Trong bối cảnh đó, chuyển đổi xanh và ESG không chỉ là xu hướng mà đã trở thành điều kiện sống còn để doanh nghiệp Việt Nam tự nâng tầm, bước lên "chiếu trên" trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Cuộc chơi khắc nghiệt: Hết thời "cầm tay chỉ việc"

“​​Chúng tôi tin rằng Việt Nam đang có cơ hội rất lớn để trở thành một mắt xích ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu”, ông Yasuo Uchihara, Chủ tịch Tập đoàn NC Network (Nhật Bản), khẳng định tại lễ khai mạc GREENTECH HANOI 2026 diễn ra sáng 16/9 tại Hà Nội - một sự kiện quy tụ hàng trăm doanh nghiệp trong nước và quốc tế trong các lĩnh vực công nghệ và chip bán dẫn, chuyển đổi năng lượng xanh, điện tử, công nghệ tự động hóa, AI, IoT, công nghiệp hàng không, thiết bị bay không người lái…

Nhận định trên một lần nữa khẳng định vị thế quan trọng của Việt Nam, đồng thời mở ra cánh cửa lớn cho các doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất quốc tế.

Dưới góc nhìn của một đơn vị nhiều năm làm việc với các khối doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (FDI), ông Nguyễn Tuấn Việt, Giám đốc Kinh doanh CTCP Viet Dynamic, nhìn nhận yêu cầu từ các đối tác ngoại ngày càng cao. 

“Trước đây, khi mới bước chân vào Việt Nam, họ hiểu chuỗi cung ứng nội địa còn nhiều hạn chế. Nhưng qua chặng đường bùng nổ đầu tư FDI khoảng 15 năm qua, tiêu chuẩn mà họ đặt ra cho doanh nghiệp Việt Nam nay khắt khe không kém gì chuỗi cung ứng quốc tế”, ông Việt chia sẻ với phóng viên VnBusiness.

Lấy dẫn chứng từ thực tế hợp tác với một trong những tập đoàn lớn nhất hiện nay như Samsung, ông Việt cho biết tư duy của các "ông lớn" đã thay đổi hoàn toàn: "Trước đây, họ có xu hướng đi đến đâu là đào tạo nhà cung ứng ở đó lên để đáp ứng yêu cầu. Nhưng hiện tại, tư duy đó không còn nữa; họ chỉ sử dụng những đơn vị đã sẵn sàng. Đáp ứng được thì dùng, không thì họ sẽ dịch chuyển sang chuỗi cung ứng khác. Cuộc chơi bây giờ khắc nghiệt hơn rất nhiều so với trước đây".

Những năm qua, số lượng doanh nghiệp Việt vươn lên tham ga vào chuỗi cung ứng và trở thành nhà cung ứng cấp 1 của các tập đoàn FDI vẫn còn khiêm tốn. Theo ông Việt, không thể đổ cho “đại bàng” quá khắt khe hay những doanh nghiệp “chim sẻ” mà họ mang theo. Rào cản lớn nhất lúc này xuất phát từ năng lực nội tại của doanh nghiệp Việt, từ kỹ thuật, quản trị, logistics cho đến khả năng đáp ứng tiêu chuẩn.

"Khi đánh giá doanh nghiệp Việt Nam, họ chỉ quan tâm đến các tiêu chuẩn: Chúng ta có đáp ứng được tiêu chí này không? Tuân thủ theo bộ chuẩn nào? Khi vượt qua được bài toán tiêu chuẩn, cơ hội tự khắc sẽ mở ra", ông Việt nhấn mạnh. 

Vị lãnh đạo doanh nghiệp này nhìn nhận, để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp Việt buộc phải tự hoàn thiện, nâng cao năng lực và đặc biệt, phải đặt mình ở vị thế "ngang hàng" chứ không phải ở "chiếu dưới" các doanh nghiệp Hàn Quốc, Trung Quốc…

Chuyển đổi xanh - thách thức hay cơ hội?

Trong bối cảnh mới của chuỗi cung ứng toàn cầu, lãnh đạo Viet Dynamic cũng như nhiều chuyên gia nhìn nhận, các yêu cầu về chuyển đổi xanh và sản xuất bền vững không nên được nhìn nhận đơn thuần là áp lực từ các thị trường ngoại, mà là đòn bẩy chiến lược để doanh nghiệp bứt phá.

“Nhu cầu đáp ứng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) hiện nay là có thật và vô cùng cấp bách, không phải là câu chuyện làm để doanh nghiệp marketing như trước”, ông Nguyễn Tuấn Việt nói.

