Khi cạnh tranh trên thị trường ngày càng gay gắt, sở hữu trí tuệ đang trở thành công cụ quan trọng giúp các HTX nâng cao giá trị nông sản. Nhiều HTX đã chú trọng khai thác các công cụ như nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý, OCOP và truy xuất nguồn gốc. Đây cũng là bước chuyển từ tư duy sản xuất sang phát triển thương hiệu, gia tăng sức cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tài sản trí tuệ trở thành động lực phát triển

HTX Dịch vụ sản xuất và Kinh doanh tổng hợp Hòa Tiến 1 (xã Hòa Tiến, TP Đà Nẵng) là một trong những mô hình tiêu biểu trong khai thác tài sản trí tuệ gắn với nông sản địa phương. HTX đã phát huy hiệu quả giá trị của nhãn hiệu tập thể “Gạo Hòa Tiến”, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm OCOP. Nhờ đó, giá trị sản phẩm được nâng lên, thu nhập của thành viên cải thiện và thương hiệu nông sản địa phương ngày càng được khẳng định trên thị trường.

HTX hiện có hơn 1.300 hộ thành viên, quản lý hàng trăm héc-ta đất nông nghiệp, trong đó vùng lúa chất lượng cao giữ vai trò chủ lực. Không chỉ tập trung sản xuất, HTX còn đầu tư xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ giống, canh tác, thu hoạch, chế biến đến tiêu thụ. Đây cũng là nền tảng để các tài sản trí tuệ được bảo hộ và khai thác hiệu quả, góp phần gia tăng giá trị cho sản phẩm gạo Hòa Tiến.

Bước ngoặt quan trọng của HTX đến vào năm 2020 khi nhãn hiệu tập thể “Gạo Hòa Tiến” được Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ. Đó không chỉ là công cụ nhận diện sản phẩm mà còn là tài sản trí tuệ có giá trị, tạo cơ sở để HTX xây dựng và bảo vệ thương hiệu trên thị trường.

Là đơn vị được quyền khai thác và sử dụng nhãn hiệu tập thể, HTX Hòa Tiến 1 đã xây dựng các quy định về quản lý chất lượng, nguồn gốc xuất xứ và quy trình sản xuất. Các thành viên tham gia sử dụng nhãn hiệu phải tuân thủ những tiêu chuẩn chung nhằm bảo đảm uy tín cho thương hiệu tập thể.

Ông Ngô Văn Sinh, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX, chỉ rõ việc được bảo hộ nhãn hiệu giúp sản phẩm có lợi thế cạnh tranh rõ rệt hơn. Người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm, trong khi HTX có thêm cơ sở để mở rộng thị trường và nâng cao giá trị kinh tế.

Nhận thức rõ vai trò của sở hữu trí tuệ, HTX đã đầu tư nhà xưởng, hệ thống xay xát, kho bảo quản và các thiết bị phục vụ chế biến sau thu hoạch. Việc hoàn thiện quy trình sản xuất khép kín giúp bảo đảm chất lượng sản phẩm đồng đều, đáp ứng yêu cầu khai thác bền vững nhãn hiệu tập thể.

Không dừng lại ở việc bảo hộ thương hiệu, HTX này còn đẩy mạnh xúc tiến thương mại và quảng bá sản phẩm trên nhiều kênh phân phối. Đơn vị thường xuyên tham gia các hội chợ, chương trình kết nối cung cầu nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao giá trị thương hiệu. Đây là cách để chuyển hóa giá trị của tài sản trí tuệ thành giá trị thương mại cụ thể.

Gia tăng giá trị bằng OCOP và truy xuất nguồn gốc

Cùng với nhãn hiệu tập thể, HTX Hòa Tiến 1 xác định OCOP là công cụ quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm. Sau khi đầu tư hoàn thiện quy trình sản xuất và nâng cấp chất lượng sản phẩm, gạo Hòa Tiến được công nhận OCOP 3 sao vào năm 2023. Đến tháng 6/2025, sản phẩm tiếp tục được nâng hạng lên OCOP 4 sao.

Việc đạt chứng nhận OCOP không chỉ khẳng định chất lượng sản phẩm mà còn góp phần nâng cao hình ảnh thương hiệu gạo Hòa Tiến trên thị trường. Giá trị kinh tế của sản phẩm tăng lên, đồng thời mở ra nhiều cơ hội tiếp cận các hệ thống phân phối hiện đại.

Để hỗ trợ quá trình phát triển thương hiệu, HTX cũng chú trọng đầu tư cho truy xuất nguồn gốc. Bao bì sản phẩm được thiết kế lại theo hướng chuyên nghiệp hơn, bổ sung mã QR và mã vạch để người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra thông tin.

