Mặc dù Việt Nam XK gạo nhiều, nhưng thế giới đa số chỉ biết đến gạo trắng và phân chia theo tỷ lệ tấm mà chưa có thương hiệu gạo mang tên Việt Nam.

Ông Herby Neubacher - chuyên gia cao cấp về truyền thông chuyên ngành thực phẩm của châu Âu, nhận định dù gạo Việt Nam có thừa yếu tố độc đáo để xuất hiện gây ấn tượng với những người tiêu dùng khó tính nhất trên thế giới, thế nhưng từ rất nhiều năm qua, gạo XK của Việt Nam thường chỉ được xuất hiện với một cái tên hết sức nhạt nhẽo “gạo trắng hạt dài” và được đóng “mác” của những DN lương thực trung gian thuộc các quốc gia khác.

Gạo Việt bị “khoác áo ngoại”

Gs.Ts. Nguyễn Quốc Vọng - Đại học RMIT (Australia), dẫn chứng đến thời điểm này, Việt Nam vẫn chưa có thương hiệu về gạo hay nông sản. Ở Australia, có khoảng 1 triệu người Việt đang sinh sống vẫn ăn gạo Thái. Trong siêu thị, kể cả siêu thị Việt Nam cũng bán gạo Thái mà không thấy gạo có chữ “Made in Vietnam”. Có một thực tế là có DN Thái Lan mua gạo của Việt Nam và đóng gói bao bì XK mang tên gạo Thái Lan.

Theo Ts. Đào Thế Anh - Phó Viện trưởng Viện Cây lương thực, cây thực phẩm, ngay tại thị trường trong nước, gạo Việt Nam bị đánh giá thấp hơn gạo NK từ Thái Lan, Campuchia, Đài loan, Nhật Bản… dẫn đến hiện tượng gạo sản xuất ở Việt Nam nhưng sử dụng bao bì nước ngoài, bán trong các siêu thị. Rất ít thương hiệu gạo Việt Nam được người tiêu dùng (NTD) biết đến. Một số loại gạo Việt Nam có thương hiệu hoặc chưa có thương hiệu đều không được kiểm soát chất lượng (giống, vùng sinh thái, quy trình sản xuất…).

Một số DN đã bắt đầu xây dựng thương hiệu riêng, nhưng số lượng còn rất nhỏ và chưa có được danh tiếng trên thị trường, cần sự hỗ trợ của thương hiệu quốc gia chung. Điều này cho thấy là thể chế quản lý chất lượng trong chuỗi giá trị gạo của Việt Nam còn rất yếu. Để tăng khả năng nhận diện, tiếp thị, cạnh tranh tại thị trường XK và nội địa, tăng hiệu quả sản xuất và giá trị gạo, Chính phủ đã phê duyệt “Đề án phát triển thương hiệu gạo Việt Nam đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030”.

Xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam không chỉ là hình ảnh

Ts. Đào Thế Anh cho rằng thương hiệu gạo Việt Nam phải bắt đầu từ thị trường, từ nhu cầu NTD, từ các yếu tố tác động đến hoạt động sản xuất và thương mại, từ tình hình cạnh tranh. Việc cung cấp một nhóm sản phẩm gạo chính chung dưới thương hiệu quốc gia cho tất cả thị trường sẽ không phù hợp trong môi trường hội nhập sâu rộng hiện nay.

Gần đây, có nhiều DN nước ngoài sang Việt tìm nguồn để NK gạo đỏ, gạo nếp cái hoa vàng, gạo hữu cơ, gạo thảo dược, gạo Nhật (Japonica)… Đây chính là các thị trường tiềm năng cần nghiên cứu sâu hơn. Cần xác định nhu cầu của từng phân khúc thị trường, vị trí cạnh tranh của gạo Việt Nam so với từng đối thủ, để từ đó có thể vạch ra chiến lược thích hợp (cạnh tranh giá, cạnh tranh chất lượng, thị trường mục tiêu...).

