BCTC bán niên sau soát xét thường được xem như bước kiểm chứng quan trọng đối với những con số doanh nghiệp đã công bố trước đó. Tuy nhiên, diễn biến tại một số doanh nghiệp lớn gần đây cho thấy mức độ điều chỉnh có thể rất khác nhau, và quan trọng hơn là ý nghĩa phía sau mỗi khoản điều chỉnh cũng không giống nhau.

Qua “cửa” soát xét, lợi nhuận  doanh nghiệp trái chiều

Trường hợp gây chú ý ở chiều tích cực là CTCP Tập đoàn Hà Đô (HDG). Sau soát xét, lợi nhuận sau thuế hợp nhất 6 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 386 tỷ đồng, tăng tới 178 tỷ đồng, tương đương 86%, so với báo cáo tự lập.

Phần tăng lợi nhuận này không đến từ việc doanh thu tăng mạnh. Doanh thu gần như không thay đổi, trong khi giá vốn được điều chỉnh từ khoảng 448 tỷ đồng xuống 271 tỷ đồng, chủ yếu liên quan đến dự án An Khánh – An Thượng.

Vì vậy, con số lợi nhuận tăng thêm 178 tỷ đồng là tích cực về mặt kế toán, nhưng nhà đầu tư cần phân biệt giữa lợi nhuận cải thiện nhờ hoạt động kinh doanh và lợi nhuận thay đổi do cập nhật cách xác định một khoản mục.

Đặc biệt, cùng với khoản lợi nhuận được điều chỉnh tăng, báo cáo soát xét của Hà Đô vẫn cho thấy những vấn đề cần theo dõi tại các dự án điện mặt trời, trong đó có rủi ro liên quan đến cơ chế giá FIT. Điều này khiến câu chuyện Hà Đô không đơn thuần là “lãi tăng mạnh sau soát xét”, mà là bài toán cân bằng giữa kết quả kinh doanh hiện tại và những rủi ro có thể ảnh hưởng đến dòng tiền tương lai.

Chiều ngược lại, CTCP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ) lại trở thành trường hợp đáng chú ý nhất về khoản lợi nhuận bị điều chỉnh giảm.

Theo BCTC hợp nhất bán niên sau soát xét, doanh thu thuần 6 tháng của PNJ đạt hơn 25.700 tỷ đồng, tăng 49% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế chỉ còn hơn 728 tỷ đồng, giảm 35% so với cùng kỳ và thấp hơn 456 tỷ đồng, tương đương 38%, so với số liệu trước soát xét.

Nguyên nhân chính nằm ở việc PNJ điều chỉnh và bổ sung các khoản dự phòng liên quan chính sách thu đổi hàng hóa. Đây là điểm đặc biệt quan trọng với nhà đầu tư. Bởi nếu một doanh nghiệp tăng lợi nhuận nhờ doanh thu tăng, biên lợi nhuận cải thiện và dòng tiền vận hành tốt, đó là câu chuyện hoàn toàn khác với trường hợp lợi nhuận phải điều chỉnh mạnh do thay đổi các giả định về dự phòng.

Một chi tiết khác là sau kỳ báo cáo, PNJ đã rút trước hạn 3.100 tỷ đồng tiền gửi có kỳ hạn để đáp ứng nhu cầu thanh khoản.

Trong khi đó, Tổng công ty cảng hàng không Việt Nam (ACV) lại là trường hợp điều chỉnh giảm nhưng ít gây xáo trộn về mặt triển vọng.

Sau soát xét, lợi nhuận trước thuế 6 tháng đạt 8.242 tỷ đồng, thấp hơn 57 tỷ đồng so với báo cáo tự lập. Nguyên nhân chủ yếu do giá vốn tăng khoảng 70 tỷ đồng, khiến lợi nhuận gộp giảm từ khoảng 8.400 tỷ đồng xuống 8.330 tỷ đồng.

Tuy nhiên, mức giảm này chỉ tương đương chưa tới 1% lợi nhuận trước thuế. Quan trọng hơn, lợi nhuận của ACV vẫn tăng gần 16% so với cùng kỳ và vượt kế hoạch lợi nhuận trước thuế 7.011 tỷ đồng cho cả năm 2026.

Do đó, nếu với PNJ, khoản điều chỉnh có thể khiến nhà đầu tư phải đánh giá lại đáng kể chất lượng lợi nhuận, thì với ACV, mức điều chỉnh 57 tỷ đồng về cơ bản chưa làm thay đổi câu chuyện tăng trưởng tổng thể.

