Theo Thông báo số 346/TB-SPS-BNNMT ngày 15/5/2026 của Văn phòng SPS Việt Nam, chỉ từ ngày 1-15/5/2026, các thành viên WTO đã phát đi tổng cộng 53 thông báo mới liên quan đến an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS), gồm 43 dự thảo lấy ý kiến và 10 quy định chính thức có hiệu lực.

Đợt cập nhật này có nhiều nội dung ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động xuất khẩu nông sản, thực phẩm và thủy sản của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt tại các thị trường lớn như Trung Quốc, Nhật Bản, EU, Ấn Độ và New Zealand.

Trung Quốc siết mạnh tiêu chuẩn an toàn thực phẩm

Trong đợt cập nhật SPS lần này, Trung Quốc chiếm tới 29/43 thông báo dự thảo mới, cho thấy nước này đang đẩy mạnh quá trình chuẩn hóa và nâng tiêu chuẩn quản lý thực phẩm nhập khẩu trên diện rộng. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc sẽ phải cập nhật và nâng cấp hệ thống quản lý chất lượng thường xuyên thay vì kiểm soát theo từng giai đoạn như trước.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia về kiểm soát ô nhiễm hydrocarbon thơm đa vòng (PAH) áp dụng cho ngũ cốc, thịt, thủy sản, dầu mỡ và sữa. Đây là nhóm hợp chất có nguy cơ gây ung thư, thường phát sinh trong quá trình hun khói, nướng, chiên ở nhiệt độ cao hoặc từ việc sử dụng nhiên liệu không phù hợp.

Theo dự thảo mới, Trung Quốc yêu cầu doanh nghiệp kiểm soát chặt nhiên liệu sử dụng trong quá trình hun khói, không được dùng than đá, dầu diesel, lốp cao su hoặc gỗ thải có xử lý hóa chất. Đồng thời, doanh nghiệp được khuyến khích chuyển sang phương pháp hun khói gián tiếp hoặc hun khói lỏng để giảm nguy cơ phát sinh chất độc hại. Nhiệt độ hun khói phải duy trì dưới 400°C, nhiệt độ chiên không vượt quá 180°C và khu vực sản xuất cần đặt xa khu công nghiệp hoặc nơi có mật độ giao thông cao nhằm hạn chế nguy cơ ô nhiễm.

Những yêu cầu này được đánh giá sẽ tác động trực tiếp tới các doanh nghiệp chế biến thủy sản hun khói, thực phẩm nướng, chiên và thực phẩm chế biến xuất khẩu sang Trung Quốc. Các doanh nghiệp trong nhóm ngành này được khuyến nghị sớm rà soát lại quy trình sản xuất và nguồn nhiên liệu sử dụng.

Ngoài vấn đề kiểm soát ô nhiễm, Trung Quốc cũng siết chặt quy định về ghi nhãn thực phẩm dành cho chế độ ăn đặc biệt. Theo dự thảo sửa đổi tiêu chuẩn GB13432-2013, hàm lượng thực tế của các thành phần dinh dưỡng trong sản phẩm, ngoại trừ chất béo, đường và natri, không được thấp hơn 80% giá trị ghi trên nhãn. Trong khi đó, chất béo, chất béo bão hòa, đường và natri không được vượt quá 120% mức công bố.

Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp không thể chỉ kiểm soát nguyên liệu đầu vào mà phải theo dõi chất lượng thành phẩm trong suốt thời hạn sử dụng để bảo đảm thông tin dinh dưỡng luôn đúng với công bố trên bao bì.

Đối với ngành sữa, Trung Quốc cũng dự thảo sửa đổi các tiêu chuẩn về sữa tiệt trùng và sữa thanh trùng với các yêu cầu kỹ thuật chi tiết hơn. Theo đó, sữa bò tiệt trùng phải có hàm lượng chất béo tối thiểu 3,2 g/100g và protein tối thiểu 2,9 g/100g; với sữa dê tiệt trùng, các mức tương ứng là 3,1 g và 2,8 g/100g. Ngoài ra, Trung Quốc bổ sung yêu cầu ghi nhãn riêng đối với các sản phẩm được sản xuất hoàn toàn từ sữa tươi nguyên liệu.

Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng nâng chuẩn với nhóm thực phẩm từ hạt và quả hạch như hạt điều, hạt sen, hạt bí. Theo dự thảo mới, tỷ lệ hạt bị mốc ở sản phẩm còn vỏ không được vượt quá 2%, trong khi với sản phẩm đã bóc vỏ, mức tối đa chỉ còn 0,5%. Trung Quốc đồng thời siết chặt các chỉ tiêu về peroxide và giới hạn vi sinh đối với thực phẩm ăn liền đóng gói sẵn.

Các chuyên gia cho rằng đây là nội dung các doanh nghiệp xuất khẩu điều, hạt sen và các sản phẩm từ hạt sang Trung Quốc cần sớm cập nhật vào hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ để tránh rủi ro khi quy định chính thức có hiệu lực.

Nhật Bản, EU tiếp tục hạ ngưỡng dư lượng

Bên cạnh Trung Quốc, Nhật Bản và Liên minh châu Âu tiếp tục nâng hàng rào SPS đối với nông sản nhập khẩu.

Theo Văn phòng SPS Việt Nam, Nhật Bản đang điều chỉnh mức dư lượng tối đa (MRLs) đối với nhiều hoạt chất bảo vệ thực vật như chlorpyrifos, propamocarb, quinoclamine, spirodiclofen và spiropidion trên các nhóm rau, quả, trà, ngũ cốc, mật ong và sản phẩm thủy sản.

Đặc biệt, Nhật Bản tiếp tục áp dụng mức giới hạn mặc định cực thấp 0,01 ppm đối với các hoạt chất chưa có MRL riêng. Điều này tạo áp lực rất lớn cho doanh nghiệp xuất khẩu trái cây, chè, rau củ và thủy sản của Việt Nam.

Theo cảnh báo từ SPS Việt Nam, doanh nghiệp không thể chỉ tham chiếu tiêu chuẩn Codex quốc tế mà phải tra cứu cụ thể quy định của Nhật Bản đối với từng hoạt chất và từng sản phẩm.

Trong khi đó, EU đang dự thảo sửa đổi Quy định (EC) 396/2005, trong đó đáng chú ý nhất là việc siết chặt hoạt chất carbofuran.

Theo dự thảo, carbofuran sẽ bị đưa về mức dư lượng bằng giới hạn định lượng (LOD), tức gần như không được phép tồn dư trong sản phẩm nhập khẩu.

Ngoài ra, EU cũng giảm mức dư lượng với một số hoạt chất khác như imazalil, mandipropamid và quizalofop-P-ethyl trên nhiều loại rau quả và trà thảo mộc.

Doanh nghiệp xuất khẩu rau củ sang EU được khuyến nghị rà soát ngay quy trình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để tránh nguy cơ bị cảnh báo hoặc trả hàng.

Cơ hội mới cho sầu riêng Việt tại Ấn Độ, nhuyễn thể ở New Zealand

Trong bức tranh nhiều sức ép SPS, vẫn xuất hiện một số tín hiệu tích cực cho doanh nghiệp Việt Nam.

Theo thông báo SPS mới của Ấn Độ, nước này đang dự thảo sửa đổi quy định kiểm dịch thực vật đối với thực vật nhập khẩu, trong đó sầu riêng tươi của Việt Nam sẽ không phải khai báo bổ sung trên Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật và không áp dụng điều kiện nhập khẩu đặc biệt.

Đây được xem là tín hiệu tích cực cho ngành sầu riêng Việt Nam, giúp giảm bớt thủ tục và tạo thuận lợi hơn cho xuất khẩu. Tuy nhiên, quy định hiện vẫn đang trong giai đoạn lấy ý kiến đến ngày 3/7/2026 nên doanh nghiệp cần tiếp tục theo dõi trước khi triển khai kế hoạch thương mại lớn với thị trường này.

