Ban IV) nhấn mạnh, đất nước không thể vượt bẫy thu nhập trung bình hay đạt được những mục tiêu cao nếu không có một khu vực doanh nghiệp khỏe mạnh, dám nghĩ lớn và vươn ra toàn cầu.

Nhưng doanh nghiệp chỉ nghĩ lớn được khi “hậu phương” vững vàng. Những chi phí tuân thủ phải vừa sức doanh nghiệp và các chính sách của Nhà nước phải giống như bệ đỡ giúp doanh nghiệp có thể tối ưu chi phí, mạnh dạn đầu tư công nghệ, thay đổi mô hình quản trị để có đủ năng lực cạnh tranh.

“Khi quyết định đầu tư, họ phải đánh đổi bằng những chi phí và bài học rất đau khổ. Vì vậy, chính sách của Nhà nước cần thực sự là bệ đỡ, đi vào đời sống và làm giảm chi phí thực sự để doanh nghiệp có nguồn lực tốt hơn”, ông Minh nêu quan điểm.

Ở góc độ cơ quan tham gia xây dựng và thực thi chính sách, ông Đỗ Tiến Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, cho biết Việt Nam đang triển khai nhiều cơ chế mới nhằm hỗ trợ thiết thực cho doanh nghiệp trong việc cắt giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Điển hình là Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 đã thể hiện sự chuyển dịch tư duy rõ rệt: tập trung trọng tâm vào các ngành chiến lược thay vì hỗ trợ dàn trải.

Bên cạnh đó, theo Nghị quyết 68, chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) được nhân đôi để khấu trừ thuế (chi phí R&D chiếm tới 70% của các doanh nghiệp công nghệ thông tin)... Không chỉ dừng lại ở đó, cơ quan chức năng hiện cũng đang đề xuất nhiều cơ chế mới, như mở cửa các phòng thí nghiệm chia sẻ (sharing lab) để tiếp tục tiếp sức cho doanh nghiệp.

Đỗ Kiều