Làng Phú Sơn từ lâu đã có những người dân gắn bó với nghề nuôi cá. Tuy nhiên, cá thát lát là loài mới được người dân địa phương đầu tư cách đây khoảng 5-6 năm với mong muốn nâng cao giá trị kinh tế và cải thiện môi trường nước.

Lời giải từ nhãn hiệu tập thể

Với một loài cá mới, việc khó tiêu thụ sẽ là vấn đề đầu tiên, nhất là đối với cá thát lát tươi. Bước ngoặt xuất hiện khi HTX Làng Phú Sơn ra đời vào năm 2022 dưới sự chèo lái của những người trẻ thuộc thế hệ 8X, 9X, đứng đầu là anh Cao Văn Tới.  HTX đã chú trọng vào khâu chế biến chả cá để giải quyết bài toán bị ép giá vào mùa thu hoạch. Nhờ công thức chế biến đặc trưng cùng phản hồi tốt của khách hàng, sản phẩm chả cá thát lát có đầu ra khá tốt.

Trong quá trình sản xuất kinh doanh, các thành viên nhận diện rõ điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở chất lượng nguyên liệu, mà là khâu đăng ký pháp lý của sản phẩm. Chính vì vậy, HTX đã chủ động phối hợp với các cơ quan quản lý để tìm hướng phát triển cho sản phẩm.

Đầu tiên, HTX đã đăng ký tham gia chương trình OCOP và đưa sản phẩm chả cá thát lát đạt chứng nhận OCOP 3 sao và hiện là 4 sao. Không dừng lại ở đây, các thành viên HTX nhận thấy sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP mới chỉ là thành công bước đầu về mặt thương mại. Nhãn hiệu tập thể mới chính là nền tảng vững chắc hơn giúp thành viên HTX và hàng chục hộ chăn nuôi vệ tinh bảo vệ thành quả của mình về lâu dài.

Điều quan trọng là hướng đi của HTX nhận được sự hỗ trợ tích cực từ chính quyền địa phương. Cụ thể là Quyết định số 546/QĐ-UBND (ngày 4/2/2026) của UBND TP. Đà Nẵng và  việc nộp đơn chính thức tại Cục Sở hữu trí tuệ vào ngày 19/3/2026. Đây là minh chứng cho thấy sự chủ động của mô hình tập thể này khi có sự trợ lực đúng hướng từ chính quyền.

Dù đang trong giai đoạn được Cục Sở hữu trí tuệ thẩm định, HTX vẫn giữ vững tinh thần sản xuất kinh doanh đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, đầu tư từ nguồn nguyên liệu đến chế biến sạch. Chính vì thế, HTX luôn trong tình trạng “cháy hàng”. Mức tiêu thụ sản phẩm đều đặn là khoảng  2,2-2,5 tấn cá nguyên liệu và xuất xưởng hơn 1 tấn chả thành phẩm mỗi tháng. Sản phẩm đều nhận được phản hồi tích cực từ người mua, nhà phân phối.

Sở hữu trí tuệ là điểm tựa thay đổi tư duy

Câu chuyện của HTX Làng Phú Sơn phản ánh một thực tế sinh động: Muốn xây dựng sức mạnh tập thể, trước hết phải quản trị được tài sản trí tuệ. Nhìn rộng ra bức tranh kinh tế tập thể cả nước, số lượng HTX chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hay nhãn hiệu tập thể vẫn còn chiếm tỷ lệ khiêm tốn.

Theo dòng chảy của Chương trình phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030 do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, việc bảo hộ các sản phẩm đặc sản gắn với yếu tố địa lý và tri thức truyền thống đang được đẩy mạnh. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở kinh phí, mà là tư duy của các chủ thể sản xuất.

Các chuyên gia cho rằng nhiều đơn vị sản xuất, HTX vẫn coi nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý, sở hữu trí tuệ là một việc xa vời, có thì tốt, không có cũng chẳng sao. Nhưng trong nền kinh tế thị trường, một sản phẩm không có nhãn hiệu, không được bảo hộ thì cũng giống như con người không có giấy tờ tùy thân. Sản phẩm đó có tốt đến mấy nhưng không có giá trị pháp lý và khó cạnh tranh với các sản phẩm bị làm giả, làm nhái.

