NÔNG SẢN VÙNG CAO KHOÁC "TẤM ÁO SỐ"

Những năm gần đây, kinh tế tập thể, HTX tại Sơn La có những bước phát triển mạnh mẽ, trở thành lực lượng quan trọng trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

Thay vì sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, nhiều HTX đã trở thành "hạt nhân" tổ chức lại sản xuất, liên kết người dân với doanh nghiệp, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Điểm nổi bật của các HTX ở Sơn La hiện nay là không chỉ dừng ở vai trò tập hợp nông dân mà còn tham gia toàn bộ chuỗi giá trị, từ tổ chức sản xuất, chế biến, xây dựng thương hiệu đến tiêu thụ sản phẩm. Chính mô hình liên kết này giúp giảm sự phụ thuộc vào thương lái, nâng cao giá trị gia tăng và tạo nền tảng phát triển bền vững.

HTX Nông nghiệp bản Sàng Nà Tre, xã Chiềng Mai là một ví dụ tiêu biểu. Trên vùng nguyên liệu hơn 30 ha cà phê, HTX không còn bán quả tươi hay cà phê thô như trước mà đầu tư chế biến sâu, sản xuất cà phê rang xay mang thương hiệu Cầm Ơi.

Mỗi năm, HTX thu hoạch khoảng 70-80 tấn cà phê quả tươi. Điều đáng chú ý không chỉ là sản lượng mà là cách HTX gia tăng giá trị bằng việc hoàn thiện bao bì, xây dựng câu chuyện sản phẩm gắn với vùng nguyên liệu, chuẩn hóa hình ảnh và thông tin trước khi đưa ra thị trường.

Theo ông Cầm Văn Hoàng, Giám đốc HTX, trước đây cà phê chủ yếu bán qua thương lái nên giá trị thấp. Khi chủ động quảng bá, bán hàng trực tuyến, livestream giới thiệu sản phẩm và áp dụng truy xuất nguồn gốc bằng mã QR cho toàn bộ sản phẩm, giá bán đã tăng thêm 15-20%, trong khi lượng đơn hàng trực tuyến liên tục tăng trưởng.

Đó chính là minh chứng rõ nét cho thấy giá trị của nông sản không chỉ đến từ chất lượng mà còn được tạo ra từ khả năng kết nối với người tiêu dùng, xây dựng niềm tin và phát triển thương hiệu.

Không chỉ trong lĩnh vực cà phê, nhiều HTX và doanh nghiệp chế biến chè tại Sơn La cũng đang từng bước hình thành chuỗi giá trị khép kín.

Công ty TNHH Trà Thu Đan, xã Bình Thuận hiện phát triển gần 300 ha chè liên kết với nông dân, trong đó có 20 ha sản xuất chè hữu cơ chất lượng cao. Mỗi năm, doanh nghiệp cung ứng khoảng 250 tấn trà cho thị trường trong và ngoài nước.

Thay vì chỉ bán sản phẩm, doanh nghiệp lựa chọn kể câu chuyện về văn hóa trà, vùng nguyên liệu, con người và quy trình sản xuất trên các nền tảng số. Chính cách tiếp cận này giúp doanh thu từ kênh trực tuyến chiếm tới gần một nửa doanh thu bán hàng trong nước, đồng thời tạo tỷ lệ khách hàng quay trở lại khoảng 30%.

Thực tế cho thấy, khi HTX và doanh nghiệp biết gắn sản phẩm với bản sắc địa phương, văn hóa vùng miền và thương hiệu riêng, nông sản sẽ không còn chỉ cạnh tranh bằng giá mà bằng giá trị.

Một trong những điểm sáng của khu vực HTX Sơn La là khả năng thích ứng nhanh với chuyển đổi số. Nếu trước đây hoạt động sản xuất chủ yếu dựa trên kinh nghiệm thì hiện nay nhiều HTX đã ứng dụng công nghệ trong toàn bộ quy trình, từ quản lý vùng nguyên liệu, quảng bá sản phẩm đến tiêu thụ trên nền tảng số.