Chất lượng cần phong phú, đa dạng

Thương hiệu quốc gia “Gạo Việt Nam” nhằm giúp gạo Việt Nam XK với giá trị cao và có chỗ đứng vững vàng ở thị trường thế giới, nhưng không làm thay vai trò của thương hiệu vùng như Chỉ dẫn địa lý hay của DN, HTX.

Bản sắc của thương hiệu gạo Quốc gia Việt Nam phải dựa trên tập hợp phong phú và đa dạng về chất lượng của các sản phẩm gạo bản địa, kèm theo một hệ thống kiểm soát chất lượng tốt từ trung ương đến địa phương và dọc theo chuỗi giá trị. Đây là điều mà Thái Lan và Campuchia chưa có được.

Thương hiệu gạo Việt Nam cần được hiểu là sự nổi tiếng của gạo Việt trên thị trường, vì vậy sự nổi tiếng này không nhất thiết chỉ dựa trên một giống nào đó, mà có thể là sự phong phú đa dạng về chất lượng, đáp ứng rộng rãi nhu cầu của NTD các nước.

Xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam không chỉ là hình ảnh, biểu tượng và bảo vệ hình ảnh, biểu tượng đó… mà nó còn bao hàm các giá trị về chất lượng sản phẩm (giống), kỹ thuật sản xuất (điều kiện sinh thái, canh tác, chế biến, đóng gói), sự cam kết lâu dài của chủ thương hiệu, thể chế tổ chức trong chuỗi sản xuất và cung ứng… Đây chính là cơ sở để quản trị thương hiệu gạo quốc gia.

Để xây dựng và phát triển thương hiệu gạo Việt Nam, các vấn đề quản trị thương hiệu cần tập trung như sau: Xác định rõ mối quan hệ giữa thương hiệu quốc gia, thương hiệu vùng, thương hiệu địa phương và thương hiệu DN. Mỗi loại thương hiệu đều đi kèm với một hệ thống tiêu chuẩn riêng, không hẳn chung với tiêu chuẩn của thương hiệu quốc gia. Thương hiệu gạo Việt Nam là cấp cao, đại diện cho các sản phẩm chính của gạo Việt Nam. Cần xây dựng quy chế quản lý thương hiệu gạo Việt Nam với sự tham gia của các tác nhân.

Thương hiệu gạo quốc gia nên giao cho Bộ NN&PTNT làm chủ sở hữu, các trung tâm vùng thuộc Cục Quản lý chất lượng nông lâm thủy sản làm tổ chức kiểm nghiệm và chứng nhận sản phẩm đủ điều kiện sử dụng thương hiệu này.

Điều này sẽ tránh được độc quyền tiêu thụ, độc quyền sử dụng thương hiệu, bảo đảm môi trường SX-KD bình đẳng và khả năng kiểm soát chất lượng sản phẩm sử dụng thương hiệu.

Quy hoạch vùng sản xuất đối với bộ giống đáp ứng được yêu cầu chất lượng của các phân khúc thị trường, hình thành vùng nguyên liệu tập trung theo nhu cầu thị trường. Tổ chức lại sản xuất, liên kết giữa nông dân và DN chế biến theo vùng nguyên liệu để kiểm soát chất lượng nội bộ (giống, kỹ thuật canh tác...), áp dụng tiến bộ kỹ thuật để hạ giá thành sản xuất.

Nhà nước nên đầu tư nhiều hơn vào quảng bá, xúc tiến thương mại thương hiệu “Gạo Việt Nam”, nghiên cứu các giải pháp tăng cường quảng bá thương hiệu gạo Việt, kết hợp với các ngành khác như nấu ăn, du lịch, công nghệ phụ trợ bao bì, giao thông, truyền thông… Hỗ trợ tổ chức thi chất lượng các loại gạo trong nước và tham gia thi quốc tế có thể xác định được các giống tiềm năng cho thương hiệu quốc gia…

Thu Hường