Trong bối cảnh đó, việc  Bộ Công Thương xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 111/2015/NĐ-CP về phát triển công nghiệp hỗ trợ, đã được sửa đổi bởi Nghị định số 205/2025/NĐ-CP được kỳ vọng gỡ nút thắt về vốn, công nghệ và nguồn lực, tạo lực đẩy để  doanh nghiệp phụ trợ có thể trụ lại và đi sâu vào chuỗi giá trị.

Không nâng chuẩn, khó giữ đơn hàng

Không còn nhiều khoảng trống cho doanh nghiệp phụ trợ chỉ cạnh tranh bằng giá. Khi các tập đoàn lớn siết tiêu chuẩn về công nghệ, môi trường, truy xuất và trách nhiệm xã hội, năng lực đáp ứngđangtrở thành điều kiện để giữ đơn hàng.

Từ sức ép đó, đứng ở góc độ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng công nghiệp phụ trợ trong lĩnh vực nhựa kỹ thuật và bao bì, ông Nguyễn Đăng Khoa, Giám đốc Kinh doanh quốc tế CTCP Tân Phú Việt Nam, cho rằng cần chuẩn bị sớm. Những yêu cầu ngày càng cao từ các thị trường và nhà mua hàng lớn đang buộc doanh nghiệp phải chủ động nâng chuẩn.

Theo ông Khoa, trong 5-10 năm tới, doanh nghiệp nào chậm chuyển đổi xanh sẽ mất dần lợi thế cạnh tranh, bất kể giá bán thấp đến đâu. Vì vậy, đầu tư cần được thực hiện liên tục, từng bước, thay vì chờ tiêu chuẩn mới xuất hiện mới bắt đầu thay đổi.

“Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao, doanh nghiệp cần xây dựng nền tảng xanh một cách đồng bộ, từ nguyên liệu, quy trình sản xuất đến hệ thống quản lý và chứng nhận. Cách làm này giúp doanh nghiệp chủ động thích ứng với nhiều thị trường, thay vì phải chạy theo từng bộ tiêu chuẩn riêng”, ông Khoa nói.

Như lưu ý của vị giám đốc kinh doanh quốc tế này, tại EU, yêu cầu đang đi sâu vào truy xuất nguyên liệu, tỷ lệ vật liệu tái chế, tiêu chí môi trường và trách nhiệm xã hội. Một số khách hàng còn thực hiện đánh giá trước khi ký hợp đồng dài hạn.

Trong khi đó, tại Mỹ, các nhà mua hàng lớn ngày càng coi trọng tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Những bộ công cụ như Higg Index đòi hỏi doanh nghiệp cung cấp dữ liệu đầy đủ, có thể kiểm chứng.

Riêng tại Đông Nam Á, ông Nguyễn Đăng Khoa cho biết yêu cầu xanh cũng tăng lên khi các tập đoàn đa quốc gia nâng tiêu chuẩn và người tiêu dùng trẻ quan tâm hơn đến sản xuất bền vững.

Như vậy, “xanh” đang chuyển từ lợi thế thành điều kiện để doanh nghiệp phụ trợ giữ vị trí trong chuỗi cung ứng. Nhưng để nâng chuẩn, doanh nghiệp phải đầu tư lớn vào máy móc, công nghệ, nguyên liệu và nhân lực.

Trao đổi với VnBusiness, chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng chỉ rõ áp lực này càng lớn với phần đông doanh nghiệp phụ trợ có quy mô nhỏ và vừa, vốn hạn chế về công nghệ, quản trị và nguồn lực tài chính. Muốn đáp ứng yêu cầu của các nhà mua hàng, doanh nghiệp phải đầu tư trước, trong khi khả năng tiếp cận nguồn vốn vẫn là một trở ngại lớn.

Đặc thù sản xuất linh kiện, chi tiết và bán thành phẩm khiến doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào kế hoạch của các nhà sản xuất cuối cùng, nên khó chủ động về thị trường và dòng tiền. Cùng với đó, nhiều doanh nghiệp phụ trợ thiếu tài sản thế chấp, báo cáo tài chính chưa đủ mạnh do phải bỏ vốn đáng kể ngay từ giai đoạn đầu, khiến hồ sơ vay vốn khó đáp ứng yêu cầu của các tổ chức tín dụng.

Phải biến hỗ trợ thành năng lực

Những điểm nghẽn này càng đáng lo khi các doanh nghiệp (DN) dẫn dắt chuỗi như Samsung, Toyota, Honda hay Apple ngày càng nâng yêu cầu về kỹ thuật, xanh hóa và ESG. “Nếu không nâng năng lực, DN có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng hoặc bỏ lỡ cơ hội đi sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu”, ông Nguyễn Hoàng Dũng cảnh báo.

