Tại Hội thảo “Chỉ dẫn địa lý và những cam kết trong khuôn khổ hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam – Liên minh châu Âu”, ông Lưu Đức Thanh, Trưởng phòng chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu quốc tế (Cục Sở hữu trí tuệ), cho biết việc các sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý sẽ tạo điều kiện giúp người dân, các địa phương, các hiệp hội làng nghề cũng như nhà sản xuất tiếp cận với các quy định dễ dàng hơn.

EU ủng hộ sản phẩm Việt

Phát biểu tại hội thảo, bà Jana Herceg – Phó Ban kinh tế Thương mại, Phái đoàn EU tại Việt Nam – cho biết: Hiện nay, thị trường EU đang rất ủng hộ sản phẩm của Việt Nam có chỉ dẫn địa lý được đăng ký ở EU để xuất vào thị trường này.

Thực tế, đây cũng là một trong những vấn đề được đưa ra trong tiến trình đàm phán Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và EU, đó là các sản phẩm Việt Nam trước khi được nhập khẩu vào thị trường này phải được cấp chỉ dẫn địa lý.

Bởi vậy, khi Hiệp định này có hiệu lực vào năm 2018, EU sẽ công nhận 39 sản phẩm đăng ký chỉ dẫn địa lý (GI) của Việt Nam.

Bà Jana Herceg cho rằng với nhiều sản phẩm nổi tiếng như thanh long, càphê, chè… Việt Nam có khả năng khai thác để hưởng lợi lớn từ việc đăng ký chỉ dẫn địa lý.

Tuy vậy, để các sản phẩm có chỉ dẫn địa lý của Việt Nam có thể vượt qua các rào cản kỹ thuật để vào thị trường EU, Việt Nam cần xác lập một hệ thống kiểm định chất lượng quốc gia khi xem xét và công nhận bảo hộ chỉ dẫn địa lý.

Hiện nay, ở Việt Nam có 43 sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Có thể nói, các sản phẩm được cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý không chỉ đa dạng về loại hình sản phẩm (hoa, quả, thực phẩm, sản phẩm tiêu dùng), mà còn có tính đại diện cho các vùng miền trên khắp cả nước: từ miền núi phía Bắc (Hà Giang), Đông Bắc bộ (Quảng Ninh) tới Bắc Trung bộ (Thanh Hóa) cho đến cả Đồng bằng sông Cửu Long (Vĩnh Long, Bạc Liêu).

Thế nhưng, hiện Việt Nam mới chỉ có duy nhất một sản phẩm nước mắm Phú Quốc được cấp chỉ dẫn địa lý tại châu Âu, trong số 7.000 chỉ dẫn địa lý đã được cấp tại thị trường này.

Trong khi đó, sản phẩm có chỉ dẫn địa lý đồng nghĩa với việc sản phẩm đó được công nhận về mặt chất lượng cũng như thương hiệu, do vậy thường có sức cạnh tranh cao hơn các sản phẩm thông thường khác.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng chỉ dẫn địa lý không chỉ mang lại các giá trị kinh tế mà còn cả ý nghĩa chính trị to lớn cho Việt Nam nói chung và thương hiệu đó nói riêng.

Quản lý hiệu quả chỉ dẫn địa lý sẽ tăng cơ hội xuất khẩu

Phải xây dựng hệ thống GI

Tại hội thảo, các chuyên gia cũng nêu lên thực tế hiện nay là, các chỉ dẫn địa lý của Việt Nam thường được giao bảo tồn, phát triển và sử dụng cho một tổ chức, cơ quan ở địa phương.

Tuy nhiên, sự khai thác và giám sát lỏng lẻo khiến cho nạn giả nhái các chỉ dẫn địa lý diễn ra ở nhiều nơi. Thậm chí, đã có những bài học về các chỉ dẫn địa lý của Việt Nam bị đánh cắp ở nước ngoài.

Thừa nhận vấn đề này, Ông Lưu Đức Thanh cho rằng việc nhận thức và quản lý chỉ dẫn địa lý còn bất cập, thiếu hoạt động quảng bá, do đó cần làm tốt hơn hoạt động kiểm soát chất lượng gắn với chỉ dẫn địa lý.

Theo các chuyên gia, trước một thị trường khó tính như EU, Việt Nam cần học tập kinh nghiệm từ các nước châu Âu trong việc xây dựng hệ thống kiểm soát chỉ dẫn địa lý, qua đó có điều kiện nâng cao hơn nữa giá trị xuất khẩu vào thị trường rộng lớn này.

Trước đây, Việt Nam có rất nhiều sản phẩm có danh tiếng nhưng chưa được đăng ký chỉ dẫn địa lý, nên khi phát hiện ra các vụ vi phạm làm giả, làm nhái sản phẩm, chúng ta chưa có cơ sở pháp lý để xử lý.

Bởi vậy, việc có đăng ký chỉ dẫn địa lý không chỉ là “giấy phép” để các sản phẩm Việt được “thông quan” tại thị trường khó tính nhằm phát triển, quảng bá và có cơ hội xuất khẩu cao, mà còn là cơ sở để hạn chế tình trạng sử dụng thương hiệu giả, nhái. Tuy nhiên, hiện nay, việc bảo hộ ở Việt Nam gặp nhiều khó khăn trong việc tập hợp được những nhà sản xuất lại với nhau.

Không ít nhà sản xuất hay nông dân, do không hiểu hết giá trị của bảo hộ mang lại, đã không hợp tác tích cực, thậm chí còn cạnh tranh không lành mạnh, ảnh hưởng đến việc hình thành các sản phẩm mang đặc trưng riêng của một vùng.

Bên cạnh đó, các chỉ dẫn địa lý ở Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển nhưng việc đăng ký và bảo hộ ở nước ngoài lại còn nhiều hạn chế, vướng mắc do thiếu đầu tư kinh phí. Thêm vào đó, chiến lược xây dựng phát triển bền vững ở thị trường nước ngoài cũng gần như bị bỏ ngỏ.

Đưa ra biện pháp quản lý và kiểm soát chỉ dẫn địa lý của Việt Nam, tại Hội thảo, đa số ý kiến cho rằng cần tăng cường khâu quản lý, kiểm soát về chất lượng đối với các sản phẩm, dịch vụ mang chỉ dẫn địa lý; Có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan thẩm quyền từ quản lý thị trường, quản lý sản xuất, đến phòng chống các loại hàng giả, hàng nhái và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh đó, cần tổ chức một cơ quan chứng nhận chất lượng độc lập tại địa phương nhằm đảm bảo sự khách quan trong việc chứng nhận chất lượng của hệ thống quản lý này.

Thanh Hoa