Petrolimex (PLX) lại mang đến một góc nhìn khác. Lợi nhuận sau thuế hợp nhất 6 tháng đạt 2.390 tỷ đồng, tăng 755 tỷ đồng, tương đương 46% so với cùng kỳ. Nhưng lợi nhuận sau thuế của riêng công ty mẹ chỉ đạt 679 tỷ đồng, giảm 521 tỷ đồng, tương đương 43%.

Những trường hợp này cho thấy “lãi sau soát xét” không thể được đọc theo một công thức đơn giản. Điều quan trọng không phải là con số tăng hay giảm tuyệt đối, mà là khoản điều chỉnh xuất phát từ đâu và có ảnh hưởng đến triển vọng những quý tiếp theo hay không.

Thị trường sẽ soi “chất” lợi nhuận, thay vì chỉ nhìn con số

Nếu trước đây mùa soát xét chủ yếu được xem như bước hoàn thiện báo cáo tài chính, thì trong bối cảnh hiện nay, đây còn là một phép thử đối với kỳ vọng của nhà đầu tư.

Điều này càng quan trọng khi thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào giai đoạn mà dòng tiền có xu hướng phân hóa. Giới chuyên gia nhận định nền tảng tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp vẫn là một trong những động lực chính của thị trường, nhưng cơ hội sẽ tập trung hơn vào những doanh nghiệp có chất lượng lợi nhuận thực chất và nền tảng tài chính tốt.

Ông Nguyễn Duy Thanh Phương, Giám đốc Trung tâm Kinh doanh 03 của Chứng khoán Yuanta Việt Nam từng đánh giá lợi nhuận doanh nghiệp đang là một trong những nền tảng hỗ trợ thị trường. Theo ông, lợi nhuận toàn thị trường quý II/2026 tăng 41,2% so với cùng kỳ, qua đó tạo cơ sở cho định giá và triển vọng trung hạn. Tuy nhiên, thanh khoản chưa thực sự đồng thuận cho thấy dòng tiền vẫn cần thêm sự xác nhận.

Lợi nhuận PNJ giảm mạnh sau soát xét và kế hoạch chi viện nghìn tỷ từ gia đình Chủ tịch

Điểm đáng chú ý là trong một thị trường như vậy, lợi nhuận càng phải có chất lượng. Những sự thay đổi lợi nhuận sau soát xét cũng là lý do các báo cáo phân tích gần đây ngày càng nhấn mạnh tới chất lượng lợi nhuận, thay vì chỉ tập trung vào tốc độ tăng trưởng. Chứng khoán Rồng Việt trong triển vọng 2026 thậm chí đặt chủ đề “chất lượng lợi nhuận dẫn dắt, tái định giá có sự chọn lọc”, với dự báo EPS VN-Index tăng trưởng 15-19%.

Ở góc độ rộng hơn, chuyên gia Đinh Đức Minh, Giám đốc Đầu tư cấp cao tại VinaCapital, từng chỉ ra sự lệch pha giữa diễn biến giá cổ phiếu và lợi nhuận doanh nghiệp trong nửa đầu năm 2026. Điều này cho thấy giá cổ phiếu không phải lúc nào cũng phản ánh ngay sự cải thiện của kết quả kinh doanh, trong khi các yếu tố vĩ mô như lãi suất, lạm phát và dòng vốn ngoại vẫn có thể chi phối định giá.

Vì thế, mùa soát xét năm nay có thể tạo ra một bộ lọc mới cho dòng tiền. Nhóm doanh nghiệp có lợi nhuận tăng nhờ hoạt động cốt lõi, dòng tiền kinh doanh tốt, biên lợi nhuận ổn định và ít phụ thuộc vào các khoản điều chỉnh bất thường sẽ có lợi thế.

Ngược lại, những doanh nghiệp tăng lợi nhuận nhờ hoàn nhập, điều chỉnh giá vốn hoặc các yếu tố kế toán một lần có thể khó duy trì mức tăng trưởng tương tự trong các quý tới.

Ở chiều giảm, nhà đầu tư cũng cần phân biệt giữa một khoản điều chỉnh kỹ thuật nhỏ với một sự thay đổi thực chất trong chất lượng tài sản, dự phòng hoặc dòng tiền.

Trong bối cảnh thị trường đang ở vùng định giá cao hơn trước và dòng tiền có xu hướng chọn lọc, khác biệt này có thể quyết định cổ phiếu nào tiếp tục được trả mức định giá cao, và cổ phiếu nào phải đối mặt với quá trình điều chỉnh kỳ vọng.

Hải Giang