Đồng quan điểm, ông Phan Đăng Tuất, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI) cho rằng, chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với sản xuất công nghiệp.

Để đáp ứng được các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe, doanh nghiệp hiện nay buộc phải đồng thời nâng cao năng suất, chất lượng, sử dụng hiệu quả năng lượng và nguyên vật liệu, giám sát phát thải. Công nghệ xanh do đó cần được tích hợp vào toàn bộ quá trình sản xuất, từ khâu thiết kế, lựa chọn vật liệu, chế tạo, tự động hóa, cho đến quản trị năng lượng, tái sử dụng và tái chế. 

“Đây không chỉ là yêu cầu về bảo vệ môi trường mà còn là yếu tố trực tiếp quyết định đến chi phí, năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp”, chuyên gia cho biết.

Theo Chủ tịch VASI, trong tiến trình đó, ngành công nghiệp hỗ trợ giữ vai trò vô cùng quan trọng.

“Các doanh nghiệp trong lĩnh vực cơ khí chế tạo, khuôn mẫu, tự động hóa, điện tử, vật liệu, nhựa, cao su... cần chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực kỹ thuật để đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng. Đồng thời, cần tăng cường sự kết nối giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu, nhà cung cấp công nghệ và thị trường, nhằm đưa ra các giải pháp phù hợp nhất với thực trạng của doanh nghiệp Việt Nam”, ông Tuất đưa ra giải pháp.

Có thể thấy, chuyển đổi xanh không chỉ là vấn đề môi trường, đó cũng là vấn đề về chi phí, năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt. Yêu cầu đặt ra là cấp bách, và cần nhìn nhận thực tế rằng với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây cũng là bài toán không dễ dàng. 

Dưới góc độ thực thi, các chuyên gia gợi ý, doanh nghiệp sản xuất có thể bắt đầu chuyển đổi xanh từ những việc rất thiết thực như tiết kiệm năng lượng, giảm nguyên vật liệu, giảm phế phẩm, tối ưu quy trình và nâng cao hiệu suất thiết bị.

"Những cải tiến nhỏ nhưng được thực hiện liên tục sẽ tạo ra những thay đổi lớn về năng suất và khả năng cạnh tranh",Chủ tịch NC Network Yasuo Uchihara nêu quan điểm. 

Quay trở lại bài toán để Việt Nam vươn lên thành mắt xích trọng yếu, ông Yasuo Uchihara nhấn mạnh vào 3 yếu tố cốt lõi. Thứ nhất là công nghệ để gia tăng năng lực sản xuất cốt lõi. Thứ hai là kết nối để tiếp cận đúng khách hàng, đúng đối tác và nắm bắt cơ hội. Và thứ ba là thực thi để chuyển đổi những mối liên kết thành dự án thực tế, đơn hàng cụ thể và quan hệ hợp tác lâu dài.

Cánh cửa vào chuỗi giá trị quốc tế chỉ mở ra cho những ai thực sự có năng lực, sự chủ động và tầm nhìn dài hạn.

Mục tiêu nội địa hóa phải gắn với năng lực thực tế của doanh nghiệp Việt Nam. Không thể áp đặt bằng biện pháp hành chính khi doanh nghiệp trong nước chưa đáp ứng được yêu cầu, thay vào đó, cần phát triển công nghiệp hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp FDI.

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ

Vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực ngày càng rõ nét, không chỉ gia công lắp ráp đơn thuần mà đang tham gia các khâu có giá trị gia tăng cao hơn. Để duy trì và nâng tầm vị thế này, chúng ta cần tiếp tục nâng cao năng lực hạ tầng logistics, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng và giữ vững cam kết hội nhập để tạo thuận lợi hơn nữa cho dòng chảy thương mại, đầu tư.

TS. Phan Hữu Thắng Chủ tịch Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam

FDI vẫn tiếp tục là động lực lớn của sản xuất và xuất khẩu. Nhưng mục tiêu không còn chỉ là để các tập đoàn quốc tế đến Việt Nam sản xuất nhiều hơn, mà là để nhiều doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, không chỉ là Việt Nam thu hút thêm bao nhiêu tỷ USD vốn FDI, mà là mỗi đồng vốn FDI tạo thêm được bao nhiêu năng lực cho doanh nghiệp Việt Nam. Đây mới là phần khó nhất của bài toán FDI trong giai đoạn tiếp theo.

Ông Lê Trung Nam  CEO EPS Investin

Đỗ Kiều