Facebook, TikTok, website, sàn thương mại điện tử hay livestream bán hàng không còn là khái niệm xa lạ đối với nhiều HTX. Điều quan trọng hơn là các nền tảng số đã giúp rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất với người tiêu dùng, đồng thời tạo cơ hội để nông sản Sơn La tiếp cận những thị trường rộng lớn hơn.

Tuy nhiên, chuyển đổi số sẽ chỉ thực sự mang lại hiệu quả khi được gắn với các tiêu chuẩn chất lượng và phát triển tài sản trí tuệ.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, việc áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử đã trở thành yêu cầu bắt buộc.

Đối với các HTX, các tiêu chuẩn trên không chỉ là điều kiện để xuất khẩu mà còn là cánh cửa giúp nông sản tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hiện đại. Song hành với đó, việc xây dựng và bảo vệ tài sản trí tuệ cần được coi là nhiệm vụ chiến lược.

Một thương hiệu mạnh không chỉ được tạo nên bởi logo hay bao bì đẹp mà phải được bảo chứng bằng chất lượng ổn định, quy trình sản xuất minh bạch và uy tín lâu dài.

Các HTX cần chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý khi đủ điều kiện; đồng thời hoàn thiện hệ thống nhận diện thương hiệu, phát triển thương hiệu số trên các nền tảng trực tuyến.

Việc gắn tài sản trí tuệ với mã QR truy xuất nguồn gốc, hồ sơ điện tử về vùng trồng, tiêu chuẩn chất lượng và quy trình sản xuất sẽ tạo nên "hồ sơ số" cho mỗi sản phẩm. Đây chính là cơ sở để người tiêu dùng kiểm chứng thông tin, nâng cao niềm tin và gia tăng giá trị thương mại.

Đặc biệt, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, thương hiệu số đang trở thành một loại tài sản vô hình có giá trị không kém thương hiệu truyền thống. Một HTX có hệ thống nhận diện chuyên nghiệp, nội dung truyền thông hấp dẫn, dữ liệu truy xuất minh bạch và phản hồi tích cực từ khách hàng sẽ có lợi thế cạnh tranh vượt trội trên thị trường.

Cùng với nỗ lực của các HTX, sự đồng hành của cơ quan ban ngành tỉnh Sơn La trong hoạt động xúc tiến thương mại đã tạo thêm động lực cho nông sản địa phương vươn xa.

Năm 2025, sản phẩm nông sản và OCOP của tỉnh được giới thiệu tại nhiều sự kiện chính trị lớn của Trung ương và địa phương, đồng thời tham gia 14 hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại trên cả nước.

Các tuần lễ nông sản, phiên chợ hàng Việt, hội chợ xúc tiến thương mại tiếp tục được duy trì, tạo điều kiện để doanh nghiệp và HTX kết nối với các hệ thống phân phối hiện đại.

Đặc biệt, việc duy trì các gian hàng trưng bày tại Hà Nội, Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh đã mở rộng kênh tiêu thụ ổn định cho nhiều sản phẩm chủ lực của Sơn La.

Thành công của gian hàng Sơn La tại Hội chợ mùa Thu năm 2025 khi được vinh danh là một trong 30 "Không gian trưng bày tiêu biểu" trên hơn 3.000 gian hàng tham gia cho thấy sức hút ngày càng lớn của nông sản địa phương khi được đầu tư bài bản về hình ảnh và thương hiệu.

Có thể thấy, xúc tiến thương mại ngày nay không còn chỉ là tham gia hội chợ mà đã chuyển sang mô hình kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến. Các nền tảng số giúp doanh nghiệp duy trì kết nối với khách hàng sau mỗi sự kiện, mở rộng thị trường mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.

Để tiếp tục phát huy lợi thế này, các HTX cần coi việc áp dụng tiêu chuẩn chất lượng, xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và phát triển tài sản trí tuệ là một hệ thống thống nhất, không phải những nhiệm vụ riêng lẻ.

Chỉ khi chất lượng sản phẩm được bảo đảm, an toàn thực phẩm được kiểm soát, nguồn gốc được minh bạch, thương hiệu được bảo hộ và quảng bá hiệu quả trên môi trường số thì nông sản Sơn La mới có thể chinh phục bền vững các thị trường trong nước và quốc tế.