Trong khi đó, New Zealand vừa ban hành quy định nhập khẩu thực phẩm mới, có hiệu lực từ ngày 1/2/2027, bổ sung nhiều nhóm thực phẩm vào danh mục nguy cơ cao như các loại gia vị khô như hạt tiêu, ớt và paprika bắt buộc phải kiểm nghiệm Salmonella tại các phòng thử nghiệm được New Zealand phê duyệt. Kết quả kiểm nghiệm phải bảo đảm không phát hiện Salmonella trong 25g mẫu. Bên cạnh đó, New Zealand cũng bổ sung yêu cầu mới về chứng từ và kiểm nghiệm đối với sữa và các sản phẩm sữa chưa tiệt trùng. Một số nhóm thực phẩm khác như thủy sản dễ hình thành histamine, cá nóc và thịt lên men cũng được đưa vào danh sách kiểm soát nguy cơ cao.

Ở chiều tích cực, Việt Nam tiếp tục được New Zealand công nhận trong cơ chế tiền kiểm đối với nhóm nhuyễn thể hai mảnh vỏ như hàu, trai, nghêu và sò điệp. Đây được xem là lợi thế quan trọng cho ngành thủy sản Việt Nam tại thị trường này.

Tuy nhiên, để duy trì cơ chế ưu tiên trên, sản phẩm của Việt Nam phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về vệ sinh và truy xuất nguồn gốc, bao gồm việc thu hoạch và chế biến theo tiêu chuẩn tương đương EU, xuất phát từ các cơ sở nằm trong danh sách được EU công nhận và chấp nhận kiểm nghiệm bổ sung với khoảng 5% số lô hàng xuất khẩu.

Thổ Nhĩ Kỳ và Đông Phi đồng loạt nâng chuẩn nhập khẩu hạt rau mùi và tỏi khô

Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ đã ban hành quy định mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, yêu cầu các lô hàng hạt thì là và hạt rau mùi nhập khẩu phải kèm Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật do cơ quan bảo vệ thực vật quốc gia cấp.

Theo quy định, các lô hàng không có đầy đủ chứng từ kiểm dịch có thể bị trả lại hoặc buộc tiêu hủy. Đây là quy định đã chính thức áp dụng, không còn ở giai đoạn dự thảo. Vì vậy, các doanh nghiệp xuất khẩu gia vị sang Thổ Nhĩ Kỳ được khuyến nghị sớm làm việc với cơ quan kiểm dịch thực vật trong nước để hoàn thiện hồ sơ trước khi xuất khẩu.

Quy định SPS mới nhất cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

Doanh nghiệp còn 18 ngày trước “cú siết” nhập khẩu mới của Trung Quốc

Cộng đồng Đông Phi cũng đang dự thảo tiêu chuẩn mới đối với tỏi khô dạng lát, mảnh, hạt hoặc bột. Theo dự thảo, sản phẩm tỏi khô phải đáp ứng các yêu cầu cụ thể về độ ẩm, hàm lượng tro, aflatoxin và hợp chất lưu huỳnh hữu cơ dễ bay hơi.

Cụ thể, độ ẩm tối đa không vượt quá 8%, tổng hàm lượng tro không vượt 5,5%; tổng aflatoxin không quá 10 μg/kg và aflatoxin B1 không vượt 5 μg/kg. Ngoài ra, sản phẩm cũng phải bảo đảm hàm lượng hợp chất lưu huỳnh hữu cơ dễ bay hơi tối thiểu 0,3%.

Dù mới ở giai đoạn dự thảo, giới chuyên môn cho rằng đây sẽ là bộ tiêu chuẩn tham chiếu quan trọng đối với doanh nghiệp xuất khẩu tỏi và gia vị chế biến sang các thị trường Đông Phi như Kenya, Rwanda, Tanzania và Uganda trong thời gian tới.

Theo Văn phòng SPS Việt Nam, điểm đáng chú ý nhất của đợt cập nhật SPS lần này là xu hướng các thị trường lớn không chỉ kiểm soát sản phẩm cuối cùng mà còn siết toàn bộ chuỗi sản xuất, từ vùng nguyên liệu, nhiên liệu chế biến tới công nghệ bảo quản và dữ liệu truy xuất.

Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi tư duy từ “đối phó từng lô hàng” sang xây dựng hệ thống quản trị tiêu chuẩn bài bản và cập nhật thường xuyên theo từng thị trường xuất khẩu. 

Thành An