Vì vậy, chính sách hỗ trợ không thể chỉ giúp DN phụ trợ có thêm nguồn vốn, mà phải biến nguồn lực thành năng lực đáp ứng thực tế. Đó là nền tảng để giữ đơn hàng, nâng tỷ lệ nội địa hóa và từng bước đảm nhận những công đoạn có giá trị lớn hơn.

Vấn đề đặt ra là chính sách phải giúp DN phụ trợ vượt qua khoảng cách giữa yêu cầu của thị trường và khả năng đầu tư thực tế. Bởi nếu phải đầu tư trước nhưng khó tiếp cận vốn, những tiêu chuẩn mới có thể trở thành rào cản thay vì động lực nâng cấp.

Đây cũng là lý do việc sửa đổi chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ đang được đặt ra cấp thiết hơn. Trong tháng 9/2026, Bộ Công Thương đang xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 111/2015/NĐ-CP, dự thảo hướng tới cụ thể hóa các cơ chế hỗ trợ, tạo điều kiện để DN tiếp cận nguồn lực và nâng cao năng lực sản xuất.

Tuy nhiên, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, những vướng mắc trong triển khai hiện nay cần được xử lý đồng bộ. Một số chính sách về bảo lãnh tín dụng cho DN nhỏ và vừa, tín dụng đầu tư, ưu đãi thuế, tiền thuê đất hay hỗ trợ từ Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ vẫn gặp khó do liên quan nhiều luật và cơ chế khác nhau.

Chính sách không thiếu hướng hỗ trợ, nhưng thiếu khả năng biến hỗ trợ thành đầu tư thực tế. Trong đó, tín dụng vẫn là một điểm nghẽn lớn. Công nghiệp hỗ trợ đòi hỏi vốn đáng kể cho máy móc, nhà xưởng, công nghệ, nguyên vật liệu và đội ngũ kỹ thuật, trong khi phần lớn DN trong ngành lại có quy mô nhỏ và vừa.

Theo chuyên gia Nguyễn Hoàng Dũng, rất cần quy định rõ hơn nội dung và mức hỗ trợ, trong đó một số hoạt động có thể được hỗ trợ ở mức cao, thậm chí toàn bộ chi phí. Cách quy định này sẽ tạo cơ sở minh bạch hơn cho phân bổ và sử dụng nguồn lực từ Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Điểm quan trọng là nguồn lực phải đi vào đúng những khoản đầu tư giúp doanh nghiệp nâng năng lực thực tế. Đó có thể là đổi mới công nghệ, nâng chất lượng, xây dựng hệ thống quản lý, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế hay hoàn thiện năng lực truy xuất.

Nếu hỗ trợ chỉ dừng ở việc mở thêm cơ chế, nguồn lực vẫn khó chuyển thành năng lực sản xuất thực tế. Nhưng khi nguồn lực được chuyển thành máy móc, công nghệ, chứng nhận và năng lực đáp ứng đơn hàng, chính sách sẽ tạo ra sức cạnh tranh rõ ràng hơn.

“Bài toán tín dụng cũng cần được nhìn sát hơn với đặc thù của công nghiệp hỗ trợ. Một DN đang đầu tư công nghệ có thể chưa có tài sản thế chấp mạnh, nhưng nếu có khách hàng, đơn hàng và khả năng tham gia chuỗi rõ ràng, những yếu tố này cần được tính đến khi đánh giá khả năng tiếp cận vốn”, ông Dũng nói.

Cùng với đó, hỗ trợ DN không nên chỉ hướng đến việc “vào được” chuỗi, mà phải giúp nâng năng lực đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao. Khi nền tảng về công nghệ, quản trị và tiêu chuẩn được củng cố, DN phụ trợ sẽ có điều kiện nâng tỷ lệ nội địa hóa và đảm nhận những công đoạn có giá trị lớn hơn.

Ở góc độ DN, ông Nguyễn Đăng Khoa cho rằng chuẩn bị sớm cho yêu cầu xanh là cách chủ động trước những thay đổi của thị trường. Khi nền tảng về nguyên liệu, sản xuất và quản trị được xây dựng đồng bộ, DN sẽ giảm thế bị động trước các tiêu chuẩn mới.

Đây cũng là khoảng trống chính sách cần lấp đầy: không làm thay DN, nhưng phải tạo đủ điều kiện để DN đầu tư và nâng năng lực. Với công nghiệp hỗ trợ, “trụ lại” chỉ là bước đầu. Khi có lực đẩy đủ mạnh về vốn, công nghệ và tiêu chuẩn, DN trong nước mới có thể giữ đơn hàng, nâng tỷ lệ giá trị tạo ra và đi sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thế Vinh