Dù xuất khẩu (XK) hàng trăm triệu USD mỗi năm và có lịch sử tín dụng tốt, nhiều doanh nghiệp (DN) thủy sản vẫn gặp khó trong tiếp cận vốn khi hạn mức tín dụng thực tế bị thu hẹp. Đây là một trong những vướng mắc vừa được Hiệp hội Chế biến và XK thủy sản Việt Nam (VASEP) phản ánh tới Bộ Tài chính.

Tín dụng thu hẹp, cước vận tải nhảy vọt

Theo VASEP, áp lực vốn đang trở thành rào cản lớn đối với hoạt động sản xuất, XK của DN. “Điều đó có thể khiến DN không đủ dòng tiền thu mua nguyên liệu sản xuất và đáp ứng các đơn hàng”, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký VASEP nêu rõ.

Trước đó, tháng 5/2026, VASEP đã kiến nghị Ngân hàng Nhà nước tiếp tục duy trì các gói tín dụng ưu đãi cho lĩnh vực nông, lâm, thủy sản và mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho DN.

Phản hồi kiến nghị, Ngân hàng Nhà nước cho biết lĩnh vực này đang được hưởng nhiều cơ chế tín dụng ưu tiên. Đồng thời, gần 20 ngân hàng hiện tham gia chương trình tín dụng cho nông, lâm, thủy sản, với doanh số giải ngân lũy kế hơn 200.000 tỷ đồng.

Cơ quan này cũng đề nghị VASEP tăng cường phổ biến các chính sách tín dụng tới hội viên, qua đó giúp DN và người dân chủ động tiếp cận nguồn vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, ngay cả khi bài toán vốn được tháo gỡ, nhiều DN cho rằng áp lực dòng tiền vẫn chưa giảm. Bên cạnh khó khăn trong tiếp cận tín dụng, một số quy định mới về thuế giá trị gia tăng (GTGT) đối với hàng XK kéo về cũng đang tạo thêm gánh nặng tài chính.

Ông Nguyễn Hoài Nam lưu ý giữa lúc xung đột địa chính trị, biến động logistics và rủi ro thanh toán gia tăng, tình trạng hàng hóa phải quay về để sửa chữa, tái chế rồi xuất đi lại ngày càng phổ biến.       

Theo VASEP, DN hiện phải tạm nộp thuế GTGT đối với hàng hóa kéo về rồi mới thực hiện hoàn thuế sau khi tái xuất. Quy định này khiến một phần vốn lưu động bị “giam” trong thời gian chờ hoàn thuế, qua đó làm tăng thêm áp lực dòng tiền.

Không chỉ chịu sức ép về vốn, DN XK còn đang đối mặt với đợt tăng giá cước vận tải biển mới trên nhiều tuyến hàng hải quốc tế.

Như phản ánh của VASEP, chỉ trong vài ngày giữa tháng 6, nhiều hãng tàu đã đồng loạt điều chỉnh giá cước. Nhiều tuyến vận tải biển ghi nhận mức tăng giá cước tới 30% chỉ trong vài ngày. Trong đó, cước đi bờ Đông Hoa Kỳ tăng khoảng 2.000 - 3.000 USD/container, bờ Tây Hoa Kỳ tăng hơn 1.000 USD/container, còn tuyến châu Âu tăng thêm 800 - 1.200 USD/container.

Đối với những DN XK hàng nghìn container mỗi năm, đây là khoản chi phí không nhỏ. Giữa lúc biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp, việc giá cước tăng mạnh có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đơn hàng và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Không riêng thủy sản, nhiều ngành XK chủ lực cũng đang chịu sức ép từ chi phí logistics tăng cao. Bài toán này đã trở thành thách thức chung của DN XK.

Trước những áp lực ngày càng gia tăng, ngày 26/6 tới sẽ diễn ra hội nghị kết nối chuỗi cung ứng và dịch vụ logistics với sự tham gia của các DN dệt may, da giày, chế biến gỗ và logistics tại Tp.HCM. Sự kiện được kỳ vọng sẽ giúp DN nhận diện điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng, tìm kiếm giải pháp tối ưu chi phí, và tăng sức cạnh tranh.

