Luật Đất đai 2013 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2014. Ngay từ khi có hiệu lực thi hành, đạo luật đã phát huy tác dụng tốt, giải quyết được nhiều điểm vướng mắc, hạn chế của Luật Đất đai 2003. Tuy nhiên, bản thân Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn quá trình triển khai thực hiện bộc lộ nhiều bất cập, trong đó khó nhất là vấn đề cấp sổ đỏ.

Muôn vàn lý do không “mặn mà”

Ts. Tạ Thị Minh Lý - Chủ tịch Hội Bảo trợ tư pháp cho người nghèo Việt Nam (VIJUSAP), cho biết tại huyện Tân Lạc (Hòa Bình) diễn ra vấn đề nổi cộm: Nhà nước thu hồi lại sổ đỏ để cấp lại sổ đỏ mới, nhưng hơn một năm qua, người dân ở đây vẫn chưa được nhận lại, khiến họ rất bức xúc.

Qua tìm hiểu tại Phòng TN&MT huyện Tân Lạc, được biết lý do chưa cấp sổ đỏ được cho dân là do huyện này chưa có kinh phí để mua phôi sổ đỏ. Cá biệt, tại xã Lũng Vân (huyện Tân Lạc) còn hiện tượng cứ 1, 2 năm, Trưởng thôn tự hoán đổi đất các hộ cho nhau. Vì họ quan niệm là đất có chỗ tốt chỗ xấu, đổi như vậy mới công bằng, dẫn đến hệ quả là người dân khiếu kiện và không yên tâm sản xuất.

Trong khi có những nơi, người dân “đỏ mắt” chờ sổ đỏ, thì có chuyện được coi là lạ nhưng thực tế không hề lạ: Chính quyền gửi giấy báo lên nhận sổ nhưng người dân không mặn mà.

Theo ông Chu Văn Hệ - cán bộ tư pháp UBND xã Cổ Loa (huyện Đông Anh, Hà Nội), công tác cấp sổ đỏ ở nông thôn còn tồn đọng, có những địa bàn đã có sổ đỏ nhưng người dân không đến nhận.

Nguyên nhân chính bắt nguồn từ bất cập trong quy định. Chẳng hạn, theo Luật Đất đai 2003, các thửa đất cấp trước năm 1993 đến nay không có tranh chấp thì người dân chỉ nộp tiền trước bạ là được cấp sổ đỏ. Tuy nhiên, theo Luật Đất đai 2013, người dân phải nộp tiền sử dụng đất và lệ phí trước bạ quá cao (50 - 100%) so với điều kiện kinh tế nông thôn. Hay những mảnh đất do xã, thôn bán trái thẩm quyền có thu tiền sử dụng vào tập thể, người dân muốn có sổ đỏ phải nộp thuế từ 50 - 100%, dù các thửa đất đã ổn định đúng quy hoạch của địa phương.

Theo ông Hệ, nếu không sớm sửa đổi quy định số tiền thuế phải đóng quá cao so với thu nhập của người dân nông thôn, thì việc tồn đọng số đỏ sẽ khó được giải quyết. Ông Hệ cho rằng chỉ nên thu 10 - 20% là phù hợp với khu vực nông thôn.

Hiện tượng dân chê sổ đỏ cũng diễn ra ở huyện Kiến Xương (Thái Bình). Ts. Tạ Thị Minh Lý cho biết tại huyện Kiến Xương, nhiều người dân không mặn mà trong việc cấp sổ đỏ. Mặc dù mọi thủ tục đã được hoàn tất, song họ không có ý định đến lấy sổ đỏ về. Vì để lấy được sổ đỏ, phải mất một khoản tiền khoảng 3 triệu đồng, số tiền lớn hơn so với 1 tháng thu nhập của họ.

Sở hữu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay còn gọi là “sổ đỏ” luôn là nhu cầu cấp thiết của người dân

Bất cập trong chính sách

Ông La Văn Thịnh - Phó Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), cho rằng tình trạng người dân không nhận sổ đỏ không hẳn vì vấn đề tài chính, mà còn nhiều nguyên nhân khác, như từ những bất cập về quy định của Nhà nước, hay vì không đồng tình khi chỉ được cấp sổ cho một phần diện tích đất mà họ thực tế đang sử dụng để đúng hạn mức sở hữu đất đai.

Chia sẻ về vấn đề này, Ts. Tạ Thị Minh Lý cho biết nhiều nơi, việc cấp sổ đỏ bị chậm trễ vì ảnh hưởng của công tác đo đạc. Trước, chủ yếu đo đạc bằng thước dây, thủ công, nay đo bằng máy tính có độ chính xác cao hơn. Cũng bởi độ chính xác cao, nên nhiều trường hợp diện tích đất phát sinh chênh lệch. Người dân muốn nhận sổ đỏ phải đóng thêm khoản tiền cho diện tích chênh này. Ý nghĩ tự nhiên phải bỏ thêm tiền túi cho mảnh đất đã sinh sống, gắn bó từ lâu đời, khiến người dân không muốn nhận sổ.

Tại huyện Từ Liêm và Đông Anh (Hà Nội), các vụ việc về đất đai và chậm cấp sổ đỏ lại có nhiều nguyên nhân, như mua bán từ nhiều giai đoạn chỉ có viết tay; hạn mức đất được cấp sổ đỏ thay đổi theo thời kỳ, nên người dân chưa đồng tình; đất quy hoạch chưa cấp sổ đỏ; đất bị thu hồi vì công trình công cộng… đền bù chưa thỏa đáng. Ngoài ra, còn do việc đăng ký không kịp thời, chế độ tài chính chưa phù hợp… cũng là lý do chậm trễ cấp sổ đỏ. Cũng có những trường hợp cấp đất, mua bán chồng lấn, diện tích đo đạc các thời kỳ không chính xác…

“Tỷ lệ khiếu kiện cao về đất đai hiện nay là mất mát lớn cho người dân và xã hội. “Đất không chân”, không tự dịch chuyển, nên cơ quan chức năng phải tính toán để quy hoạch, tháo gỡ bất cập trong quản lý đất đai, không để dân phải khiếu kiện”, Ts. Tạ Thị Minh Lý nhận định.

Thu Hường