Trong bối cảnh ngành thủy sản Việt Nam đang chịu áp lực ngày càng lớn từ các “rào cản xanh” và yêu cầu phát triển bền vững của thị trường quốc tế, bài toán vốn tiếp tục trở thành điểm nghẽn lớn đối với nhiều hợp tác xã (HTX) thủy sản tại Đồng bằng sông Cửu Long. Không ít HTX vẫn khó tiếp cận tín dụng dù nhu cầu đầu tư nâng cấp ao nuôi, chuyển đổi xanh và ứng dụng công nghệ ngày càng cấp thiết.

Đó là nội dung được nhiều đại biểu tập trung thảo luận tại Hội thảo “Mở khóa tài chính – Cùng HTX phát triển thủy sản bền vững” diễn ra ngày 15/5 tại TP Cần Thơ do Tổ chức Agriterra phối hợp Liên minh HTX TP Cần Thơ tổ chức.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Tiến sĩ Cao Xuân Thu Vân, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam cho biết bà tham dự sự kiện với tâm thế không chỉ của người làm công tác quản lý mà còn là “người con của miền Tây”, thấu hiểu những khó khăn, trăn trở của bà con sau mỗi vụ nuôi tôm, nuôi cá.

Theo Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, Đồng bằng sông Cửu Long hiện vẫn là vùng sản xuất thủy sản lớn nhất cả nước, đóng góp hơn 65% sản lượng nuôi trồng và khoảng 60% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Năm 2025, xuất khẩu thủy sản cả nước vượt mốc 11 tỷ USD, riêng TP Cần Thơ đóng góp hơn 2,1 tỷ USD.

Tuy nhiên, cùng với tăng trưởng xuất khẩu là áp lực chuyển đổi ngày càng lớn từ các thị trường quốc tế, đặc biệt liên quan tới cơ chế điều chỉnh biên giới carbon và các quy định phát triển bền vững.

“Các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đã có, nguồn vốn ưu đãi từ Quỹ và các tổ chức quốc tế không thiếu, nhưng để đồng vốn đó chảy được vào túi bà con, chảy xuống ao nuôi của HTX thì còn hạn chế, còn vướng nhiều điều kiện, thủ tục”, bà Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh.

Theo bà Vân, phần lớn HTX thủy sản hiện gặp khó do thiếu tài sản thế chấp, đất đai và mặt nước chủ yếu đi thuê. Bên cạnh đó, nhiều HTX chưa đáp ứng yêu cầu về sổ sách kế toán, hóa đơn chứng từ và quản trị tài chính minh bạch nên các tổ chức tín dụng vẫn e ngại cho vay.

“Có những trường hợp còn ghi chép tay, mua bán bằng bảng kê, hóa đơn chứng từ thiếu trước hụt sau dẫn đến việc các tổ chức tín dụng e ngại rót vốn”, bà nói.

Theo thống kê được Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam đưa ra, dư nợ cho vay HTX hiện chỉ chiếm khoảng 0,4% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Điều này cho thấy dòng vốn dành cho khu vực kinh tế hợp tác vẫn còn rất hạn chế so với tiềm năng phát triển.

Từ thực tế trên, bà Cao Xuân Thu Vân cho rằng chuyển đổi số chính là “chìa khóa” để mở khóa dòng tài chính cho HTX thủy sản. Theo bà, trong bối cảnh mới, dữ liệu số cần được xem như một loại “tài sản thế chấp mới” giúp HTX nâng cao mức độ minh bạch, từ đó tăng khả năng tiếp cận vốn và thị trường.

“Đối với HTX thủy sản, chuyển đổi số không phải là phong trào, mà là công cụ sinh tồn cấp thiết, là giải pháp minh bạch hóa dữ liệu để giúp HTX tiếp nhận nguồn vốn và thị trường nhanh chóng, sâu rộng hơn”, bà nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, nếu HTX vẫn duy trì mô hình quản trị thủ công, phụ thuộc kinh nghiệm và thương lái thì sẽ khó thu hút được dòng vốn từ các tổ chức tín dụng hoặc quỹ đầu tư quốc tế.

“Không một tổ chức tín dụng hay quỹ đầu tư nước ngoài nào dám rót vốn vào một hệ thống quản trị thủ công, mù mờ về dữ liệu”, bà Cao Xuân Thu Vân nói.

Tại hội thảo, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận các giải pháp nâng cao nội lực cho HTX, trọng tâm là xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số và nâng cao năng lực quản trị tài chính minh bạch.

Liên minh HTX Việt Nam và Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX Việt Nam cũng cam kết tiếp tục đề xuất mở rộng nguồn lực tài chính cho khu vực kinh tế hợp tác. Hiện Liên minh HTX Việt Nam đang đề xuất Chính phủ bổ sung thêm 1.000 tỷ đồng vốn điều lệ cho Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX giai đoạn 2026-2030 nhằm tăng khả năng hỗ trợ HTX tiếp cận vốn.

Bên cạnh hỗ trợ tín dụng, Liên minh HTX Việt Nam sẽ tăng cường các chương trình đào tạo về kỹ năng số, quản trị tài chính và xây dựng dự án vay vốn khả thi cho HTX thủy sản. Chủ tịch Cao Xuân Thu Vân cũng kêu gọi các HTX mạnh dạn thu hút lực lượng lao động trẻ, am hiểu công nghệ tham gia điều hành và quản trị.

“Chúng ta phải quyết tâm biến HTX thủy sản truyền thống thành những HTX kinh tế số, minh bạch để đưa thủy sản miền Tây vươn tầm, phấn đấu đến năm 2030 xây dựng ít nhất một Liên hiệp HTX đạt top châu Á”, bà nhấn mạnh.

Theo chương trình hội thảo, nhiều nội dung chuyên sâu cũng được trao đổi như khai thông nguồn tín dụng cho HTX nông nghiệp, giải pháp huy động tài chính xanh, tiếp cận nguồn vốn cho mô hình phát thải ròng bằng không, nhu cầu tiếp cận vốn của HTX và các chương trình cho vay đồng hành cùng phát triển kinh tế địa phương của Agribank.

Hội thảo nằm trong khuôn khổ Dự án “Nâng cao tính chuyên nghiệp cho các HTX thủy sản khu vực Đồng bằng sông Cửu Long” (MACIB) giai đoạn 2024-2026 do Chính phủ Hà Lan tài trợ. Theo Agriterra Việt Nam, mục tiêu của chương trình là hỗ trợ HTX thủy sản nâng cao khả năng tiếp cận các nguồn lực tài chính, đồng thời thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị thủy sản bền vững thông qua kết nối đa bên giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, doanh nghiệp và HTX.

Hùng Nguyễn