Theo đánh giá của UBND TP Đà Nẵng, khi nhãn hiệu tập thể “Làng Phú Sơn Đà Nẵng” được bảo hộ chính thức, toàn bộ cộng đồng sản xuất sản phẩm tại địa phương sẽ bước vào một cuộc chơi mới, đó là sự chuẩn hóa.

Tất cả thành viên HTX cùng sử dụng chung một bộ nhận diện, cùng tuân thủ một quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt. Đây chính là cơ chế tự kiểm soát, triệt tiêu nạn hàng giả từ bên trong và ngăn chặn xâm phạm từ bên ngoài. Nhãn hiệu tập thể lúc này trở thành công cụ tối ưu hóa chi phí marketing: Thay vì 15 hộ thành viên trong HTX tự đi quảng bá 15 cái tên xa lạ, họ chỉ cần tập trung nguồn lực tôn vinh một danh xưng duy nhất.

Sức mạnh của nhãn hiệu tập thể còn nằm ở khả năng giải quyết bài toán kinh tế quy mô. Từ chỗ bị thương lái ép giá, mất cả tháng để tiêu thụ một ao cá lẻ, HTX Làng Phú Sơn sẽ tiếp tục nâng cao khả năng bao tiêu, điều phối xuất bán các loại cá nguyên liệu mỗi tháng đi các địa phương. Rõ ràng, giá trị gia tăng không chỉ đến từ việc thay đổi công nghệ chế biến, mà còn từ việc định vị lại cấu trúc thương mại thông qua quyền sở hữu trí tuệ.

Kiến tạo văn hóa tiêu dùng minh bạch

Xây dựng nhãn hiệu tập thể thành công mới chỉ đi được một nửa chặng đường. Nửa chặng đường còn lại phụ thuộc vào sự đón nhận của thị trường và ý thức của người tiêu dùng. Thói quen tiêu dùng dễ dãi, chuộng hàng giá rẻ không rõ nguồn gốc của một bộ phận người dân đang vô tình tiếp tay cho hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Để bảo vệ những HTX làm ăn chân chính như Làng Phú Sơn, việc giáo dục và kiến tạo một văn hóa tiêu dùng mới là nhiệm vụ cấp bách. Sản phẩm của HTX Làng Phú Sơn hiện nay 100% được đóng gói hút chân không, dán tem nhãn rõ ràng để truy xuất nguồn gốc. Đây không chỉ là hành động tuân thủ kỹ thuật, mà là lời cam kết về sự minh bạch để được tôn trọng trong quá trình sản xuất kinh doanh.

Người tiêu dùng thông thái thế hệ mới cần hiểu rằng, khi họ chi trả cho một gói chả cá thát lát OCOP có nhãn hiệu Phú Sơn, họ không chỉ mua một món ăn an toàn, mà đang góp phần bảo tồn một sản phẩm địa phương, và thúc đẩy nền kinh tế nông thôn minh bạch, hợp pháp.

Các chuyên gia cho rằng tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ phải trở thành vấn đề thường ngày trong xã hội. Khi thị trường sàng lọc nghiêm ngặt, từ chối những sản phẩm mập mờ về nguồn gốc, lúc đó các sản phẩm có bảo hộ pháp lý như của HTX Làng Phú Sơn mới có được không gian phát triển xứng tầm.

Việc nhãn hiệu tập thể “Làng Phú Sơn Đà Nẵng” đang được Cục Sở hữu trí tuệ thẩm định là một tín hiệu vui. Nó khẳng định rằng: Nông sản Việt hoàn toàn có thể bước ra thị trường nếu đầu tư cho chất lượng chuẩn mực và được bảo hộ bằng pháp luật. Đây là con đường tất yếu để nâng tầm đặc sản Việt Nam, biến tài nguyên bản địa thành tài sản kinh tế có giá trị gia tăng cao.

Tùng Lâm