Theo giới chuyên gia, nhu cầu kết nối này đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Bởi bên cạnh áp lực chi phí logistics, DN còn phải đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh và giao hàng đúng hạn. 

Chờ xây dựng “bộ đệm” đủ mạnh

Việc tăng cường liên kết giữa DN sản xuất với hệ sinh thái logistics được kỳ vọng sẽ giúp hình thành những giải pháp phù hợp hơn với đặc thù từng ngành hàng. Qua đó giúp DN nâng cao khả năng thích ứng trước các biến động của thị trường.

Tuy nhiên, logistics hay tín dụng chỉ phản ánh phần nổi của khó khăn. Vấn đề lớn hơn nằm ở việc nhiều DN trong nước vẫn thiếu những “bộ đệm” đủ mạnh để hấp thụ các cú sốc từ bên ngoài.

Đây cũng là vấn đề được Ngân hàng Thế giới (WB) đề cập trong báo cáo cập nhật kinh tế Việt Nam công bố mới đây. Theo WB, những mất cân đối giữa khu vực FDI và khu vực DN trong nước vẫn tồn tại rõ nét. Kể từ khi các mức thuế đối ứng được công bố, XK của khu vực FDI tăng mạnh, trong khi XK của khu vực DN trong nước giảm.

WB cho rằng sự phân hóa này không chỉ xuất phát từ khác biệt về cơ cấu ngành hàng mà còn phản ánh mức độ tác động không đồng đều của các rào cản thương mại. Các ngành do DN trong nước chiếm ưu thế như dệt may, da giày và gỗ đang phải đối mặt với mức thuế suất hiệu dụng từ 15-38%, cao gấp khoảng 4 lần so với mức 9% áp dụng cho điện tử và máy móc, những lĩnh vực do khu vực FDI chiếm ưu thế.

Thế  nhưng, thuế quan chỉ là một phần của vấn đề. Theo WB, cú sốc hiện nay còn mang tính bất đối xứng do sự khác biệt về năng lực hấp thụ rủi ro giữa DN FDI và DN trong nước.

Cụ thể, các doanh nghiệp FDI có thể dựa vào các hợp đồng dài hạn với khách hàng, chuỗi cung ứng nội bộ và nguồn tài chính từ công ty mẹ để giảm tác động từ việc hủy đơn hàng hoặc gián đoạn thương mại. Bên cạnh đó, độ phức tạp cao hơn của sản phẩm cũng giúp nhóm DN này có lợi thế nhất định về khả năng định giá.

Trong khi đó, phần lớn DN trong nước có quy mô nhỏ, phụ thuộc tín dụng ngắn hạn và ít tích lũy tài chính.  WB cho rằng chênh lệch này khiến DN trong nước dễ bị tác động mạnh hơn khi thị trường biến động.

Thực tế đó cũng được nhiều hiệp hội ngành hàng ghi nhận khi các áp lực cùng lúc gia tăng. Tín dụng bị thu hẹp, hoàn thuế kéo dài và chi phí logistics tăng đang bào mòn dòng tiền, khiến DN thiếu các “bộ đệm” cần thiết để ứng phó với biến động.

Vì vậy, bên cạnh việc cải thiện khả năng tiếp cận vốn và tháo gỡ các vướng mắc về thuế, việc tăng cường liên kết với hệ sinh thái logistics được xem là giải pháp quan trọng. Giải pháp này giúp giảm chi phí và nâng cao sức chống chịu của DN trước những biến động khó lường.

Với các ngành XK chủ lực, sức cạnh tranh không còn chỉ nằm ở giá thành hay đơn hàng. Khả năng duy trì dòng tiền, kiểm soát logistics và thích ứng với biến động đang trở thành yếu tố then chốt. Do đó, xây dựng các “bộ đệm” đủ mạnh là điều kiện để DN Việt giữ vững năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Thế Vinh