Thông qua hệ thống truy xuất nguồn gốc, khách hàng có thể tiếp cận đầy đủ dữ liệu về vùng sản xuất, quy trình canh tác, đơn vị cung ứng và các tiêu chuẩn chất lượng liên quan.

Theo giới chuyên gia, truy xuất nguồn gốc đang trở thành một phần quan trọng trong hệ sinh thái tài sản trí tuệ của nông sản. Đây không chỉ là công cụ quản lý chất lượng mà còn góp phần bảo vệ thương hiệu trước nguy cơ làm giả hoặc sử dụng sai nguồn gốc sản phẩm.

Bên cạnh sản phẩm gạo, HTX Hòa Tiến 1  còn phục hồi vùng rau truyền thống Cẩm Nê. Đơn vị phối hợp với cơ quan chuyên môn tổ chức tập huấn kỹ thuật và hướng dẫn nông dân sản xuất rau an toàn.

Kết quả, vùng rau đã được cấp giấy chứng nhận sản xuất rau an toàn và đang hướng đến tiêu chuẩn VietGAP. Đây là tiền đề để tiếp tục xây dựng các giá trị sở hữu trí tuệ mới cho nông sản địa phương trong tương lai.

Chuyển đổi số và liên kết khoa học công nghệ

Nếu sở hữu trí tuệ tạo nền tảng cho thương hiệu thì chuyển đổi số đang trở thành động lực giúp HTX khai thác hiệu quả các giá trị đó. Ông Ngô Văn Sinh lưu ý sản xuất nông nghiệp hiện đại không thể tiếp tục dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm và phương thức quản lý thủ công.

Vì vậy, HTX Hòa Tiến 1 đã triển khai chuyển đổi số trên nhiều lĩnh vực. Trong công tác điều hành, đơn vị sử dụng phần mềm quản lý thành viên, quản lý tài chính, hóa đơn điện tử và chữ ký số.

Trong sản xuất, HTX áp dụng nhật ký điện tử, hệ thống tưới tự động và các thiết bị cảm biến để theo dõi độ ẩm cũng như dinh dưỡng của đất. Những công nghệ này giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, đồng thời tạo cơ sở dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc và quản lý chất lượng sản phẩm.

Đặc biệt, HTX này đang tăng cường liên kết với doanh nghiệp công nghệ, cơ quan chuyên môn, viện nghiên cứu và các trường đại học nhằm tiếp nhận những tiến bộ mới về giống cây trồng, kỹ thuật canh tác và công nghệ chế biến.

Các chuyên gia nhận định đây là hướng đi cần thiết để nâng cao hiệu quả nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa tài sản trí tuệ trong khu vực kinh tế tập thể.

Thông qua sự liên kết như thế, các kết quả nghiên cứu khoa học có thể được chuyển giao trực tiếp cho HTX Hòa Tiến 1. Ngược lại, những yêu cầu thực tiễn từ sản xuất cũng trở thành cơ sở để các nhà khoa học tiếp tục hoàn thiện công nghệ và giải pháp mới.

Sự tham gia của doanh nghiệp giúp mở rộng đầu ra, trong khi viện nghiên cứu và trường đại học hỗ trợ nâng cao chất lượng sản phẩm. HTX đóng vai trò tổ chức sản xuất và duy trì vùng nguyên liệu ổn định. Đây chính là mô hình liên kết giúp gia tăng giá trị cho các tài sản trí tuệ gắn với nông sản địa phương.

Để khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ cộng đồng, giới chuyên gia cho rằng địa phương cần xây dựng hệ thống quản trị bài bản. Điều này bao gồm cơ sở dữ liệu về đặc sản địa phương, nguồn nhân lực chuyên trách, hạ tầng công nghệ và cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Bên cạnh việc đăng ký bảo hộ thì điều không thể thiếu là cần chú trọng khâu khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Chỉ khi được đưa vào chuỗi giá trị sản xuất và tiêu thụ, các nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hay nhãn hiệu tập thể mới thực sự phát huy giá trị kinh tế.

Trong thời gian tới, HTX Hòa Tiến 1 đặt mục tiêu tiếp tục nâng cao chất lượng gạo Hòa Tiến và mở rộng thị trường tiêu thụ. HTX cũng định hướng phát triển thêm các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, gắn với thế mạnh của địa phương. Cùng với đó, đơn vị sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường liên kết "4 nhà" và khai thác hiệu quả các tài sản trí tuệ đã được bảo hộ.

Từ một HTX nông nghiệp truyền thống, Hòa Tiến 1 đang cho thấy hướng đi mới của kinh tế tập thể. Đó là lấy sở hữu trí tuệ, thương hiệu, công nghệ và liên kết chuỗi làm nền tảng để nâng cao giá trị nông sản và phát triển bền vững.

Thanh Ba